Bát Nhã Tâm kinh

Bu°i sáng, chúng ta m§i h†c qua ti‹u-sº các vÎ thánh-ni th©i PhÆt. Nh»ng bài s§m mai chúng ta h†c có tính-cách giÓng nhÜ chúng ta h†c m¶t ngÜ©i bŒnh n¥ng ÇÜ®c ÇÜa vào bŒnh-viŒn, sau th©i-gian n¢m bŒnh-viŒn Çã h‰t bŒnh mà còn trª vŠ thành bác-sï n»a. Ÿ Çây chúng ta chÌ h†c tóm-t¡t cu¶c Ç©i cûa các ngài thôi mà hoàn toàn chúng ta không bi‰t là các ngài Çã trÎ-liŒu b¢ng cách nào, thì chiŠu nay chúng ta së h†c cái cách các vÎ Çó uÓng thuÓc mau h‰t bŒnh, låi còn có th‹ trª thành bác-sï n»a; thì cái cách Çó là chúng ta áp-døng bài kinh Bát-nhã.

Trܧc h‰t, tôi xin gi§i-thiŒu vÎ-trí cûa Bát-nhã trong væn-h†c cûa PhÆt-giáo.

Bát-nhã là ti‰ng Phån, dÎch sang ti‰ng trung-hoa có nghïa là trí-huŒ, ti‰ng ViŒt-nam mình cÛng gi» ch» Çó là trí-huŒ.

Tôi có nói hÒi s§m mai cái quš nhÃt trên th‰-gian này là trí-huŒ; tÙc là m¶t ngÜ©i dÀu ÇËp, dÀu giàu, dÀu trÈ hay khÕe månh cách mÃy mà n‰u trí-huŒ ngÜ©i Çó không có thì giá-trÎ cûa ngÜ©i Çó cÛng không còn. Sª dï con ngÜ©i hÖn vån-vÆt là nh© có trí-huŒ; Nj phøc-hÒi cái trí-huŒ Çó thì nhà PhÆt có cách tu là làm sao cho chúng ta càng ngày càng sáng suÓt và minh-mÅn; và m†i thành-quä tÓt ÇËp nhÃt trên th‰-gian này NJu là sän-phÄm cûa trí-huŒ, cho nên trí-huŒ ÇÜ®c coi là "mË cûa chÜ PhÆt", tÙc là chÜ PhÆt cÛng nh© Çó mà ÇÜ®c giác-ng¶. Thành ra cái h†c tu cûa nhà PhÆt là lÃy trí-tuŒ làm s¿-nghiŒp.

Bài kinh Bát-nhã này thu¶c vŠ hŒ Çåi-thØa; mà hŒ Çåi-thØa và hŒ nguyên-thûy khác nhau nhÜ th‰ nào?

HÒi th©i PhÆt còn tåi th‰, chúng ta không bi‰t chÜ tæng và chÜ ni tu ra sao, mà chÌ bi‰t sau Çó có m¶t sÓ kinh-Çi‹n còn Nj låi; cái sÓ kinh-Çi‹n còn Nj låi ÇÀu tiên Çó g†i là hŒ nguyên-thûy. sau hŒ nguyên-thûy có cái hŒ g†i là b¶-phái, tÙc là m‡i ÇÎa-phÜÖng tùy theo cæn-cÖ, tùy theo quÓc-Ƕ, có nh»ng lÓi tu khác nhau, cho nên có ljn hai chøc trÜ©ng-phái.

Sau Çó, ljn cái th©i cách Çây khoäng hai ngàn næm - tÙc là sau PhÆt chØng næm ho¥c sáu træm næm - thì chúng ta thÃy có m¶t phong-trào là làm sao áp-døng PhÆt-giáo mª r¶ng ra cho tÃt cä m†i ngÜ©i cùng tu ch§ không phäi chÌ dành cho m¶t thi‹u-sÓ không bÆn bÎu gia-duyên. NhÜ hÒi s§m mai quš vÎ Çã theo dõi lÎch-sº các vÎ thánh-ni thì thÃy các vÎ này khi Çi tu NJu không có gia-Çình, không có phø-tùng, chÌ vô rÒi nghe tu m¶t mình mình; cÛng không nghe nói ljn chuyŒn các ngài Çã giáo-hóa Ƕ-sinh ra sao, và hoàn toàn chúng ta không thÃy NJ-cÆp ljn cái Ç©i sÓng cûa ngÜ©i tu-sï tåi-gia là có th‹ tu b¢ng cách nào. NhÜng mà ª Çây th©i Çåi-thØa, ...... cái giäi-pháp Çó có th‹ áp-døng cho m†i tÀng l§p m†i ngÜ©i dân-chúng, tÙc là không k‹ ÇÎa-phÜÖng, không k‹ tu°i tác, không k‹ nam n», không k‹ tæng hay tøc, mà khi áp-døng NJu có k‰t-quä nhÜ nhau h‰t.

Và cái bài kinh quan-tr†ng nhÃt trong hŒ bát-nhã, coi nhÜ tóm t¡t Çåi-š, thì thu¶c vŠ væn-h†c cûa th©i Çåi-thØa.

kinh dÎch tØ ch» Phån sang ch» Hán thì do ngài ñÜ©ng HuyŠn-trang dÎch tØ næm sáu træm bÓn chín - nghïa là cách Çây hÖn m¶t ngàn ba træm næm - nó gÒm tÃt cä hai træm sáu mÜÖi ch», và vÎ nào hay tøng trong thiŠn-viŒn là thu¶c lòng h‰t rÒi; mà ngay ljn chúng tôi, tôi cÛng thu¶c. Tôi thu¶c bài kinh này vào næm tôi m§i có sáu tu°i, và ljn khi tôi b¡t ÇÀu džc tøng, tÙc là khi tôi vô chùa tu - tÙc là næm mÜ©i læm, mÜ©i sáu tu°i - thì tôi Çã thu¶c n¢m lòng thêm nh»ng b¶ kinh khác; và tôi thÃy có m¶t ÇiŠu là khi chúng tôi vô chùa tu thì cái ÇiŠu-kiŒn Nj tu mà trong chùa b¡t bu¶c là mình phäi thu¶c hai th©i công-phu, chú Læng-nghiêm, thu¶c kinh Di-Çà, thu¶c kinh Ph°-môn.

NhÜng mà cái thu¶c cûa chúng ta nó không dính líu gì ljn cái trÎ-liŒu và áp-døng h‰t; cho nên tôi có mÃy ngÜ©i bån rÃt thông-minh và rÃt ham tu, khi vô chùa xin tu, thì trong chùa m§i ÇÜa ra hai th©i công-phu - tÙc là ÇÜa ra m¶t sÓ kinh phäi h†c thu¶c lòng - và các vÎ Çó h†c m¶t th©i-gian, ngán quá, rÒi bÕ cu¶c h‰t! Mà trong khi Çó, n‰u chúng ta áp-døng, thì chÌ m¶t bän kinh Bát-nhã là áp-døng cä Ç©i thôi.

