Bài Giäng ThÙ Ba
PhÆt Pháp Là Thi‰t Th¿c - HiŒn Tåi - Không Có Th©i gian - ñ‰n ñ‹ Mà ThÃy
Hôm này là ngày mùng M¶t T‰t, næm Bính DÀn. TØ sáng sáng tæng ni PhÆt Tº v§i m¶t lòng nôn nÙc lÀn lÜ®t kéo vŠ thiŠn ÇÜ©ng Ç‹ nghe nh»ng l©i chúc Th‰ ÇÀu næm cûa ThÀy ViŒn Chû lúc 8 gi© sáng. ChÌ trong m¶t th©i gian ng¡n là vài ti‰ng ÇÒng hÒ thôi mà chúng tôi Çã hܪng ÇÀy Çû nh»ng Çåo vÎ chÜa tØng có trong ngày ÇÀu xuân. Vì lš do này chúng tôi ghi låi Ç‹ quš vÎ cùng hܪng và mong r¢ng chúng ta không phø vÎ Çåo sÜ kính m‰n này.
Xin m©i quš vÎ nghe bài giäng thÙ ba.
Nam Mô B°n SÜ Thích ca Mâu ni PhÆt.
Xuân Bính DÀn 2026 - PhÆt LÎch 2529
Nhân ngày T‰t Nguyên ñán quš tæng ni PhÆt Tº t§i lÍ PhÆt và mØng tu°i tôi. Nhân Çó tôi cÛng có ít l©i Ç‹ bù låi cái công cûa quš vÎ Çã tØ xa mà t§i Çây. Nh»ng l©i tôi nói Çây có lë hÖi dài m¶t chút, vì lâu lâu m§i g¥p m¶t lÀn. Tôi nói cho ÇÀy Çû Ç‹ quš vÎ nh§ mà tu. ñŠ tài ngày hôm nay là "PhÆt Pháp Thi‰t Th¿c, HiŒn Tåi, Không Có Th©i Gian, ñ‰n ñ‹ Mà ThÃy." Vì tÃt cä chúng ta có quan niŒm sai lÀm vŠ Çåo PhÆt. CÙ nghï r¢ng Çåo PhÆt nói nh»ng cái gì huyŠn bí, cao siêu khó hi‹u, khó thÃy. NhÜng mà không ng© Çåo PhÆt låi là th¿c t‰, là m©i chúng ta ljn Ç‹ mà thÃy, chÙ không phäi là khó thÃy. ñó là cái ÇiŠu kiŒn cÀn thi‰t.
Khi nói vÃn ÇŠ này không phäi t¿ š tôi nêu lên, mà tôi dÅn trong kinh. trong hŒ pali có m¶t bài kinh tôi džc tØng Çoån, giäi thích cho quš vÎ nghe thì m§i thÃy câu nói này không phäi m§i lå, mà Çã có s¤n tØ thܪ nào. Có m¶t ngÜ©i ngoåi Çåo trong th©i PhÆt tåi th‰ tên là Sivaka. Ông hÕi PhÆt: "PhÆt pháp là thi‰t th¿c, hiŒn tåi, không có th©i gian, ljn Ç‹ mà thÃy. NhÜ vÆy làm sao chÙng minh ÇÜ®c š nghïa Çó?" ñÙc PhÆt m§i trä l©i: "N‰u n¶i tâm có tham, ông bi‰t n¶i tâm có tham? N‰u n¶i tâm không có tham, ông bi‰t n¶i tâm ta không có tham chæng?" Thì ông thÜa: "Có" PhÆt m§i nói: "Này Sivaka, n¶i tâm có tham, ông có bi‰t n¶i tâm ta có tham. N¶i tâm không có tham, ông có bi‰t n¶i tâm ta không có tham. NhÜ vÆy Sivaka, PhÆt Pháp thi‰t th¿c, hiŒn tåi, không có th©i gian, ljn Ç‹ mà thÃy."
N‰u n¶i tâm có tham, ta bi‰t n¶i tâm có tham. N¶i tâm không tham, ta bi‰t n¶i tâm không tham. Thì nhÜ vÆy n¶i tâm có tham thì có cái gì? NhÜ tôi Çã nói có tham là có kh°. N¶i tâm có tham là có kh°, bây gi© n‰u dÙt cái lòng tham cûa n¶i tâm thì h‰t kh°. NhÜ vÆy PhÆt pháp dÆy mình "kh° là do n¶i tâm có tham". Bây gi© muÓn h‰t kh° phäi dùng phÜÖng pháp tiêu diŒt cái lòng tham cûa n¶i tâm. N¶i tâm h‰t tham thì thân này h‰t kh°. Thì nhÜ vÆy PhÆt Pháp dÆy rÃt rõ ràng và thi‰t th¿c, mà th¿c t‰, không có qua th©i gian. Nghïa là mình có tham, bi‰t có tham. khi h‰t tham, bi‰t h‰t tham chÙ không có nói Ç®i t§i hai gi©, ba gi© m§i bi‰t h‰t tham. Có thì bi‰t có, không thì bi‰t không, rõ ràng không có Ç®i th©i gian.
