Ñaøo Ñình Ñaéc

sau 90 naêm tröôøng trung hoïc phoå thoâng mang teân Böôûi - chu Vaên an ñaõ ñaøo taïo ñöôïc raát nhieàu nhaân taøi, chöùc saéc cuûa caû 2 mieàn baéc vaø nam nhö : cöïu Phoù Toång Thoáng Vieät nam Coäng Hoaø Nguyeãn cao Kyø, nhaø thô Vuõ Hoaøng Chöông, Nguyeân Sa, khoa hoïc gia Nguyeãn Xuaân Vinh, ngoaøi baéc coù : Phaïm vaên Ñoàng, Xuaân Dieäu, Ngoâ gia Töï, Tuù Môõ... Ñeå coù nhöõng khaùi nieäm veà nguoàn goác cuõng nhö söï thaêng traàm cuûa Böôûi - chu Vaên An, vaø nhöõng nguyeân nhaân ñaõ ñöa ñeán tröoøng mang teân Lyceùe protectorat (Baûo hoä) laïi ñöôïc goïi laø Böôûi vaø sau ñoù trôû thaønh tröôøng chu Vaên An. xin môøi quùy baïn cuøng toâi trôû veà nhöõng ngaøy thaùng cuûa 90 naêm veà tröôùc:

Nieân khoaù ñaàu tieân naêm 1908, coù ñuû töø naêm thöù nhaát ñeán naêm thöù tö (lôùp 6 ñeán lôùp 9) vì tröôøng Colleøge julee ferry nam Ñònh ñoùng cöûa, neân caùc hoïc sinh ñöôïc doàn leân tröôøng Böôûi. Tröôøng coù 2 caáp : tieåu hoïc töø lôùp 2 ñeán lôùp 5, vaø Thaønh chung (trung hoïc ñeä nhaát caáp) töø lôùp 6 ñeán lôùp 9. Caùc caáp naøy ñöôïc keùo daøi ñeán naêm 1926, tröôøng Böôûi ñaõ coù theâm moät ban Tuù Taøi baûn xöù vaø boû caáp tieåu hoïc.

Vieäc thieát laäp tröôøng Baûo Hoä naøy ñaõ chaám döùt caùc kyø thi Haùn hoïc taïi Baéc 1915, taïi mieàn trung 1917 cuõng nhö vieäc baõi boû caùc tröôøng Haäu Boå Hueá vaø Só Hoaïn ôû Haø Noäi.

Moät nöûa khaùc thuoäc ñeä nhò caáp, di chuyeån vaøo Saàm Sôn tænh thanh Hoaù. Ñeán ngaøy 9 thaùng 3 naêm 1945 quaân phieät Nhaät chieám toaøn coõi Ñoâng Döông, chaám döùt neàn baûo hoä cuûa thöïc daân Phaùp.

Tröôøng Baûo Hoä laäp töùc thoaùt xaùc, xoaù boû teân tröôøng baûo hoä vaø thay vaøo ñoù laø teân cuûa moät danhø nho thanh lieâm cöông tröïc ñôøi Traàn : chu Vaên An.

Ngaøy ñaùnh daáu nhöõng khaùt voïng yeâu queâ höông cuûa caùc hoïc sinh Vieät nam taïi tröôøng baûo hoä naøy laø ngaøy 12 thaùng naêm 1945. Vò Hieäu Tröôûng ñaàu tieân cuûa tröôøng chu Vaên an laø 1 giaùo sö treû coù khaû naêng chuyeân moân vaø noåi tieáng veà cöông tröïc laø thaày Hoaøng Cô Nghò. sau ñoù "Böôûi - chu Vaên An" hoài cö töø Haø Ñoâng, Chuøa Laùng, Vieät nam hoïc xaù roài ñeán Haø Noäi, luùc naøy thaày Nguyeãn gia Töôøng thay cho thaày Hoaøng Cô Nghò laøm hieäu tröôûng ngaøy 1 thaùng 10, 1945. Chöøng moät naêm sau chu Vaên an doïn veà tröôøng nöõ trung hoïc Feùlix Faure, vôùi vò giaùo sö quoác vaên noåi tieáng toaøn quoác laø thaày Döông Quaûng Haøm laøm hieäu tröôûng vaøo ngaøy 14 thaùng 12, 1946. Nhöng ñeán ngaøy 26 thaùng naøy thaày ñaõ bò baén cheát treân soâng bôûi "Caùch maïng muøa thu" cuøng vôùi caùc cô sôû lôùn ôû thaønh phoá bò giaûi taùn.