Tôi ÇÜa ra thí dø này Nj quš vÎ thÃy: ch£ng hån nhÜ có ngÜ©i bÎ Çau bøng, có ngÜ©i bày cho mình th‰ này:

NgÜ©i Çó nói r¢ng: "Có m¶t bà Çó tên là NguyÍn thÎ Ba, bà ba Çó vì Çau bøng cho nên ÇÜ®c ông thÀy thuÓc cho m¶t toa thuÓc, toa thuÓc Çó gÒm nh»ng vÎ thuÓc nhÜ sau: ... rÒi bà Çó vŠ nhà, bà uÓng thuÓc m¶t th©i-gian thì h‰t Çau bøng."

Cái toa thuÓc sau khi ÇÜ®c truyŠn miŒng tØ ngÜ©i này qua ngÜ©i khác thì ÇÜ®c chép thành væn, và ngÜ©i bŒnh-nhân Çau bøng Çó cÀm cái toa thuÓc džc, m¶t ngày džc ba lÀn, và sau n»a tæng lên ngày džc sáu lÀn, cho ljn khi džc cä træm lÀn, nhÜng mà bøng vÅn Çau, cho nên sau m¶t th©i-gian ngÜ©i Çó bÕ cu¶c!

Tåi sao ngÜ©i này džc cái toa thuÓc mà không h‰t bÎnh? Là vì quš vÎ bi‰t cái bÎnh ª Çây là phäi uÓng thuÓc chÙ không phäi džc toa thuÓc, nên chúng ta có džc hàng træm hàng ngàn lÀn vÅn không h‰t Çau.

Ÿ Çây cÛng vÆy, nh»ng bän kinh là gi§i-thiŒu chúng ta m¶t cái toa thuÓc ngÜ©i xÜa Çã tu và áp-døng ki‹u nào mà h† ÇÜ®c b§t phiŠn-não; mà chúng ta thì chÌ Ç†c toa thuÓc, do Çó mà chúng ta không ÇÜ®c thiŒn-nghiŒp, và càng ngày chúng ta càng thÃy toa thuÓc này ngán quá, ho¥c coi nhÜ nó không th‹ kham. NgÜ©i khác gi§i-thiŒu m¶t cái toa thuÓc hay hÖn n»a thì chúng ta ki‰m nhiŠu toa thuÓc thôi; cái bŒnh Çó là cái bŒnh mà hÒi s§m mÖi PhÆt rÀy ngài Bá-da là dù nói ngàn hàng, thu¶c hàng ngàn bài kŒ, mà không chút l®i-ích, không b¢ng nghe xong m¶t l©i mà ÇÜ®c tÎnh-låc.

Cái toa thuÓc chiŠu nay thì tôi thÃy là thÀy Çã có bän kinh mà quš vÎ ghi låi; bài giäng cûa thÀy vŠ bài kinh Bát-nhã thì tôi thÃy tôi không có Çû sÙc Nj mà giäng hay hÖn, hay là rõ hÖn; có ÇiŠu tôi giäng bài kinh là theo kinh-nghiŒm tu cûa tôi, tôi thÃy nhÜ th‰ nào, và tôi uÓng thuÓc ra sao thì tôi bày cho quš vÎ.

Thành ra cái bài kinh này tôi nhÃn månh vŠ cái phÜÖng-diŒn th¿c-hiŒn, nó n¢m ª cái cæn-cÖ khi tôi còn là cÜ-sï, ljn khi tôi b¡t ÇÀu xuÃt-gia tôi áp-døng tu ra sao, và khi theo thÀy tôi tu ra sao mà tôi thÃy h‰t bÎnh; thành ra bài này là cái bài cÛng lÃy tØ toa thuÓc cûa ñÙc PhÆt mà tôi cÛng nghiên-cÙu uÓng và thÃy nó có giäm Çau thì tôi nói theo cái kinh-nghiŒm cûa m¶t ngÜ©i uÓng thuÓc, cûa m¶t ngÜ©i uÓng thuÓc ch§ không phäi kinh-nghiŒm cûa ngÜ©i quäng-cáo toa thuÓc.

Quš vÎ nào muÓn tìm hi‹u r¶ng hÖn thì džc bài Bát-nhã Tâm-kinh cûa thÀy giäng, còn ª Çây tôi chÌ giäng trong cái phÜÖng-diŒn uÓng thuÓc thôi.

Mª ÇÀu bän kinh chúng ta së thÃy có nh»ng væn-t¿ nhÜ th‰ này (bän kinh này tôi chia ra làm ba phÀn nhÜ toa thuÓc vÆy):

1- Có m¶t vÎ BÒ-tát tên là Quán-t¿-tåi; vÎ này do dùng trí-huŒ bát-nhã soi thÃy næm uÄn là không cho nên ngài vÜ®t qua tÃt cä kh°. GiÓng hŒt nhÜ là cái toa thuÓc nói r¢ng "có m¶t ngÜ©i tên là NguyÍn-thÎ-Ba trúng Çau bøng, bà này m§i dùng cái toa thuÓc gÒm nh»ng vÎ nhÜ sau này ... sau th©i-gian thì bà ÇÜ®c h‰t bÎnh", tÙc là l©i gi§i-thiŒu.

2- RÒi sau Çó PhÆt phân-tích là cái toa thuÓc có nh»ng cái gì.

3- CuÓi cùng PhÆt khuy‰n-khích chÜ vÎ BÒ-tát NJu nhân nÖi cái trí-huŒ Bát-nhã này mà ÇÜ®c thành PhÆt; Çó là l©i khuy‰n-khích cûa Ngài.

Tôi phân Çoån nhÜ trên Çây.

TRНC HT MµNH ñI theo L©I GII-THIU CÑA PHT.

ñÀu tiên, vì sao chúng ta Çi chùa, vì sao chúng ta tu?

Quš vÎ thÃy, cái giai-Çoån Ãu-thÖ, tÙc là th©i con nít, cái th©i mà coi nhÜ sung sܧng nhÃt cûa m¶t Ç©i ngÜ©i, là hoàn toàn chúng ta không th¡c-m¡c mình sinh ra Nj làm gì, ho¥c ch‰t rÒi Çi vŠ Çâu, gì h‰t! NhÜng khi l§n lên, b¡t ÇÀu va chåm v§i nh»ng cänh kh° cûa th‰-gian, khi Çó chúng ta m§i có nh»ng cái bÙc-xúc, nh»ng cái qu¢n-quåi, nh»ng cái kh° mà không ai giäi-quy‰t, và do Çó chúng ta m§i Çi tìm b¢ng cách gõ cºa tôn-giáo. Thành ra có lÀn thÀy dåy chúng tôi "N‰u tøi con sÓng hoài không ch‰t có lë là tøi con khÕi tu, mà n‰u ch‰t rÒi không tái-sinh thì chúng ta cÛng khÕi tu."

Chúng ta bi‰t, bây gi© cái thân nhÙt cûa chúng ta là cái thân này mình së bÕ Çi, và cái thân thÙ hai là thân-quy‰n cÛng së tØ-giã ra Çi, và lúc lâm-chung mình Çi m¶t mình, không tiŠn không cûa, không bà con bÆu bån gì h‰t, gi© phút Çó ra sao chúng ta không bi‰t!