Thì nhÜ vÆy ngÜ©i tu PhÆt ljn Ç‹ mà thÃy rõ cái PhÆt Pháp dÆy. do mình thÃy có tham, rÒi cÛng do mình thÃy h‰t tham. NhÜ vÆy có thÃy hay không? do lòng tin hay là do thÃy? ñó là s¿ thÆt do mình thÃy ÇÜ®c chÙ Çâu phäi do lòng tin. NhÜ vÆy PhÆt dÅn m¶t câu Çó, chúng ta Çã thÃy rõ PhÆt Pháp là thi‰t th¿c, hiŒn tåi, không có th©i gian, ljn Ç‹ mà thÃy. Mà ljn Ç‹ mà thÃy thì Çâu có Ç¥t lòng tin lên trên. NhÜ vÆy chúng ta thÃy r¢ng bªi vì chúng ta có tham nên chúng ta có kh°. Bªi có kh°, chúng ta tu Ç‹ diŒt lòng tham. khi lòng tham h‰t rÒi chúng ta bi‰t lòng tham h‰t là chúng ta cÛng h‰t kh°. Thì nhÜ vÆy Çó là m¶t lë th¿c, cø th‹ không có nghi ng© gì n»a.
Chính chúng ta nhÆn bi‰t ngay nÖi n¶i tâm mình không có ai là ngÜ©i thÙ ba chen vô bi‰t th‰ mình h‰t. Thì nhÜ vÆy có nên Çi coi ÇÒng, coi bóng, coi cæn, coi cÖ Ç‹ coi "tôi tu chØng nào h‰t kh°" ? Mình bi‰t có tham là có kh°. Còn ai bi‰t th‰ cho mình chuyŒn Çó? Mình bi‰t là rõ ràng, không phäi do ai bi‰t th‰ mình ÇÜ®c. Thì nhÜ vÆy PhÆt pháp là thi‰t th¿c, là không có th©i gian, là ljn Ç‹ mà thÃy.
T§i phÀn thÙ hai, PhÆt nói thêm: "N¶i tâm có sân, ông bi‰t n¶i tâm có sân. N¶i tâm không có sân, ông bi‰t n¶i tâm không có sân? NhÜ vÆy này Sivaka, PhÆt Pháp thi‰t th¿c, hiŒn tåi, không có th©i gian, ljn Ç‹ mà thÃy." Thì khi nào quš vÎ n°i sân, quš vÎ có thÃy không? NhÜ vÆy có sân là có kh°. khi nào sân là tåo cänh kh°, mà h‰t sân quš vÎ thÃy b§t kh°. B§t thì nhÜ vÆy là cø th‹, là thi‰t th¿c, là không có th©i gian, ljn Ç‹ mà thÃy. ChÙ không phäi là chuyŒn vu vÖ mù quáng. RÒi t§i n¶i tâm có si, ông bi‰t n¶i tâm ta có si? N¶i tâm không si, ông bi‰t n¶i tâm không si? RÒi cuÓi cùng PhÆt nói: "N¶i tâm ta có tham pháp, có sân pháp, có si pháp, ông bi‰t n¶i tâm ta có tham pháp, có si pháp, có sân pháp? Này Sivaka, PhÆt Pháp là thi‰t th¿c, hiŒn tåi, không có th©i gian, ljn Ç‹ mà thÃy."
Qua câu chuyŒn bài kinh tôi dÅn, thì thÃy rõ ràng là PhÆt pháp là thi‰t th¿c, là cø th‹, không có th©i gian, ljn Ç‹ mà thÃy, chÙ không phäi chuyŒn mÖ màng hay là chuyŒn huyŠn viÍn, không phäi xa xôi gì. ñÙc PhÆt chÌ th£ng cái tu cûa ngÜ©i PhÆt Tº, hay là cûa chÜ tæng ni v§i toàn th‹ PhÆt Tº, là thi‰t th¿c. Mình tu ÇÜ®c bao nhiêu mình thÃy rõ bÃy nhiêu. Ngày xÜa g¥p nh»ng viŒc trái tai gai m¡t là mình n°i sân Çùng Çùng lên, thì bi gi© mình bi‰t tu thì lÀn lÀn nó giäm. Mà hÒi xÜa g¥p nh»ng chuyŒn trái tai gai m¡t thì n°i sân, thì mình kh° nhiŠu ít? Nào là Çánh l¶n, nào là chºi l¶n ... Còn bi gi© g¥p nh»ng chuyŒn trái tai gai m¡t mà mình h‰t sân, thì lúc Çó mình bi‰t không? N‰u không bi‰t thì Çâu có nói: "N‰u chuyŒn này mà hÒi xÜa thì bi‰t tôi." Bây gi© nh© mình tu khá rÒi, cho nên chuyŒn này nó ljn mà không sao h‰t. Thì nhÜ vÆy mình bi‰t rõ ràng là bây gi© mình b§t sân, b§t sân thì mình b§t kh°.
PhÆt Pháp cÓt chÌ cho chúng ta tu Ç‹ diŒt kh° trong hiŒn tåi, chúng ta tu ÇÜ®c bܧc nào ÇÜ®c k‰t quä cûa bܧc Ãy ch§ không phäi chuyŒn mÖ màng. Nghïa là không phäi chuyŒn vu vÖ ª Çâu, mà tåi mình thi‰u cái nhÆn ÇÎnh, thi‰u cái thÃy rõ ràng, do Çó mình Çâm ra mÖ màng. Vì vÆy tôi nói r¢ng, Çáng thÜÖng cho bao nhiêu ngÜ©i h†c PhÆt mà không Ùng døng Çúng cái tinh thÀn Çåo PhÆt, cÙ lo tøng cÀu, mà tøng cÀu thì chØng nào h‰t kh° có bi‰t Çâu! CÙ làm nhÜ vÆy thôi. Nghïa là g¥p tai nån rû nhau Çi cÀu an, cÀu h‰t hay không? Có bäo Çäm h‰t không? Mà làm cÙ làm, không bi‰t k‰t quä ra sao. Còn Çây PhÆt dÆy rõ ràng, nghïa là mình bÕ cái nào là k‰t quä ngay cái Ãy, không phäi chuyŒn hoang mang xa xôi gì h‰t. Thì nhÜ vÆy Ç‹ chúng ta thÃy cái giá trÎ PhÆt Pháp nói Çúng là lë thÆt chÙ không phäi là chuyŒn xa xôi. ñoån kinh tôi trích là trong Tæng chi B¶ Kinh.