Ñeán ngaøy 26 thaùng 1, 1948 tröôøng môùi ñöôïc taùi laäp taïi tröôøng nöõ trung hoïc Haøng Coùt (R. Brieux) vôùi giaùo sö söû ñiaï mai Vaên Phöông giöõ chöùc Hieäu Tröôûng.

sang nieân khoùa 1949-1950 tröôøng dôøi veà tröôøng nöõ trung hoïc Ñoàng Khaùnh, thaày Ñoã Vaên Hoaùn giöõ chöùc Hieäu Tröôûng. Taïi nôi ñaây chu Vaên an ñöôïc chia ñoâi, moät nöûa ôû laïi Ñoàng Khaùnh hoïp vôùi moät soá hoïc sinh môùi trôû thaønh tröôøng Nguyeãn Traõi. Nöûa coøn laïi doïn veà tröôøng sö phaïm Giaùo sinh taïi ñöôøng Ñoã Höõu Vò, gaàn cöûa baéc vôùi teân vónh vieãn laø : chu Vaên An.

Tröôøng Böôûi ñaõ khoâng coøn ñöôïc nhaéc ñeán, vò Hieäu Tröôûng ñaàu tieân cho tröôøng Vieät nam thuaàn tuyù chu Vaên an naøy laø thaày Phaïm Xuaân Ñoä cho nieân khoùa 1950-1951. Ñeán naêm 1954, thaùng 8 tröôøng laïi di cö vaøo nam cuøng vôùi 2 trieäu ñoàng baøo mieàn baéc ñeå tî naïn coäng saûn theo hieäp öôùc Geneøve chia ñoâi ñaát nöôùc.

Naêm sau, nhôø söï can thieäp cuûa boä Quoác gia Giaùo Duïc, tröôøng ñöôïc ñaët truï sôû taïi ngoâi nhaø 2 taàng cuûa Coâng an Bình Xuyeân cuõ, naèm trong voøng thaønh Peùtrus Kyù. Coù 144 nöõ sinh Tröng Vöông ñöôïc thaâu nhaän vaøo lôùp ñeä nhaát ñaàu nieân khoùa vì tröôøng Tröng Vöông thieáu lôùp hoïc, Tröng Vöông chæ hoïc nhôø taïi chu Vaên an ñeán naêm 1958.

Só soá hoïc sinh caøng ngaøy caøng gia taêng laøm caûn trôû löu thoâng vì 2 tröôøng lôùn ôû caïnh nhau, neân boä Giaùo Duïc quyeát ñònh caáp cho tröôøng moät khu ñaát khang trang, xa thaønh phoá, ôû goùc minh Maïng - Trieäu Ñaø, Chôï Lôùn. Thaùng 6 naêm 1961 caùc lôùp ñaõ ñöôïc di chuyeån veà tröôøng môùi, rieâng 1 soá lôùp ñeä nhaát caáp ñeán thaùng 7 naêm 1962 môùi hoaøn toaøn veà tröôùng môùi. Hieäu tröôûng coù coâng trong vieäc taân taïo tröôøng môùi naøy laø thaày TraànVaên Vieät (1957-1963).

sau ñoù tröôøng chu Vaên an sinh hoaït döôùi ngoâi tröôøng môùi naøy ñeán cuoái naêm 1978 bò chính quyeàn coäng saûn ñoåi teân, vaø ñoåi thaønh tröôøng huaán ngheä Phoå Thoâng lao Ñoäng (?), caùc thaày hoaëc laø veà höu, nghæ daäy hay qua caùc tröôøng nhö Leâ Hoàng phong (Peùtrus Kyù), Leâ Quùy Ñoân v..v.. Ñeán naêm 1996 (?) tröôøng laïi ñöôïc mang teân cuõ laø chu Vaên An, nhöng khoâng hieåu caùc giaùo sö cuõ coù ñöôïc trôû laïi tröôøng ñeå daäy vaø trao truyeàn tinh thaàn baát khuaát, yeâu queâ höông cuûa daân chu Vaên an khoâng ?