Luôn luôn chúng ta phát tâm tu, h†c Çåo là do chúng ta chåm ljn cái kh° ÇÀu tiên h‰t mà trong nhà PhÆt g†i là "bát kh°" - vÎ nào theo dõi nh»ng bài h†c trܧc thì có nh§ - bài h†c TÙ-lj. trong bát kh° có chia ra kh° thÙ nhÙt là kh° thân, kh° thÙ hai là kh° tâm. Thì cái thân cûa chúng ta có m¶t s¿ bÃt k‹ nam n» già trÈ, sang hèn giàu nghèo, chúng ta NJu bÎ chi-phÓi bªi nh»ng cái kh°:

1- thÙ nhÙt là sinh, thì cái kh° mình Çã vÜ®t qua rÒi.

2- thÙ hai là cái già, thì cái già này không phäi là ngÜ©i l§n tu°i m§i già, mà thÆt ra cái thân xác cûa chúng ta già c‡i trong tØng hÖi thª, phäi không? NgÜ©i næm tu°i già hÖn lúc ba tu°i, hai mÜÖi tu°i già hÖn lúc mÜ©i tu°i, và næm mÜÖi già hÖn lúc bÓn mÜÖi ch£ng hån, có nghïa là thay Ç°i trong tØng giây phút, thì Çó là cái kh° thÙ hai.

3- thÙ ba n»a là cái bŒnh, cái bŒnh này không phäi sau khi già rÒi m§i bŒnh mà lúc nào cÛng có th‹ bŒnh ÇÜ®c.

4- rÒi cuÓi cùng là cái ch‰t.
ñó là cái kh° chi-phÓi cái thân cûa mình.

Bây gi© vŠ tâm thì chúng ta có nh»ng kh° nhÜ sau:

5- thÙ nhÙt là "ái-døc-ly", nh»ng ngÜ©i mà mình thÜÖng mình phäi xa lìa, xa vì ch‰t ho¥c là xa Ç©i sÓng sinh-ly.

6- thÙ hai là nh»ng ngÜ©i mình ghét, là "oán-t¡ng-h¶i" là nh»ng ngÜ©i mình không Üa mà cÙ phäi g¥p m¥t hoài, không thích. trong kinh PhÆt có dåy thÜÖng phäi chia lìa cÛng kh°, ghét mà phäi g¥p cÛng rÀu; thành ra "oán-t¡ng-h¶i" là nh»ng ngÜ©i mình không Üa mà cÙ phäi g¥p hoài, cÙ phäi ª chung, thì Çây cÛng là cái kh°.

7- thÙ ba là "cÀu-bÃt-Ç¡c", có nghïa là nh»ng cái mà chúng ta cÀu, chúng ta ܧc mong, NJu cÛng không ÇÜ®c, cho nên Çó là cái kh° thÙ ba.

8- còn cái thÙ tÜ là cái kh° theo danh-tØ là "ngÛ-Ãm xí thånh", thì cái này chúng tôi ÇÜ®c nhiŠu ngÜ©i giäng song không hi‹u rõ; nhÜng thÙ næm vØa rÒi thÀy có giäng vŠ "ngÛ-Ãm xí thånh" rÃt là hay; "xí" là lÅy lØng, "thånh" cÛng là lÅy lØng, coi nhÜ nó h®p và månh, ch» nho nó vÆy thôi. NhÜng cái ch» "ngÛ-Ãm" này là cái thân gÒm có xác thân mình - là s¡c, th†, tܪng, hành, thÙc - mà ta g¥p trong bài kinh Bát-nhã này, ª Çây thÀy chÌ giäng giän-dÎ là ngay khi có thân tâm nó là kh° rÒi; giÓng nhÜ Lão-tº nói là sª dï mình có tÃt cä tai-h†a xäy ra là vì mình có thân, chÙ n‰u mình không có cái thân và tâm này thì tai-h†a do Çâu mà có! NhÜ vÆy thì cái kh° cûa chúng ta là Çã cÜu mang m¶t cái xác thân mà không ÇÜ®c vØa š, cho nên ª trong này có ch‡ nói "ngÛ-Ãm xí thånh" là næm cái Ãm này nó chÓng trái nhau cho nên nó làm chúng ta kh°; mà riêng thÀy hôm trܧc - thÙ næm này - giäi-thích cho chúng tôi thÃy "ngÛ-Ãm xí thånh" là mang cái thân này t¿ bän-chÃt nó Çã là kh° rÒi ch§ khÕi cÀn cái kh° thêm gì h‰t n»a.

NhÜ vÆy, chúng ta thÃy vì kh° nên chúng ta m§i tìm cách h†c Çåo. NhÜng mà khi h†c sº các vÎ thánh tæng, thánh ni, thÃy là khi các ngài chÙng Çåo thì các ngài chÌ nói là "sinh Çã tÆn, viŒc làm Çã xong" coi nhÜ là dÙt kh° và ÇÜ®c ni‰t-bàn; vÆy thì chúng ta trong khi h†c Çåo, chúng ta làm sao Nj có th‹ trØ cái kh° này?

Nhà PhÆt có ÇÜa ra m¶t cái giäi-thích nhÜ th‰ này:
Quš vÎ nh§, ngài Xá-l®i-PhÃt là vÎ Çåi nj-tº trí-huŒ nhÃt cûa ñÙc PhÆt, khi vŠ g¥p m¶t ngÜ©i bån cÛ, ngÜ©i bån hÕi ngài:
"Tu ÇÜ®c cái gì?" thì ngài nói là:
"ñÜ®c Ni‰t-bàn!" rÒi hÕi:
"Ni‰t-bàn là cái gì?" Ngài nói:
"Ni‰t-bàn là tâm không còn bÎ phiŠn-não, tham, sân, si, ch§ không phäi Ni‰t-bàn là cái ch‡ nó nào Çó Nj chúng ta chåy vŠ." HÕi:
"Làm sao Nj ÇÜ®c Ni‰t-bàn?" Ngài nói là:
"Bát chánh-Çåo, nhÜng mà chÌ cÀn nh§ m¶t ch‡ là m¶t câu thôi ..."
Câu gì vÆy?

Nh¡c låi: chúng ta kh° vì chúng ta mang thân và tâm này, mà "ngÛ Ãm xí thånh" là nó gÒm h‰t tám cái kh° này. khi mà các tæng-sï th©i PhÆt xuÃt-gia, nhÜ hÒi s§m mai mình thÃy, các vÎ thánh-ni mà Ƕng-l¿c thúc ÇÄy ngÜ©i ta ljn chùa không phäi vì thÃy PhÆt ÇËp, không phäi vì thÃy chùa thanh-tÎnh, không phäi vì nghe PhÆt thuy‰t-pháp hay, mà chÌ vì kh° quá nên ngÜ©i ta chåy ljn chùa.

NhÜ vÆy nguyên-do chúng ta phát-tâm xuÃt-gia là bÎ cái kh° bÙc bách, mà cái kh° là do có thân tâm mà kh°, ch§ không phäi là vì không có thân tâm; nhÜ vÆy thì chúng ta có th‹ còn gi» m¶t chút xíu thôi là "kh° vì mang cái thân này", và cái kh° Çó ÇÜ®c g†i cái kh° ngÛ uÄn.