Quš vÎ nh§ thêm n»a, nh»ng pháp cûa PhÆt dÆy nhÜ là pháp vô thÜòng. Pháp vô thÜ©ng Çó có phäi ljn Ç‹ mà thÃy không? PhÆt dÆy tÃt cä s¿ vÆt, con ngÜ©i ÇŠu là vô thÜ©ng. Cái Çó có phäi là s¿ chÙng nghiŒm thÆt không? Ÿ th‰ gian này có cái gì mãi mãi không Ç°i d©i? Cái gì cÛng bÎ Ç°i d©i thì Çó là vô thÜ©ng, mà vô thÜ©ng là lë thÆt trܧc m¡t ai cÛng thÃy. RÒi PhÆt nói các pháp do nhân duyên sinh. vÆy nhân duyên sinh có thi‰t th¿c không? Bây gi© hÕi cái nhà t¿ có cái nhà hay là do nhiŠu y‰u tÓ h†p låi? Cái bàn t¿ có cái bàn hay do nh»ng nguyên tÓ khác h†p låi? Thì tóm låi không có s¿ vÆt gì t¿ nó thành hình, mà phäi nhiŠu nguyên tÓ h†p låi m§i thành. NhÜ vÆy nói nhân duyên sinh tÙc là nhiŠu y‰u tÓ h†p. Mà nhiŠu y‰u tÓ h†p cho nên m§i phân tích ÇÜ®c, mà phân tích Çó là tinh thÀn khoa h†c. Nói t§i khoa h†c là nói t§i phân tích, mà nó là nguyên vËn mà phân tích cái gì? PhÆt dÆy tÃt cä s¿ vÆt, con ngÜ©i và s¿ vÆt ÇŠu là vô thÜ©ng cä. ñó có phäi là m¶t chÙng nghiŒm thÆt không? Ÿ th‰ gian này có cái gì mãi mãi mà không Ç°i d©i? Cái gì cÛng bÎ Ç°i d©i thì Çó là vô thÜ©ng. Mà vô thÜ©ng là lë thÆt trܧc m¡t ai cÛng thÃy Çó.
PhÆt nói các pháp là nhân duyên sinh, thì nhân duyên sinh quš vÎ thÃy có thÆt không? Bây gi© hÕi cái nhà t¿ có cái nhà hay do nhiŠu y‰u tÓ h®p låi? Nh© có nhiŠu nhân duyên nên m§i phân tích Çây là loåi A, Çây là loåi B. NhiŠu loåi m§i h†p låi thành m¶t vÆt th‹. NhÜ vÆy, vÆt th‹ có hình tܧng là do s¿ k‰t h®p nhiŠu nguyên nhân, nhiŠu y‰u tÓ, nhÜ vÆy Çó là khoa h†c, là th¿c t‰ mà cho PhÆt là huyŠn bí xa xôi! Chính cái Çó là tinh thÀn khoa h†c rõ ràng, nhÜ vÆy chúng ta m§i thÃy PhÆt Pháp là th¿c t‰. PhÆt Pháp là hiŒn thÃy chÙ không mÖ màng.
ñó là tôi dÅn các giáo lš trong b¶ a Hàm hay là trong các b¶ kinh ni kaya bên Pali. Bây gi© chúng ta Çi xa hÖn, Çi vào trong giáo lš ñåi ThØa hay là Çi th£ng vào trong ThiŠn Tông thì quš vÎ thÃy nó có thi‰t th¿c b¢ng nhÜ vÆy không? qua ñåi ThØa thì ngÜ©i ta cÙ nói ñåi ThØa nói cái gì trên tr©i trên mây. Nghïa là cái chuyŒn trên tr©i nhÜng mà s¿ thÆt ñåi ThØa låi càng thi‰t th¿c hÖn n»a. Bªi vÆy cho nên trong ThiŠn Tông khi nào quš vÎ Çi tham cÙu, Çi du h†c, Çi tìm hi‹u, tìm h†c, thì các ngài cÙ bäo mình hãy nhìn låi các gót chân, viŒc Çó xa hay gÀn? GÀn m¶t bên thôi nhÜng chúng ta hay quên. Bªi vÆy cho nên khi h†c PhÆt, n‰u chúng ta không có cái nhìn thÃu Çáo Çó thì chúng ta dÍ bÎ låc lòng. Bªi nh»ng ngôn ng», danh tØ có vÈ hÖi huyŠn bí khi‰n cho chúng ta hi‹u lÀm. Vì vÆy ÇÓi v§i giáo lš ñåi ThØa cÛng nhÜ giáo lš ThiŠn Tông, tôi dÅn chuyŒn nhÜ là kinh Pháp Hoa, kinh Læng Nghiêm là ñåi ThØa Çó, thì quš vÎ thÃy trong Çó có chi thi‰t th¿c hay không? Bªi vì ngay nÖi con ngÜ©i