danh saùch caùc vò hieäu tröôûng cuûa chu Vaên an : Hoaøng Cô Nghò, Döông Quaûng Haøm, mai Vaên Phöông, Ñoã Vaên Hoaùn, Phaïm Xuaân Ñoä, Vuõ Ngoâ Xaùn, Traàn Vaên Vieät, Nguyeãn Höõu Vaên, Ñaøm Xuaân Thieàu, Buøi Ñình Taán, Döông minh Kính, Nguyeãn Xuaân Queá.

chu Vaên an teân thaät laø chu An, töï linh Trieät, hieäu Tieàu AÅn, sinh naêm 1292 vaø maát naêm 1370 vaøo ñôøi Traàn. OÂng ngöôøi laøng quang Lieät, huyeän thanh Ñaøn nay laø xaõ thanh Lieät, huyeän thanh Trì, tænh Haø Ñoâng.

OÂng ñoã Tieán Só vaø noåi danh taøi cao ñöùc roäng, vua Traàn minh Toâng (1314-1340) ñaõ vôøi oâng vaøo laøm Tö Nghieäp Quoác Töû Giaùm ñeå daäy cho Thaùi Töû hoïc. Ñeán ñôøi Traàn Duï Toâng (1341-1368), vua khoâng chaêm lo vieäc nöôùc, trong trieàu quan quaân caáu keát loäng haønh, oâng khuyeân ngaên khoâng ñöôïc, vôùi tính cöông tröïc oâng ñaõ daâng cho vua "Thaát traûm sôù" xin vua cheùm 7 teân nònh thaàn coù theá löïc trong trieàu ñeå chaán chænh kyû cöông pheùp nöôùc. vua khoâng nghe, oâng lieàn traû aùo muõ töø quan ñeå veà nuùi Phöôïng Hoaøng ôû aån vaø daäy hoïc, cuøng laøm löông y giuùp daân laøng. Hoïc troø xa gaàn ñeán hoïc raát ñoâng. trong soá coù nhöõng ngöôøi nhö Phaïm Sö Maïnh, Leâ Baù Quaùt laøm ñeán nhaåt phaåm trieàu ñình. Taøi ñöùc cuûa oâng ñöôïc ngöôøi ngöôøi ngôïi khen, vua laïi vôøi vaøo ban chöùc Teå Töôùng, nhöng oâng töø choái.

OÂng laø moät trong nhöõng nhaø nho ñaàu tieân coù taùc phaåm baèng tieáng Noâm. Taùc phaåm cuûa oâng goàm coù "Quoác Vaên thi taäp", "Töû thö thuyeát öôùc" (Soaïn ñeå daïy Thaùi Töû hoïc), "Tieàu AÅn thi taäp".

khi oâng maát, vua truy taëng oâng teân Thuî laø Vaên Trinh, hieäu laø khang Tieát vaø laäp thôø ôû Vaên Mieáu. Ngöôøi ñôøi sau goïi oâng laø Vaên trinh Coâng hay chu Vaên trinh hay chu Vaên An. Daân chuùng ñaõ laäp ñeàn thôø cho oâng taïi nuùi Phöôïng Hoaøng (coøn goïi laø nuùi Kieät Ñaëc thuoäc xaõ Vaên an (Chí linh Haûi Döông). Nuùi naøy coù hình daùng chim phöôïng hoaøng ñang tung caùnh treân vuøng nuùi non, phong caûnh raát höõu tình, ñaõ thu huùt raát nhieàu caùc baäc danh só caùc thôøi veà ñaây thöôûng ngoaïn vaø trí só.

Nhôø nhöõng ñaëc tính thanh lieâm, cöông tröïc vaø yeâu queâ höông cuûa chu Vaên An, ñaõ ñöôïc neâu ra laøm phöông chaâm, truyeàn thoáng cho haàu heát caùc hoïc sinh cuûa tröôøng. Neân duø traûi qua bao theá heä, hoïc sinh chu Vaên an vaãn khoâng ngöøng ganh ñua, hoïc hoûi ñeå laøm raïng danh tröôøng sôû vaø luoân luoân giöõ loøng yeâu meán toân thôø queâ höông cuûa mình nhö moät ñònh luaät baát bieán.