QU²NH NHÐ (Theo Asiaweek tháng 2-1996) 
ñã nhiu th k qua, nh»ng ngÜ©i hành hÜÖng thÜ©ng dåo quanh nh»ng chân ÇÒi thu¶c dãy núi Himalaya, hy vng tìm chính xác nÖi sinh ra ñÙc PhÆt. Bây gi© vic tìm kim coi nhÜ Çã hoàn tÃt. M¶t nhóm chuyên gia khäo c° quÓc t công bÓ Çã tìm ÇÜ®c b¢ng c§ thÆt s¿ ñÙc PhÆt sinh ra tåi làng Lumbini, ª phía Tây Nam cûa Nepal. 
Là m¶t ngôi Çn Ç° nát ª làng Lumbini n¢m cách Kathmandu (thû Çô Nepal) Çn 240km, Çn Maya Devi chim m¶t vÎ trí rÃt quan trng trong lÎch sº PhÆt giáo. ñn này ÇÜ®c bit có Çn 2,600 næm tu°i và tØ lâu nhiu PhÆt tº (nhÜng không phäi là tÃt cä) cho r¢ng Çây là nÖi khai sinh ra ñÙc PhÆt T°.
Các nhà khäo c° hc cho bit Çã phát hin ÇÜ®c m¶t chi tit rÃt quan trng tØ lâu không ai lÜu t§i. Theo h, m¶t khÓi Çá ph£ng lì ÇÜ®c dùng Ç lót nn cho ngôi Çn vào næm 249 trܧc Công nguyên chính là hòn Çá ÇÜ®c Çánh dÃu nÖi ñÙc PhÆt ra Ç©i. Viên Çá này có kích thܧc 45 x 15cm ÇÜ®c tìm thÃy cách m¥t ÇÃt gÀn 5m ª nÖi trܧc Çây là nn lát gåch.
Phát hin này do công cûa hai nhà khäo c° hc: Babu Khrishma Rijal, ngÜ©i Nepal và Satoru Uesaka, ngÜ©i NhÆt tìm ra vào ngày 18 tháng 2 næm ngoái. NhÜng h chÜa v¶i tuyên bÓ cho Çn gÀn m¶t næm sau, khi các chuyên gia khäo c° tØ n ñ¶, Pakistan và Sri-Lanka hoàn toàn ÇÒng v§i kt luÆn cûa h. Sau gÀn m¶t næm Çào x§i và dÜ©ng nhÜ khó lòng gi» ÇÜ®c bí mÆt trܧc s¿ dòm ngó cûa nh»ng ngÜ©i xung quanh, hai ông quyt ÇÎnh công bÓ phát hin cûa mình. Lúc ÇÀu, m¶t sÓ vùng ch£ng thèm Çm xÌa gì Çn l©i tuyên bÓ cûa h. ThÆm chí, m¶t t© báo ª Kathmandu Çã lên ting thách thÙc yêu cÀu hai ông giäi thích nh»ng gì Çã phát hin. Satoru k låi: "Có rÃt nhiu tin ÇÒn bÎa Ç¥t, mi chuyn Çu chÌ vì lòng ganh tÎ. CÙ Ç mi ngÜ©i tìm hiu rõ ràng, h së không còn gì Ç hoài nghi." NÖi PhÆt T° ra Ç©i së là m¶t tin rÃt quan trng ÇÓi v§i 350 triu tín ÇÒ PhÆt giáo (theo ܧc tính) trên th gi§i. Nó cÛng tÜÖng t¿ nhÜ vic tìm ra hang Bethlehem là nÖi Chúa Jesus ra Ç©i.
Ngày xÜa, có lÀn ñÙc PhÆt T° hÙa r¢ng nh»ng ngÜ©i Çn ving ngài ª nÖi ngài sinh ra ho¥c là ª ba nÖi quan trng khác së ÇÜ®c ÇÀu thai và có m¶t cu¶c sÓng hånh phúc. Nh»ng kt quä v công cu¶c tìm kim Çã ÇÜ®c h công bÓ khá ÇÖn sÖ vào ngày 4 tháng 2, chÌ có các nhà báo ª ÇÎa phÜÖng và trong nܧc là ÇÜ®c cho bit. T° chÙc The Lumbini Development Trust, m¶t trong ba bên tham gia vào vic Çào x§i, cùng v§i b¶ phÆn khäo c° hc cûa Nepal và H¶i PhÆt giáo NhÆt Bän Çã tuyên bÓ së thông báo cho các phÜÖng tin truyn thông ngoåi quÓc. NhÜng dÜ©ng nhÜ có ít các nhà báo ÇÜ®c bit v tin này.