mình ÇÜa ra cho mình thÃy cái thi‰t th¿c cø th‹ mà ngàn Ç©i mình quên. NhÜ vÆy cái chuyŒn ngay nÖi mình chÙ Çâu phäi chuyŒn thành PhÆt trên tr©i trên mây gì. NhÜ nói PhÆt tåi ÇÀu tâm Çó có phäi không? Có nghïa là không có xa xôi, mà ª ngay nÖi mình, thì cái Çó có thi‰t th¿c không? NhÜng mà tåi vì chÌ có m¶t cái không hình, không tܧng làm ngÜ©i ta khó hi‹u. NhÜ tôi nói cho quš vÎ nghe, hiŒn gi© chúng ta hàng ngày nghï t§i æn, m¥c, ª, Ç‹ làm gì? ñ‹ nuôi dÜ«ng cái thân này cho sÓng còn, phäi không? NhÜng có cái thi‰t th¿c hÖn æn, ª, m¥c, mà mình có nh§ ljn nó bao gi© không? Thí dø, hiŒn gi© quš vÎ có thª không? Quš vÎ thi‰u æn thì mÃy ngày m§i ch‰t? trong khi Çó thi‰u thª thì bao lâu ch‰t? Có nghïa chÌ cÀn thª ra mà không thª vô là ch‰t ngay. VÆy Çó, mà mình không lo không nghï t§i nó. Có khi nào chúng ta nh§ là mình Çang thª không? Không! Bªi vì nó s¤n quá rÒi cho nên chúng ta coi thÜ©ng. Chúng ta cÙ nghï là phäi æn cho ngon vì cái æn có xúc cäm ª lÜ«i thì mình thÃy, và bi‰t. trong khi Çó cái th¿c t‰, cø th‹, s¤n sàng trong m†i giây phút thì mình Çã quên. NhÜ vÆy cái thª ÇÓi v§i mång sÓng là thi‰t y‰u sÓ m¶t; còn cái æn, m¥c, ª là cái thÙ y‰u hÖn, nhÜng mà chúng ta låi nh§ cái thÙ y‰u, còn cái chính y‰u thì chúng ta låi quên Çi.
Có ngÜ©i nào nói tôi tâp thª ÇŠu cho nhË, cho dài? Không có Çâu! M‡i ngày cÙ lo b»a nay làm ÇÜ®c cái gì, ki‰m ÇÜ®c món gì æn Çây. Ngày mai låi ki‰m cái khác cÙ nhÜ vÆy mà cÙ xoay sª trong cái æn, m¥c, ª mà không bao gi© nghï t§i cái thª. Mà cái thª chính là thi‰t y‰u sÓ m¶t. CÛng nhÜ vÆy mà hiŒn gi© chúng ta cÙ nghï, nghï cái này phäi, cái kia quÃy, cái này tÓt, cái kia xÃu. Nghï hoài nh»ng viŒc bên ngoài, còn cái chân thÆt cûa mình không bao gi© nghï. cho nên chÜ T° phái ThiŠn Tông cho quš vÎ thÃy và vÎ T° SÜ có cái Ç¥c biŒt chÌ cho mình thÃy cái th¿c t‰, cø th‹ ª trܧc mình nhÜ các vÎ ThiŠn SÜ thÜ©ng hay nói: "Cái Çó ª trܧc m¡t mà mình không thÃy."
Ví dø nhÜ cái l‡ mÛi, l‡ mÛi ª trܧc m¡t mà mình có thÃy nó không? CÙ lo thÃy nhà, thÃy cºa, thÃy ngÜ©i, thÃy vÆt mà ít khi thÃy l‡ mÛi, phäi không? NhÜng cái trܧc m¡t mà mình låi không thÃy, chÌ lo thÃy nh»ng cái xa. Thì cÛng nhÜ vÆy, cái chân thÆt nó hiŒn h»u ª mình mà mình không nh§, trong khi Çó chúng ta cÙ lo nh§ chuyŒn Çâu Çâu. cho nên câu chuyŒn này là câu chuyŒn cûa m¶t ThiŠn SÜ lúc ngài Bá TrÜ®ng còn làm ThÎ Giä cûa Mã T°. Ngài v§i Mã T° Çi dåo vÜ©n thÃy bÀy vÎt tr©i bay ngang, Mã T° hÕi: "Cái gì Çó?" T° Bá TrÜ®ng trä l©i: "Då, bÀy vÎt tr©i." Mã T° hÕi: "Bay Çi Çâu?" Ngài Bá TrÜ®ng trä l©i: "Bay qua mÃt rÒi." Th‰ ngài n¡m l‡ mÛi cûa ông v¥n m¶t cái Çau Çi‰ng la thÃt thanh. Mã T° bäo: "Sao không nói bay mÃt rÒi." ngay Çó ông tÌnh ng¶.