HÒi nãy có nói, tôi nh¡c låi:
Bån ngài Xá-l®i-phÃt hÕi ngài:
"ñi tu theo PhÆt ÇÜ®c cái gì?" Ngài Çáp là:
"Ni‰t-bàn!" Ni‰t-bàn dÎch ra là s¿ an-tÎnh. Låi hÕi:
"Ni‰t-bàn là gì?"
"Ni‰t-bàn là tâm không còn bÎ chi-phÓi bªi phiŠn-não tham, sân, si." HÕi:
"Làm sao ÇÜ®c Ni‰t-bàn?" Ngài nói:
"Tôi tu Bát chánh-Çåo." Låi hÕi:
"Bát chánh-Çåo là gì?"
"Tôi nói ra thì hÖi dài, ông chÌ cÀn nh§ m¶t ch‡ thôi là chánh-ki‰n, tÙc là thÃy Çúng!"

NhÜ vÆy ª Çây khuyên các vÎ tu m¶t cái g†i là "chánh-ki‰n" tÙc là thÃy Çúng; thì ª Çây bài kinh Bát-nhã g†i là "chi‰u-ki‰n", tÙc là thÃy Çúng. ThÃy cho rõ là chi‰u-ki‰n.

Tôi có m¶t ngÜ©i bån khi Çi dåy kinh nhÜ th‰ này, lÀn ÇÀu tiên lên trܧc quš PhÆt-tº, thì phát run lên d» l¡m. Quš sÜ bà m§i ÇÙng phía sau lÜng nói:
"Con ÇØng run, ÇØng run; nãy gi© con run quá!"
Quš vÎ Çó m§i nói th‰ này:
"Coi nhÜ không có ai h‰t" nh¡c ngÜ©i giäng-sÜ nhÜ vÆy Çó. Cô giäng-sÜ này t¿ trÃn-tÌnh coi nhÜ không có ai vÆy. Cô ta phát la lên:
"Coi nhÜ không có ai h‰t!"

Quš vÎ thÃy lÓi này thÃt-båi! Tåi sao thÃt-båi? Trܧc m¥t mình có rÃt Çông ngÜ©i mà coi nhÜ không có ai h‰t thì Çâu có ÇÜ®c! Thành ra cái thÃy này Çâu phäi là cái thÃy Çúng, mà thÃy sai ch§ gì? Trܧc m¥t nhÜ th‰ này mà tôi nói "coi nhÜ không có ai h‰t" tÙc là thÃy sai rÒi. NgÜ©i ta có Çông mà! Thành ra lÓi này thÃt-båi.

Kÿ sau n»a m§i áp døng m¶t cách khác n»a. Quš sÜ bà m§i bày cho vÎ Çó th‰ này:

"Coi nhÜ là bà con thân-thu¶c cûa mình!"
Và vÎ Çó cÙ lÄm bÄm "coi nhÜ bà con thân-thu¶c cûa mình", và vÎ Çó phát ra micro là "tôi coi quš vÎ nhÜ là bà con thân-thu¶c cûa tôi."

Nói ra ÇiŠu này cÛng sai, vì giä sº nhÜ ngÜ©i Çó là mË tôi thì khÕi cÀn nói tôi cÛng coi bà nhÜ mË tôi. Thành ra ª Çây, chúng ta nhìn ra s¿ thÆt ra sao thì y nhÜ vÆy là Çúng, còn mình phäi nhìn khác Çi cái nghï cûa mình ngay hiŒn-tåi, cái thÃy cûa mình ngay hiŒn-tåi, thì cái Çó là sai.

Chánh-ki‰n ª Çây là thÃy Çúng: quš vÎ hiŒn-diŒn nhÜ th‰ này, tôi thÃy quš vÎ hiŒn-diŒn thì g†i là thÃy theo chánh-ki‰n. Còn giä sº nhÜ bây gi© tôi coi nhÜ quš vÎ không có, ho¥c là nhÜ bà con cûa tôi, th‰ này th‰ khác v.v... thì nh»ng cái Çó là cÓ g¡ng bóp méo s¿ thÆt Çi. theo nhà PhÆt, ª Çây chánh-ki‰n là thÃy Çúng nh»ng s¿ thÆt hiŒn-diŒn; và cái thÃy ª Çây có nghïa là thÃy rõ cái làm chúng ta kh° là cái thân và tâm này cÃu-tåo bªi cái gì?

Trܧc h‰t bài kinh ÇÜ®c ñÙc PhÆt gi§i-thiŒu nguyên-bän ch» nho:

Tôi dÎch ra là: "Có m¶t vÎ BÒ-tát tên là Quán-t¿-tåi - tÙc là ñÙc PhÆt gi§i-thiŒu cho mình tên vÎ BÒ-tát Çó - ngài do dùng trí-tuŒ soi thÃy næm uÄn là không nên diŒt ÇÜ®c h‰t tÃt cä kh°."

ñó là l©i gi§i-thiŒu. Bây gi©, theo bài kinh này, muÓn giäi-quy‰t cái kh°, chúng ta phäi thÃy chúng ta kh° là do có cái thân này. theo s¿ phân chia tÜ-tܪng ƒn-Ƕ th©i Çó, thân này ÇÜ®c cÃu-tåo b¢ng næm y‰u-tÓ sau Çây, mà danh-tØ chuyên-môn g†i là ngÛ uÄn. NgÛ uÄn gÒm có s¡c, th†, tܪng, hành, thÙc. Phäi thÃy cho rõ næm y‰u-tÓ Çó nhÜ th‰ nào - mà thÃy b¢ng trí-huŒ - thì chúng ta së vÜ®t qua Nj h‰t kh°.

Bây gi© quš vÎ theo tôi Nj thÃy lÀn lÀn.

1- S¡c: Chúng ta thÜ©ng dÎch là màu thôi. S¡c ª Çây là xác thân, xác thân này cÃu-tåo b¢ng cái gì? trong kinh k‹ là tÙ-Çåi, bÓn thành phÀn: chÃt r¡n, chÃt lÕng, chÃt hÖi, và chÃt nóng, cÃu-tåo nên cái thân này. Bây gi© quš vÎ thÃy cái xác thân mình ÇÜ®c cÃu-tåo nhÜ th‰ Çó, nhÜng mà nó có thÜ©ng hay không, hay là nó bi‰n-chuy‹n? Nó có bi‰n-chuy‹n tØng giây ch§ gì! ñÙa bé tháng trܧc thÃp, tháng này cao cä tÃc; ngÜ©i già tháng trܧc ít già, bây gi© già nhiŠu, ch§ không ai càng ngày càng trÈ h‰t. con nít thì l§n lên. ThÃy rõ m†i vÆt nhÜ nó hiŒn-diŒn; thÃy nhÜ vÆy g†i là chánh-ki‰n.

Có ai càng ngày càng trÈ ÇËp Çâu? ai cÛng càng ngày càng suy tàn Çi, phäi không? Chúng ta thÃy rõ xác thân mình nhÜ nó hiŒn-diŒn thì g†i là chánh-ki‰n; chánh-ki‰n cái xác thân này. Ÿ Çây mình cÛng thÃy nhÜ nó hiŒn-diŒn ch§ không phäi bóp méo Çi, có nghïa là chúng ta càng ngày càng trÈ ÇËp mà chúng ta thÃy càng già càng xÃu là sao? Mà chúng ta nhìn nó nhÜ nó hiŒn-diŒn g†i là chánh-ki‰n (thÃy Çúng), phäi không?