TuÀn vØa qua, không có tin phän hÒi chính thÙc nào tØ các t° chÙc PhÆt giáo ª n ñ¶, bªi vì m¶t vài hc giä vÅn còn gi» kin cho r¢ng PhÆt T° không h ÇÜ®c sinh ra ª Nepal mà là ª quÆn Gorakhpur, hin gi© là bang Uttar Pradesh cûa n ñ¶. NhÜng Lumbini n¢m trong Nepal cách Uttar Pradesh chÌ vÕn vËn có 10 cây sÓ.
Theo các truyn thuyt v ñÙc PhÆt, mË cûa ngài là hoàng hÆu Maya Devi Çã Çi ngang qua làng Lumbini vào næm 623 trܧc Công nguyên. Trên ÇÜ©ng Çn nhà cha mË ª Rangram, bà Çã t¡m ª m¶t ao nܧc thánh và sau Çó bܧc 25 bܧc Çn m¶t bøi cây và hå sinh ÇÜ®c m¶t hài nhi. Nhiu PhÆt tº tin r¢ng ÇÙa bé Çó, sau này là hoàng tº Siddhartha, ngay sau lúc sinh ra Çã bit ÇÙng dÆy và Çi ÇÜ®c bäy bܧc k tip.
GÀn 400 næm sau, hoàng Ç Ashoka, vÎ vua cai quän hÀu ht các tiu løc ÇÎa và truyn bá ÇÙc tin Çn vùng ñông Á, Çã t° chÙc m¶t Çoàn hành hÜÖng Çn ving nh»ng ÇÎa Çim mà ñÙc PhÆt Çã tØng sÓng. Lumbini, theo các s¿ tích v PhÆt, ÇÙc vua Çã Ç¥t m¶t khÓi Çá lên Çúng vÎ trí nÖi mà ñÙc PhÆt Çã ÇÜ®c sinh ra, ÇÒng th©i d¿ng m¶t cây c¶t gÀn Çó và kh¡c thêm vài dòng nh¡c Çn khÓi Çá Çó.
Nhiu ngôi Çn Çã ÇÜ®c xây d¿ng lên ª nÖi này, nhÜng sau nhiu ngàn næm Lumbini Çã bÎ suy tàn Çn Çi hÀu nhÜ Çã bin mÃt trên bän ÇÒ... Næm 2026, cây c¶t cûa vua Ashoka ÇÜ®c phát hin, nhÜng nÖi này vÅn bÕ m¥c không tu sºa gì mãi Çn næm 1967 khi T°ng thÜ k Liên h®p quÓc là ngài U Thant, m¶t PhÆt tº, Çn thæm nÖi Çây phäi bÆt khóc và kêu gi th gi§i trùng tu.
Công vic khai quÆt ÇÜ®c b¡t ÇÀu cách Çây ba næm v§i 200 công nhân. H Çã phát hin ÇÜ®c chân móng cûa 15 phòng. Ngay tåi trung tâm, h Çã mª ÇÜ®c m¶t con hào. Tåi nÖi Çây h tìm thÃy khÓi Çá theo s¿ tích là do vua Ashoka Ç¥t Ç làm dÃu, cách hÒ nܧc mà hoàng hÆu Maya Devi Çã t¡m Çúng 25 bܧc chân. Ông Lok Darshan Bajachrya, c¿u Chû tÎch cûa Lumbini Development Trust nói: ñiu này chÙng minh tính xác th¿c cûa nh»ng truyn thuyt v nÖi ñÙc PhÆt ÇÜ®c sinh ra.
Hai ngày sau khi khám phá ÇÜ®c công bÓ, nhà vua Nepal là ngài Birendra cùng v§i hoàng hÆu Aishwarya và Thû tܧng Sher Bahadur Deuba Çã Çn thæm khÓi Çá huyn thoåi Ãy. Trܧc chuyn ving thæm cûa hoàng gia, không m¶t nhip änh gia nào ÇÜ®c phép vào chøp hình vÎ trí này. ñ bäo v nÖi thiêng liêng khÕi ánh m¡t trÀn tøc cûa ngÜ©i Ç©i, ngÜ©i ta phû xung quanh nó m¶t tÃm cao su màu vàng.
Nhà vua chÃt vÃn Rijal và Satoru v khÓi Çá ÇÜ®c cho là có tØ th©i vua Ashoka. Hai ngÜ©i giäi thích ÇÃy là m¶t khÓi Çá Ç¥c bit không có ª vùng này ÇÜ®c mang Çn Çây và Ç¥t tåi trung tâm ngôi Çn. Phái Çoàn hoàng gia sau Çó Çã dâng hÜÖng bên cånh tÜ®ng Maya Devi.