NhÜ vÆy câu chuyŒn lš thú ª ch‡ nào? NhÜ tôi Çã nói "Chúng sinh kh° låi có kh° chúng sinh Çó." Nghïa là mình chÌ nghe nh»ng ti‰ng ª bên ngoài mà mình quên cái "hay nghe" cûa mình. Mình chÌ thÃy nh»ng gì bay qua, bay låi, còn mÃt ª bên ngoài mà quên cái "hiŒn hay thÃy" cûa mình. cho nên T° Bá TrÜ®ng bÎ v¥n mÛi m¶t cái Çau Çi‰ng, ngài la thÃt thanh và ngài chÌ nói m¶t câu nhË r¢ng "Sao không nói qua mÃt Çi?" Thì ngay Çó ngài thÃy không mÃt. NhÜ vÆy quš vÎ m§i thÃy cái Ç¥c tài cûa các vÎ ThiŠn SÜ, chÌ m¶t cái thÆt mà nó s¤n có ª trên mình (bªi vì l‡ mÛi ª trܧc m¥t) mà không thÃy. Thí dø cÛng nhÜ cái Çó hiŒn h»u ª trܧc mình mà mình không bao gi© nh§. cho nên ngài v¥n l‡ mÛi m¶t cái thì T° Bá TrÜ®ng liŠn bi‰t cái hiŒn h»u cûa mình Çó, chÙ không bi‰t cái l‡ mÛi! NhÜng mà mình thÃy v¥n l‡ mÛi, tܪng ng¶ l‡ mÛi, chÙ không phäi! Ng¶ cái gì mà khác hÖn l‡ mÛi, mà nó hiŒn h»u nhÜ l‡ mÛi ª trܧc m¥t vÆy. cho nên nói t§i cái l‡ mÛi, tôi dÅn thêm câu chuyŒn này cho quš vÎ nghe Ç‹ bi‰t trong nhà thiŠn nói t§i cái l‡ mÛi là có š nghïa gì. ThiŠn SÜ TiŒt Chi‰u Çi xa vŠ, lên Çæng tòa và nói m¶t bài kŒ:
Tåm dÎch:
Lông mày hình ch» bát (theo ch» Hán), thành ra nói bát t¿ chÌ cho lông mày. Lông mày nó hª ª gi»a, ch» bát hª m¶t khoäng, thì lông mày tÜ®ng trÜng cho ch» bát. L‡ mÛi thì sao? ñÀu l§n dÛi xuÓng, còn cái thon trÕ lên. NhÜ vÆy cái lë thÆt nó không có xa. Nghïa là ª bên cái ch» bát chân mày Çó là l‡ mÛi chÙ không gì Çâu. Thì nhÜ vÆy š ngài muÓn nói gì? "Xa nhau ch£ng lâu mÃy", "G¥p nhau chÌ thܪ xÜa", xa nhau là thân này, tܧng måo này, ch§ còn rÒi Çâu có xa! Vì trên cái chân thÆt Çó có ai mà không trùm kh¡p, hÍ trùm kh¡p thì có xa gì nhau. Vì vÆy cho nên g¥p nhau chÌ thܪ xÜa. Thܪ xÜa thì nhÜ th‰ nào? GiÓng nhÜ chân mày ª trên l‡ mÛi vÆy thôi. Nó s¤n ª Çó chÙ không xa xôi gì h‰t. NhÜ vÆy nÖi l‡ mÛi hay là nÖi ch» bát thì mình bi‰t chân mày gÀn kŠ bên l‡ mÛi chÙ không xa xôi.
NhÜ vÆy quš vÎ m§i thÃy š nghïa cái l‡ mÛi là chÌ cho cái chân thÆt, hiŒn h»u trܧc m¡t mà mình không nhÆn, không thÃy. GiÓng nhÜ cái l‡ mÛi trܧc m¡t mà mình không thÃy vÆy. Thành ra l‡ mÛi là ÇÜ®c tÜ®ng trÜng cho cái chân thÆt Çó. ñó là tôi giäi thích vŠ câu chuyŒn l‡ mÛi. Bây gi© nói xa hÖn là nh¡c låi Løc T° trong bài tøng vô tܧng thì Løc T° nói:
Nói PhÆt Pháp ngay trên th‰ gian này, không th‹ lìa th‰ gian mà có s¿ giác ng¶. Lìa th‰ gian mà tìm giác ng¶ ch£ng khác nào tìm lông rùa, sØng thÕ vÆy! ñi tìm sØng thÕ, sØng thÕ có không? Lông rùa có không? NhÜ vÆy cái giác ng¶ cûa Çåo là giác ng¶ ngay trên th‰ gian, trên th¿c t‰ này mà giác ng¶ chÙ không phäi tìm ki‰m ª non cao, ª rØng rÆm gì m§i có s¿ giác ng¶ Çó. Tôi thí dø trܧc cái nhà hÜ, sÆp, mình có quyŠn giác ng¶ không? Thì mình nh§ cái nhà này lúc trܧc nó ÇËp mà bi gi© cÛ kÏ hÜ sÆp, thì rõ ràng giác ng¶ ÇÜ®c lš vô thÜ©ng. Lš vô thÜ©ng hiŒn h»u ª Çâu? Ÿ ngay cái pháp ª trܧc m¡t mình, ª th‰ gian Çó! NhÜ vÆy tÃt cä cái gì thu¶c vŠ Çåo lš ÇŠu là nh»ng cái thÆt ª th‰ gian ch§ không phäi xa xôi. NhÜng mà cái thÆt ÇÓi v§i ngÜ©i mê, h† thÃy khác, ngÜ©i ng¶ thì thÃy khác. NgÜ©i mê thì thÃy theo tình cäm riêng tÜ cûa h†. NgÜ©i ng¶ thì thÃy ÇÜ®c lš thÆt cûa nó.