ñ‹ làm sáng tÕ cái s¿ thay Ç°i xác thân thì PhÆt ÇÜa thí dø th‰ này:

Có th¢ng bé c« chØng bäy tu°i, bÕ nhà Çi chÖi. ñi chÖi rÒi buÒn ngû quá m§i ghé mi‰u th°-thÀn ngû. trong khi ngû nhÜ th‰ thì tr©i tÓi lúc nào nó không hay. cho nên ngû ljn nºa Çêm thÙc dÆy, nhÜng tr©i tÓi quá nó không dám vŠ.

Khi Çó ch®t nó thÃy có m¶t con qu› Çen. con qu› Çen vác thây cûa m¶t ông già sáu mÜÖi, Çi tØ ngoài vô; vô trong, nó quæng cái thây xuÓng Çó. M¶t lát sau con qu› tr¡ng cÛng tØ ngoài chåy vô. hai con qu› dành thây ông già Nj æn thÎt. hai con giành t§i giành lui, và con nào cÛng nhÃt-ÇÎnh giành cä cái thây ông già. khi Çó con qu› Çen này m§i hÕi th¢ng nhÕ:

"Cái thây này ai Çem vô trܧc?" Th¢ng nhÕ nói:
"Tôi thÃy ông vác Çem vô trܧc!"

Lúc Çó ông qu› tr¡ng sùng quá cho nên ông qu› tr¡ng m§i rÙt cánh tay th¢ng nhÕ Ç‹ æn thÎt; là vì con qu› nó có phép mà! con qu› Çen thÃy th¢ng nhÕ bênh mình cho nên nó bÎ æn thÎt, nên °ng rÙt cánh tay xác ch‰t th‰ vô, tay cûa ông già cho nên nó dài hÖn tay kia cûa ÇÙa nhÕ. con qu› tr¡ng rÙt luôn tay này n»a, thì qu› Çen m§i th‰ vô cánh tay m¶t cánh tay n»a. LÀn lÜ®t nó ÇÜ®c thay ljn ÇÀu mình tay chân.

ñ‰n khi gà vØa gáy sáng, hai con qu› bi‰n mÃt. Cái thây th¢ng nhÕ Çã bÎ con qu› tr¡ng æn thÎt lÀn lÀn rÒi. NhÜng mà xác thân ông già ÇÜ®c NJn lÀn lÀn vô cho nó, mà NJu b¢ng sÙc qu›, cho nên sáng hôm sau th¢ng nhÕ này cÛng quên là nó cÛng Çã Ç°i thân Çi, nó chåy vŠ nhà.

VØa gõ cºa, kêu: "Má Öi!" thì ba má nó ra chào nó, hÕi: "ThÜa cø, cø ki‰m ai?"

PhÆt k‹ câu chuyŒn Çó Nj chÌ r¢ng trong m¶t Çêm thôi, th¢ng bé bäy tu°i Çã bi‰n thành ông già sáu mÜÖi. S¿ thay Ç°i quá mau cho nên mình thÃy là mình già quá mau. NhÜng ª Çây mình thÃy con qu› Çen tÜ®ng trÜng cho Çêm, con qu› tr¡ng tÜ®ng trÜng cho ngày. ñêm và ngày t§i lui ri‰t rÒi nó Ç°i mình thành già lúc nào mà mình không hay.

Quš vÎ cÙ lâu lâu giª an-bum ra thì thÃy ngày tháng nào mình nhÕ xíu th‰ này, bây gi© tåi sao mình l§n th‰ này. S¿ thay Ç°i này dÜ©ng nhÜ mình không thÃy, nhÜng thiŒt ra nó thay Ç°i tØng ngày tØng Çêm, và ljn bây gi© chúng ta già hÒi nào mà chúng ta không hay, quš vÎ có thÃy không?

Ÿ Çây ít có gÜÖng soi, cho nên tôi cÙ tܪng tôi giÓng nhÜ hÒi tôi m§i vô Çây, tÙc là hÒi tôi m§i hai mÜÖi mÃy tu°i. NhÜng mà lâu lâu vŠ nhà soi ki‰ng vóc dáng mình, tôi h‰t hÒn. Nhìn vô ki‰ng, tôi thÃy mình là m¶t bà già, trong khi Çó mình ng« mình hai mÜÖi, hai mÓt tu°i thôi. Thành ra s¿ thay Ç°i quá chÆm cho nên chúng ta không thÃy, nhÜng thiŒt ra nó thay Ç°i tØng ngày. VÎ nào có h†c vån-vÆt h†c l§p mÜ©i hai hÒi xÜa, thì nói chÌ cÀn bäy ngày Çû Nj chúng ta Ç°i h‰t tÃt cä t‰-bào thành m¶t con ngÜ©i m§i rÒi.

NhÜ vÆy thì nhìn cái xác thân này thay Ç°i theo tØng giây phút, không lúc nào là bŠn bÌ h‰t, cái Çó là chánh-ki‰n, phäi không? ThÃy nó thay Ç°i, sinh-diŒt tØng giây tØng phút, ljn bây gi© chúng ta chÜa kÎp nghï gì h‰t thì mình Çã già rÒi. NhÜ vÆy thì cái xác thân này thay Ç°i, không bŠn ch¡c, quš vÎ thÃy rõ ràng, Çó ÇÜ®c g†i là chánh-ki‰n.

2- qua Çi‹m thÙ hai là Th†, chúng phäi chánh-ki‰n b¢ng cách nào?

Th† là cäm-giác. Chúng ta có nh»ng cäm-giác vui, buÒn, ho¥c không vui không buÒn. NhÜng mà cäm-giác này không cÓ-ÇÎnh. Quš vΠNj š Çi‹m này: cäm-th† nó tùy theo duyên thôi. Ch£ng hån nhÜ quš vÎ ª nhà ao ÇÃt mà x‰p b¢ng nhÜ vÆy ch¡c là kh° d» l¡m; mà vô Çây mình chen ÇÜ®c m¶t ch‡, thÃy vui, là tåi sao? CÛng ch‡ ngÒi Çó mà mình ª nhà mình, mình không thèm giành; mình n¢m cä phòng ª nhà mình, mình thÃy còn chÆt. Vô Çây ngÒi chÌ có m¶t chút mình thÃy ÇÜ®c hånh-phúc.

Cái cäm-th† này không tùy thu¶c ngoåi-cänh mà tùy theo quan-niŒm cûa mình. Thº hÕi quš vÎ, sÀu riêng ngon hay dª? Có ngÜ©i cho sÀu riêng là thúi, có ngÜ©i khen sÀu riêng là thÖm. Còn rÜ®u là ngon hay dª? Hôm trܧc Çi ra Hà-n¶i trong bu°i chiêu-Çãi, ngÜ©i ta có m©i uÓng la-de, tôi tܪng là ngon l¡m, té ra là nó Ç¡ng d» l¡m, nó không ngon gì h‰t! Cà-phê cÛng Ç¡ng n»a, nhÜ vÆy mà có nh»ng ngÜ©i bÕ tiŠn ra uÓng cà-phê, uÓng la-de ch§ gì? Hút thuÓc lá n»a! Tôi nghe nói có ngÜ©i m‡i ngày bÕ ra mÃy træm ÇÒng Nj hút thuÓc, mà tôi thÃy khói thuÓc có ngon gì Çâu!