Cho nên tÃt cä các pháp th‰ gian, pháp nào cÛng là giác ng¶ h‰t, tØ cái nhà giác ng¶ ÇÜ®c lš vô thÜ©ng; tØ cái nhà mình cÛng giác ng¶ ÇÜ®c lš nhân duyên; và cÛng tØ cái nhà mình cÛng thÃy r¢ng tÃt cä các pháp là hÜ dÓi. Thì nh»ng cái thÃy Çó, bªi vì chúng ta mê lÀm nhiŠu Ç©i cho nên cùng m¶t s¿ viŒc mà mình thÃy nó có cái cäm khích nhè nhË thôi. Còn nh»ng vÎ mà tâm trí ÇÜ®c nhÆy bén Çó, thÃy m¶t cái là có m¶t cái cäm Ƕng månh. Bªi cäm Ƕng månh cho nên ngÜ©i ta giác ng¶. Vì vÆy mà nói r¢ng nh»ng vÎ tu, mà chÙng ÇÜ®c quä tu ñà Hoàn hay là TÜ ñà Hàm rÒi nói chuy‰n chót cûa các ngài ra Ç©i mà không g¥p PhÆt Pháp thì các ngài thÃy lá røng cÛng có th‹ ng¶ Çåo. Thì tåi sao mình thÃy bi‰t bao nhiêu lá røng mà không ng¶ Çåo? Ngài thÃy thì ng¶, tåi cái gì? Tåi khi Çó tâm cûa các ngài nhË nhàng thanh tÎnh, cho nên m¶t cái Ƕng nhÕ cÛng thành ra giác ng¶, cÛng sáng suÓt. Còn mình bi gi© thì tåi vì nó Çen nghÎt, cho nên c† mà nó cÛng không sáng, không såch n»a chÙ ÇØng nói là Çøng nhË. cho nên trong kinh Læng Nghiêm, ñÙc PhÆt nói v§i ngài a nan r¢ng:
NhÜ lai chÌ cÀn Ãn cái chân xuÓng thì cä bi‹n phát ra ánh sáng. Còn ông vØa dÃy niŒm lên, bøi bÆm ÇÀy tr©i. Thì nhÜ vÆy m§i thÃy hai cái khác nhau ª ch‡ nào. M¶t bên thì thanh tÎnh cho nên hành Ƕng nào cÛng sáng suÓt, còn m¶t bên thì u mê cho nên hành Ƕng nào cÛng u mê. Thì cái u mê Çó là tåi vì cái huân tÆp nhiŠu Ç©i cûa chúng ta, chÙ s¿ thÆt trên th‰ gian này n‰u chúng ta là ngÜ©i s§m tÌnh thÙc giác thì bi‰t bao nhiêu chuyŒn Ç‹ chúng ta giác ng¶.
NhÜ ñÙc PhÆt ngày xÜa chÌ cÀn thÃy bÓn cºa thành, thÃy ngÜ©i già, ngÜ©i bŒnh, ngÜ©i ch‰t, vŠ Çi tu liŠn. Còn bây gi© mình thÃy chØng bao nhiêu lÀn, thÃy bao nhiêu ngÜ©i già, ngÜ©i bŒnh, ngÜ©i ch‰t mà có muÓn tu chÜa? Cái cäm khích cûa ngÜ©i tâm hÒn nhË nhàng trong sáng chÌ m¶t chút nhÕ là ngÜ©i ta Çã thÃy, còn chúng ta thì thÃy nhan nhän ª trܧc m¡t rÒi cÛng quên. Thí dø có thân nhân 100 tu°i vŠ ÇÜa cÛng khóc lóc, cÛng buÒn, Çôi ba b»a rÒi quên luôn, bªi vì m¡c lo chuyŒn này chuyŒn kia. RÒi do Çó cho nên tÃt cä nh»ng cái Çáng cho mình giác ng¶ mà mình không giác ng¶. Còn các ngài ngay Çó Çã giác ng¶ liŠn.
Thì nhÜ vÆy quš vÎ thÃy Çâu phäi ki‰m chuyŒn trên tr©i, trên mây m§i giác ng¶, mà ngay trong hiŒn tåi, n‰u chúng ta khéo thì chúng ta thÙc tÌnh liŠn. Mà nhÜ vÆy cái giác là ª ngay trong th‰ gian, ch§ Çâu phäi ª xa. Ÿ nÖi khác Çâu có nh»ng chuyŒn sinh, lão, bŒnh, tº. ñâu có thÃy cái lë vô thÜ©ng, Çâu có thÃy cái tܧng duyên h®p, mà ngay th‰ gian là cái hiŒn tiŠn chúng ta ÇÜ®c thÃy, th‰ mà chúng ta quên Çi. ñó là cái ÇiŠu sai lÀm ª chính nÖi chúng ta Çó.
ñó là chuyŒn tôi dÅn do ngài Løc T° dÆy, bây gi© dÅn m¶t ThiŠn SÜ, tÙc là ThiŠn SÜ B°n NhÜ. Ngài B°n NhÜ ª PhÀn Chi‰u, ljn hÕi m¶t tôn giä tên là Pháp Chí. Ngài hÕi: "Th‰ nào là vua cûa các kinh?" Bªi vì trong kinh hay nói kinh này là vua cûa các kinh, nhÜ kinh kim cang hay kinh Pháp hoa là vua cûa các kinh. Tôn giä Pháp Trí trä l©i: "Ông làm tri khÓ cho ta 3 næm, së vì ông mà nói." M¶t câu nói dÍ ®t mà b¡t làm tri khÓ 3 næm! RÒi ông lãnh làm tri khÓ 3 næm. sau mãn 3 næm, ông ljn hÕi: "Båch Hòa ThÜ®ng, con Çã làm tri khÓ 3 næm, xin Hòa ThÜ®ng nói." Thì ông Hòa ThÜ®ng låi kêu: "B°n NhÜ." Ông "Då" thì ngay Çó ông ng¶ liŠn, ông bi‰t vua cûa các kinh liŠn! NhÜ vÆy là cái chuyŒn xa hay gÀn? ChuyŒn Çó gÀn hay xa? ChÌ cÀn m¶t ti‰ng "Då" thì thÃy ÇÜ®c, Çó là chuyŒn h‰t sÙc là gÀn mà muôn Ç©i chúng ta quên. Bªi muôn Ç©i quên cho nên m¶t lÀn nh¡c låi thì liŠn thÃy. NgÜ©i xÜa m§i nhìn qua thì chúng ta thÃy nhÜ các ngài nham hi‹m. M¶t câu hÕi mà không chÎu trä l©i, rÒi b¡t làm tri khÓ 3 næm. NhÜng mà chính ba næm Çó, nó súc tích làm cho ông thÃy cái câu Çó nó quan tr†ng cho nên ta chÌ cÀn kêu "Då" m¶t cái liŠn bi‰t vua cûa các kinh. ñó là cái Ç¥c biŒt cûa ngÜ©i xÜa. sau khi ng¶ rÒi ông liŠn làm m¶t bài kŒ:
Tåm dÎch:
ChÓn chÓn ÇÜ©ng vŠ cÛ, ª ch‡ nào cÛng là ÇÜ©ng vŠ, không có ch‡ nào là xa lå. NÖi nÖi vÓn cÓ hÜÖng, ch‡ nào không phäi là cÓ hÜÖng? XÜa nay thành hiŒn s¿, xÜa nay nó là cái s¿ hiŒn tåi ch§ không phäi là cái gì xa lå h‰t. Nào phäi Ç®i suy lÜ©ng, vØa suy lÜ©ng là h‰t hiŒn s¿.
Thì quš vÎ thÃy ông "Då" là ông bi‰t vua cûa các kinh. NhÜ vÆy chúng ta m§i thÃy r¢ng tu hành không phäi là chuyŒn xa xôi mà ngay nÖi tay, ngay nÖi m¡t mà khéo, là chúng ta thÃy ÇÜ®c cái gÓc, cái cæn bän Çó rÒi. Còn n‰u chúng ta không khéo thì cÙ Çu°i theo ngoåi cänh rÒi suÓt Ç©i bÕ quên. Vì vÆy ngÜ©i xÜa chÌ m¶t câu nói ng¶ Çåo là nhÜ vÆy. Mà nhÜ vÆy ng¶ Çåo ª ch‡ nào? qua l©i kŒ chúng ta thÃy nó cø th‹ làm sao. ChÓn chÓn ÇÜ©ng vŠ cÛ, ch‡ nào không phäi là ÇÜ©ng vŠ! NÖi nÖi vÓn cÓ hÜÖng, cÓ hÜÖng ª ÇÀy m†i nÖi chÙ không phäi ª riêng trên m¶t ng†n núi hay trong m¶t cái hang nào h‰t; mà ch‡ nào cÛng là cÓ hÜÖng, thì ch‡ nào không phäi PhÆt Pháp? Mình khéo thì ngay Çó thÃy, thì xÜa nay, xÜa là quá khÙ, nay là hiŒn tåi, quá khÙ và hiŒn tåi ÇŠu là nh»ng cái hiŒn h»u, mà vØa khªi suy lÜ©ng thì trÆt lÃc, không trúng. Vì vÆy cho nên nào phäi Ç®i suy lÜ©ng. VØa khªi suy lÜ©ng là không thÃy. ThiŠn SÜ cÛng ÇÓi v§i PhÆt Pháp các ngài luôn luôn chÌ các lë thÆt. NhÜng các lë thÆt các ngài chÌ hÖi khó hi‹u hÖn ª bên giáo lš Nguyên Thûy hay là bên Ti‹u ThØa. Bên Ti‹u ThØa chÌ nh»ng giáo lš cø th‹ b¢ng giáo lš nhân duyên, b¢ng lš vô thÜ©ng, vô ngã. Còn ª Çây chÌ cái chân thÆt, tàng Än trong cái hÜ dÓi mà chúng ta quen nhìn cái hÜ dÓi, quên cái chân thÆt. cho nên ngài chÌ cái chân thÆt Çang tàng Än trong cái hÜ dÓi, và nhÆn ra ÇÜ®c cái Çó thì cø th‹ hÖn ngàn lÀn cái kia n»a. NgÜ©i tu cÓt làm sao Ç‹ tinh ti‰n tu, dÍ Çåt ÇÜ®c cái chân thÆt Çó.