CÛng là m¶t cái s¡c Çó, cÛng là m¶t cái cänh Çó mà có ngÜ©i thÃy vui, có ngÜ©i thÃy buÒn. Có ngÜ©i mình chÌ nghe ti‰ng chºi thŠ thôi là mình thÃy phát giÆn rÒi, thÃy khó chÎu; vÆy mà có ngÜ©i chºi thŠ cä ngày cä Çêm rÒi sao? TÙc là có cái gì h† thÃy khoái h† m§i chºi ch§! CÛng có ngÜ©i nghe niŒm PhÆt thì vui, có kÈ nghe niŒm PhÆt thì buÒn. Thành ra cái cäm-th† này nó tùy-thu¶c vào ngoåi-cänh.

Tôi nh§ lúc còn nhÕ Çi h†c, c« mÜ©i bÓn, mÜ©i læm tu°i, h†c cùng l§p mÃy ÇÙa con trai lÃy kËo chewing gum nó ch†i lên ÇÀu tôi, lúc Çó tóc dính cä chùm, phäi lÃy dao lam c¡t quæng Çi mÃy Çuôi tóc. Tôi nh§ tôi Çã khóc, khóc ôi là khóc, khóc ljn n‡i thÀy giáo phäi b¡t mÃy tøi con trai quÿ gÓi h‰t. sau Çó Ƕ m¶t næm, tôi cåo nguyên cái ÇÀu; khi Çó tøi bån trai m§i ljn hÕi tui: "Sao bây gi© chÎ dám cåo nguyên cái ÇÀu, mà trܧc Çó tôi làm chÎ ÇÙt có mÃy c†ng tóc mà chÎ làm cho tôi quÿ c¶t c© nhÜ vÆy?"

NhÜ vÆy cái cäm-th† cûa chúng ta gÒm có vui, buÒn, không vui không buÒn, nh»ng cái này nó tùy-thu¶c vào ngoåi-vi n»a phäi không? Thành ra cái này nó cÛng vô-thÜ©ng, nó không cÓ-ÇÎnh. Nh»ng ÇiŠu này hôm qua chúng ta thÃy là vui, mà b»a nay thÃy là buÒn rÒi. Thành ra cái này mình thÃy nó vô-thÜ©ng.

Tåi sao có nh»ng ngÜ©i t¿-tº? Tåi vì h† tܪng cái vui hay buÒn này nó cÙ nhÜ vÆy hoài cho nên chÎu không n°i. Có nh»ng cái buÒn mình chÎu hoài không n°i cho nên mình trÓn Çi, b¢ng cách t¿-tº, ho¥c là Çi uÓng rÜ®u, hay là say sÜa gì Çó.

Bây gi© thÃy rõ cái vui hay là cái buÒn này là ª ngoåi-cänh cho nên chúng ta bi‰t mà tìm cách chuy‹n nó; chuy‹n ÇÜ®c ch§ gì? NhÜ vÆy con trai ª bi‹n nó bÎ m¶t viên Çá vô trong bøng thì nó Çau nhÙc. Nh»ng con y‰u së ch‰t vì v‰t thÜÖng, nh»ng con månh së ti‰t ra m¶t chÃt bao b†c chung quanh v‰t thÜÖng Çó. CÛng vÆy, n‰u chúng ta là m¶t ngÜ©i mê, không bi‰t, g¥p m¶t cÖn buÒn thì chÌ n¢m trùm mŠn mà khóc thôi, ho¥c là say sÜa trác táng Nj nó qua cÖn buÒn; nhÜng mà n‰u bi‰t, chúng ta chuy‹n cái buÒn Çó.

NhÜ vÆy thì ngoåi-cänh có ljn có Çi, có tác-håi ljn mình, nhÜng mà vui buÒn giÆn ghét hay không là cái quyŠn cûa mình ch§. Mình xº-døng cái quyŠn Çó ÇÜ®c không? Cäm-th† là nh»ng cäm-giác vui buÒn hay là không vui không buÒn, NJu tùy-thu¶c nÖi mình. CÛng m¶t vÃn-NJ Çó mà ÇÓi v§i mình khi vui khi buÒn; thì bây gi© cái ngoåi-cänh mà vui buÒn giÆn ghét hay không là quyŠn cûa mình, mình xº-døng ÇÜ®c hay không?

VÆy, tu ª Çây là phøc-hÒi trª låi cái quyŠn t¿-chû cûa mình.

Hôm trܧc, tôi có k‹ cho quš vÎ nghe mÃy bà nói liŒu Çó. Tôi thÃy m¶t bà bÜng thúng bánh tiêu Çi bán ª b‰n xe Væn-thánh. MÃy ÇÙa nhÕ bán thuÓc lá kêu "quæng Çi bà, quæng Çi" cái bà ta quæng xuÓng; ch‡ sình, nó kêu: "Bà à bà, khiêu-vÛ Çi bà!" cái bà ta nhäy thôi là nhäy. Lát sau chúng nó bÕ Çi, ÇÒ Çåc cûa bà ta hÜ dÖ h‰t. Th‰ là bà ta ÇÙng khóc, và chºi.

NhÜ vÆy chúng ta thÃy, bà này hoàn toàn không t¿-chû. BÜng thúng ÇÒ Çi bán mà tøi con nít bäo quæng là bà quæng, ch‡ sình lÀy mà bäo leo vào Çó nhäy, là mÃt t¿-chû.

Bây gi© chúng thì sao? Bu°i sáng có ngÜ©i ta bäo "Bà hai, vui Çi bà!" là chúng ta vui. Bäo cÜ©i mình cÜ©i, bäo khóc mình khóc; nhÜng mà h† bi‹u không tr¿c-ti‰p nhÜ bà liŒu Çó, tÙc là h† tìm cách nhÜ k‹ chuyŒn nào Çó, Nj chúng ta nghe thôi. Thí dø nhÜ muÓn bà này buÒn, chÌ cÀn nói "Bà hai Öi, tôi nói bà ÇiŠu này nghe, có ngÜ©i chºi lén bà!" MuÓn bà vui, h† nói "Bà hai Öi, tôi nói ÇiŠu này nghe, có ngÜ©i khen bà!" ThiŒt ra có ai khen Çâu, và thiŒt ra có ai chºi Çâu! ChÌ nghe miŒng cûa ngÜ©i Çó nói thôi mà chúng ta Çã liŒu rÒi, phäi không nào?

NhÜ vÆy cái cäm-giác này mình thÃy rõ nó thay Ç°i. tu là làm sao làm chû cái cäm-th† này, ÇØng Nj cho nó chi-phÓi mình, vui buÒn hay không là tùy quyŠn cûa mình. Thành ra cái cäm-th† này có hai phÀn, m¶t phÀn thu¶c vŠ thân, m¶t phÀn thu¶c vŠ tâm. Thân mình có nghïa là ai mà g¥p lºa thì cÛng thÃy nóng, cÀm nܧc Çá thÃy lånh, dù là bÆc thánh Çi n»a cÛng có cäm-giác Çó. Còn cäm-th† vui buÒn cûa con ngÜ©i là do tâm, nên chúng ta thÃy chúng ta có th‹ t¿-chû ÇÜ®c.