ñó là tôi dÅn nh»ng câu chuyŒn Ç‹ cho quš vÎ thÃy r¢ng PhÆt Pháp là thi‰t th¿c, PhÆt Pháp không có th©i gian, PhÆt Pháp là ljn Ç‹ mà thÃy chÙ không phäi là chuyŒn huyŠn ho¥c. Thì nhÜ vÆy ngài B°n NhÜ có thÃy không? N‰u không thÃy thì Çâu có làm bài kŒ này! Mà nhÜ vÆy cái thÃy Çó th©i gian bao lâu? Có th‹ nói 3 næm làm tri khÓ Çó phäi không? ChÌ có cái "Då" là thÃy chÙ Çâu phäi 3 næm làm tri khÓ, thì nhÜ vÆy Çâu có th©i gian. ñ‹ cho quš vÎ cø th‹ thÃy tØ giáo lš Ti‹u ThØa t§i ñåi ThØa, t§i ThiŠn Tông ÇŠu là th¿c t‰ chÙ không phäi là chuyŒn huyŠn ho¥c. NhÜng bªi vì cái cø th‹ Çó khó, tôi ví dø bây gi© các vÎ Çåo h»u nhìn thÃy cái núi ª ch‡ nào, mà chÌ khó hay dÍ? Núi bên kia hay núi bên Çây, hay bi‹n ch‡ này ch‡ kia, hay cây ch‡ này ch‡ n†. NhÜng mà hÕi không khí ch‡ nào thì chÌ không ÇÜ®c. Mà chÌ không ÇÜ®c là không có không khí hay sao? NhÜ vÆy nh»ng cái có hình, có tܧng chÌ thì ngÜ©i ta dÍ thÃy, còn cái không có hình tܧng thì khó thÃy. Khó thÃy mà nó thi‰t y‰u b¢ng mÃy ngàn lÀn cái có hình tܧng. Hi‹u nhÜ vÆy m§i thÃy r¢ng ThiŠn Tông chÌ cái không có tܧng, mà nó rÃt là khó chÌ. NhÜng mà cái Çó rÃt thi‰t y‰u trong cu¶c sÓng con ngÜ©i vô k‹, vì vÆy m§i nói r¢ng ThiŠn Tông Çã chÌ cho chúng ta hòn ng†c quš báu vô giá mà lâu nay chúng ta bÕ quên là vÆy.
NhÜ vÆy tôi Çã chÙng minh cho quš vÎ thÃy PhÆt Pháp là thi‰t th¿c, hiŒn tåi, không có th©i gian, ljn Ç‹ mà thÃy rÒi. bây gi© k‰t luÆn låi, vì chúng ta hôm nay là ngày T‰t Nguyên ñán, ÇÀu næm quš vÎ t§i thæm chúc tôi th‰ này th‰ n†, sÓng lâu, khÕe månh, bây gi© cÛng phäi bù låi, Ç‹ chúc cho quš vÎ m¶t cái gì hay hay, thì bây gi© muÓn chúc cái Çó, thay vì k‰t luÆn bài này, tôi xin dÅn l©i cûa m¶t ThiŠn SÜ Ç‹ nh¡c quš vÎ. ñây là ThiŠn SÜ Chân TÎnh ª Ç©i TÓng, ngài nhân hôm sáng T‰t, ngài cåo tóc rÒi ngài hÙng làm m¶t bài kŒ, tôi xin džc låi vài giäi thích cho quš vÎ nghe:
Tåm dÎch:
Sáng cåo tóc thÃy tóc båc dính ÇÀy dao, cho nên ngài nói giÆt mình thÃy tuy‰t dính ÇÀy dao. GiÆt mình thÃy tuy‰t ÇÀy dao rÒi tu°i xuân nên bi‰t ch£ng tha nhau. cái tu°i xuân 15, 16, 20 thܪ xÜa Çó, nó có Ç‹ cho mình còn mãi Çâu. Nó ép ng¥t, nó Çu°i mình chåy mÃt, nó dành cái tu°i xuân cûa mình mÃt rÒi. Nó không tha cho mình, nó không Ç‹ cho mình còn nguyên. Nó Çã ép mình chåy mÃt, thành cái tu°i xuân nó Çã cܧp mÃt rÒi. Mà mình là ngÜ©i gì? Mình là ngÜ©i muÓn vÜ®t sanh thoát tº mà cÙ hËn, thôi Ç‹ mai khoÈ tu nhiŠu, hay Ç‹ ngày mÓt, hËn sáng, hËn chiŠu. cái quan niŒm hËn hò Çó là quan niŒm t° lÜ©i bi‰ng. cho nên phäi tu ngay tØ bây gi©, nhÜng mà cÙ hËn låi. Vì vÆy cho nên mình là ngÜ©i bi‰t rõ cái tu°i xuân cûa mình Çã bÎ cܧp mÃt, mà møc tiêu cûa mình là muÓn vÜ®t sanh thoát tº, làm PhÆt. Nh»ng møc tiêu Çó mình Çã Çåt ÇÜ®c chÜa? N‰u chÜ a Çåt ÇÜ®c thì ÇØng có hËn sáng hËn chiŠu. Phäi làm liŠn! Không có th‹ chÀn chÖ ÇÜ®c. DDÜ®c nhÜ vÆy m§i Çúng là ngÜ©i tu, Çúng v§i cái lš tܪng, vÜ®t sanh thoát tº, cÀu làm PhÆt . ChÙ còn hËn mai, hËn mÓt, hËn sáng, hËn chiŠu là chÜa có xÙng Çáng.
Bây gi© tôi xin chúc quš vÎ, tæng ni cÛng nhÜ toàn th‹ PhÆt Tº nam n» m¶t mùa xuân m§i, trong næm Bính DÀn ngày nào, tháng nào, næm nào cÛng là gi© ngày tháng mà chúng ta tu ch§ ÇØng có hËn låi.
Nam Mô B°n SÜ Thích ca Mâu ni PhÆt
ñ‰n Çây là k‰t thúc 3 bài giäng cûa ViŒn Chû nhân dÎp T‰t Nguyên ñán næm Bính DÀn 2026.