Hôm trܧc tôi džc bài kinh cho quš vÎ nghe Çó, k‹ có m¶t ông già Çi ljn g¥p PhÆt và than v§i PhÆt là °ng kh° quá, tåi vì Çau bŒnh rŠ rŠ. PhÆt m§i dåy cho ông bài kinh, ông ta h†c thu¶c lòng và Çi ra mØng vui quá, và ông ta džc t§i džc lui hoài. Ngài Xá-l®i-phÃt g¥p m§i hÕi:
"Này ông cø, khi nÅy Çi vô g¥p PhÆt thì thÃy buÒn, mà bây gi© Çi ra thì h§n hª. Có gì mà vui d» vÆy?" Ông ta m§i khoe:
"ñÙc PhÆt Çang giäng kinh cho gÀn næm træm ngÜ©i mà g¥p tôi vô PhÆt Ç¥c-cách ngÜng th©i kinh låi, dåy cho tôi m¶t th©i kinh riêng." HÕi:
"Bài kinh nhÜ th‰ nào?"

"PhÆt nói nhÜ th‰ này 'M¶t ngÜ©i PhÆt-tº chÌ có kh° thân mà không có kh° tâm, chÌ có bŒnh vŠ thân mà không bŒnh vŠ tâm' thành ra tôi vui quá, và PhÆt bi‹u tôi h†c thuc lòng bài Çó, cho nên tôi Çi vŠ!"
Khi Çó ngài Xá-l®i-phÃt hÕi r¢ng:
"Ông có bi‰t kh° thân ra sao, và bŒnh vŠ thân ra sao hay không?" Ông ta nói:
"Bi‰t ch§! BŒnh vŠ thân là nhÙc ÇÀu, Çau bøng, Çau ræng nè, nóng lånh v.v..." Quš vÎ cÛng bi‰t vÆy, phäi không?

"NhÜng mà bŒnh vŠ tâm thì ra sao?" Ông ta m§i nói:
"NÅy gi© mØng quá, quên hÕi Çi!"

Nhân Çó ngài Xá-l®i-phÃt m§i dåy cái kh° vŠ tâm, cái bŒnh vŠ tâm, tÙc là bÎ cái tham (tÙc là s¿ khao khát), sân (là s¿ b¿c b¶i) chi-phÓi.

NhÜ vÆy, ch‡ này chúng ta thÃy PhÆt dåy, m¶t ngÜ©i PhÆt tº dù cái thân mà kh° thì chúng ta vÅn có. NhÜng mà kh° tâm hay không thì chúng ta có th‹ có tr†n quyŠn không kh°. NhÜ vÆy, thì chúng ta thÃy "chi‰u-ki‰n ngÛ uÄn" ÇÀu tiên phäi là s¡c thì thÃy nó vô thÜ©ng, thay Ç°i. VŠ cäm-giác thì chúng ta thÃy tùy duyên. Cäm-giác mà cûa thân kh° thì cái Çó ai cÛng có h‰t. ñÙc PhÆt cÛng träi qua nh»ng cÖn bŒnh nhÜ mình ch§ gì. BÃt cÙ thánh phàm gì cÛng có bŒnh khi có thân. Cái kh° vŠ thân này có rÒi. NhÜng mà cái kh° vŠ tâm này thì nên Nj š. Chúng ta có quyŠn t¿-chû. ThÜ©ng thÜ©ng cái kh° vŠ tâm này là do s¿ tܪng-tÜ®ng nhiŠu hÖn. cho nên cái th† nó không xuÃt-hiŒn m¶t mình mà nó phäi Çi kèm v§i cái tܪng này.

3- Tܪng là s¿ tܪng-tÜ®ng, suy tܪng; cái Tܪng này thÜ©ng thÜ©ng chúng ta hay thoát ra cái cänh hiŒn-tåi, tܪng-tÜ®ng vŠ quá-khÙ hay tÜÖng-lai. Ÿ Çây tôi Çã ÇÜa thí dø, ngÜ©i bån tôi k‹ chuyŒn là khi vŠ miŠn tây chung v§i cô bån gái. hai ngÜ©i cùng Çi, Çi ngang ru¶ng. Cô bån gái bÎ ÇÌa Çeo, cô ta giª Óng quÀn lên hÕi ngÜ©i bån "Con gì Çeo chân cûa em mà Çen Çen, nh§t nh§t, mà g« không ra?" NgÜ©i bån nói "Con ÇÌa Çó!" tÙc thì cô ta nhào xuÓng xÌu liŠn, thành ra ngÜ©i bån trai phäi vác cô ta Çi cÃp cÙu. Ông ta vŠ than thª th‰ này: "ñàn bà con gái tôi không hi‹u sao, con ÇÌa Çeo cä ti‰ng ÇÒng hÒ không sao, tôi chÌ nói tên cûa nó thì bà ta xÌu. Tôi mà bi‰t bà ta xÌu nhÜ vÆy tôi Ç®i vŠ nhà tôi m§i nói, tåi vì bà ta mÆp quá, khi‰n tôi vác gÀn ch‰t luôn!"

NhÜ vÆy, quš vÎ thÃy, cái con ÇÌa bà này không bi‰t, nhÜng nghe ngÜ©i ta nói con ÇÌa kinh khûng thì cô ta s® con ÇÌa vô cùng; khi mà con ÇÌa Çeo thÆt-s¿ thì không có gì t°n-håi h‰t, nó chäy máu thiŒt Çó nhÜng mà nó không ljn Ç°i làm cô ta xÌu; lúc nghe ngÜ©i bån nh¡c r¢ng Çây là con ÇÌa thì cô ta xÌu. NhÜ vÆy cô ta xÌu là do ÇÌa Çeo hay là do s¿ tܪng cûa cô ta? do cô ta nh§ ra ch§ gì. Cäm-th† con ÇÌa Çeo vô thân cô ta không thÃy, không xÌu, cô ta còn hÕi con gì ÇËp quá, dÍ thÜÖng, nhÜng mà khi nghe tên nó cô ta xÌu; cái xÌu này là do m¶t phÀn cô ta c¶ng-tác ch§!

Thành ra cái tܪng này nó håi d» l¡m, mà trong khi cái tܪng thì vô-thÜ©ng. Giä sº nhÜ cô ta không tܪng-tÜ®ng vŠ nó, cô ta Çâu có kh°! CÛng nhÜ quš vÎ thÃy, khi mình bÎ ÇÙt tay, ngay lúc ÇÙt tay mình thÃy Çau m¶t chút xíu, mình bæng rÒi thì thôi; nhÜng mà giä sº mình ngÒi tܪng-tÜ®ng lúc con dao nó cÙa ngón tay cûa mình thì lúc Çó kinh khûng thiŒt. NgÜ©i bÎ ÇÙt võng hay té xe, ngÜ©i Çó thÃy là kinh khûng, ho¥c là bÎ sét Çánh trúng, thì tܪng tÜ®ng ch¡c là s® l¡m. Hôm trܧc tôi bÎ té võng, tôi thÃy không Çáng s® l¡m, là vì chÜa kÎp hay gì h‰t trÖn là tôi thÃy n¢m trên ÇÃt rÒi. Nó xäy ra rÃt mau. Lát sau nh§ låi tôi thÃy ghê thÆt. Cái võng treo cao mà ÇÙt dây té bÎch xuÓng ghê thÆt. Tai-nån xäy ra cho mình thÆt ra không làm cho mình s® l¡m. NhÜng mà cái hÒi tܪng cûa mình làm cho mình s®; thì Çó là cái tܪng vŠ quá khÙ ch§ gì?

Bây gi© thêm cái tܪng vŠ tÜÖng-lai. Thí dø ª trong chung-cÜ Çó, ông già ª tÀng dܧi, chú thanh-niên ª tÀng trên, khi mà chú thanh-niên Çi làm vŠ chú l¶t Çôi giày chú quæng rÀm rÀm xuÓng sàn nhà, làm ông già ông ta nghe b¿c quá Çi. cho nên sáng hôm sau, ông lên nói v§i chú thanh-niên th‰ này: "B»a nào chú Çi vŠ, chú nh§ Nj hai chi‰c giày cho nó Çàng hoàng, ch§ tôi nói cho chú bi‰t tôi bÎ Çau tim! Chú vøt ki‹u Çó có b»a chú NJn nhân-mång Çó!" CÆu thanh-niên này hÙa b»a sau së Çi êm ái hÖn. qua hôm sau Çi vŠ, cÆu ta cªi chi‰c giày ra, vØa vøt cái rÀm thì ch®t nh§ ra r¢ng mình Çã hÙa v§i ông già rÒi, thành ra chi‰c thÙ hai cÆu thanh-niên này m§i Nj thiŒt nhË xuÓng. Khoäng ti‰ng ÇÒng hÒ sau, thÃy ông già ôm ng¿c lên thª h°n h‹n nói: "CÆu Öi, cÆu vøt giùm chi‰c thÙ hai, ch§ nÅy gi© tôi Ç®i mŒt quá!" NhÜ vÆy thì quš vÎ thÃy chuyŒn chi‰c giày r§t xuÓng nó làm cho mình giÆt mình có m¶t chút à, mà mình ngÒi mình Ç®i Çó thì kh° sª vô cùng.

Quš vÎ nào Çi coi bói nói "cuÓi næm nay ch‰t Çó"; ngÒi tØ Çây mà Ç®i cho t§i tháng mÜ©i hai, th©i-gian Çó kh° d» l¡m. ChØng nào ch‰t thì ch‰t Çåi, ch§ ch© Ç®i kh° sª khôn cùng. VÆy mà có ngÜ©i ch£ng hån h† nói: "Næm nay là næm hån cûa bà, tØ tháng giêng ljn tháng chåp, thÙ nhÙt là coi chØng xe Çøng, thÙ hai là ngÜ©i ta chºi, thÙ ba là bÎ gi¿t høi, thÙ tÜ là m¡c n®, coi chØng ch‰t v.v..." Thì ngÜ©i này m¶t næm dài mÜ©i hai tháng ÇÙng ôm tim ki‹u ông già Çó. Thà chØng nào nó vøt cái rÀm mình gi¿t mình m¶t cái thôi, ch§ Çàng này ngÒi Ç®i chi‰c giày nó r§t xuÓng, bi‰t chØng nào nó r§t.

Cái tܪng tÜ®ng này là do chúng ta suy gÅm vŠ quá khÙ, vŠ tÜÖng lai, và nó c¶ng v§i cái cäm-giác cho nên luôn luôn nó làm cho chúng ta kh°. NhÜ vÆy quš vÎ có bi‰t tåi sao thÀy hay rÀy mình là ÇØng hay v†ng-tܪng không? trong khi cái thÆt không Çáng s®, cái tܪng nó khûng khi‰p vô cùng.

ChuyŒn con ÇÌa Çã k‹, quš vÎ thÃy vô lš ch§ gì! NhÜng mà thÜ©ng thÜ©ng chúng ta hay nhÜ vÆy. con ÇÌa Çeo cä ti‰ng ÇÒng hÒ rÒi, khi nghe ngÜ©i ta nói con ÇÌa Çó thì xÌu.

Giä sº nhÜ bây gi©, ngày nay quš vÎ không có ª Bình-dÜÖng; lúc næm gi© chiŠu, quš vÎ vØa vô t§i nhà thì có ngÜ©i bà hàng xóm t§i nói:
"Ch‡ chÎ em, tôi nói cho chÎ nghe, mà chÎ ÇØng có giÆn nghen! Tôi nói chÎ nghe, Nj chÎ bi‰t ngÜ©i mà chÎ sÓng, là hÒi mai, có bà t§i Çây nói xÃu chÎ bi‰t là bao nhiêu ..."

Bà ta nói hÒi bäy gi©, mình nghe xong mình buÒn suÓt cä tháng tr©i. Quš vÎ thÃy, bà ta nói xÃu mình lúc bäy gi©, mà n‰u th¿c s¿ cái nói xÃu Çó nó làm kh° mình thì ngay lúc bäy gi© ª dܧi này mình xÌu rÒi. Mà không có! T§i næm gi© chiŠu, bà ta Çi Çâu mÃt rÒi, Çi vŠ mình nghe låi mình xÌu! Cái này cÛng y nhÜ chuyŒn con ÇÌa vÆy. nghe con ÇÌa mình thÃy vô lš, còn chuyŒn này có lš hàng ngày ch§ gì? RÒi m‡i ngày cÙ nh¡c t§i nh¡c lui, nhác qua nh¡c låi, và mình luôn luôn hành-hå cái cäm th† cûa mình, làm cho mình kh°. Ngoài cái kh° thân mình còn cái kh° tâm.

NhÜ vÆy cái kh° tâm này do mình hay là do ngoåi cänh? Quš vÎ thÃy không ? Ÿ Çây chính cái tܪng này là do chúng ta chû Ƕng ch§ gì? Cái thân này là do mình ÇiŠu khi‹n, cái tâm này do chúng ta chû-Ƕng, vÆy mà chúng ta chuyên môn nhÜ mÃy bà liŒu Nj bên ngoài gi¿t dây không à! NgÜ©i ta gi¿t giây mình, mình gi¿t giây ngÜ©i ta, rÓt cu¶c chúng ta liŒu h‰t trÖn! Thành ra ñÙc PhÆt t¥ng mình hai ch» "Çiên Çäo".

Nãy gi© tôi phân tách cho quš vÎ thÃy cái kh° tâm cûa mình, kh° thân cûa mình thì có. Còn sanh, già, bŒnh, ch‰t thì ai cÛng bÎ chi-phÓi h‰t. NhÜng mà cái kh° tâm này có th‹ thoát ÇÜ®c mà; thì thôi trong cänh kh° thoát ÇÜ®c cái nào Ǫ cái Çó.

S¡c vô-thÜ©ng, cäm th† cÛng vô-thÜ©ng. Tܪng này cÛng tùy duyên ch§ Çâu phäi lúc nào cÛng chi-phÓi mình. NhÜ vÆy mà Nj cho nó chi-phÓi, Nj rÒi chúng ta Çau kh° vì nó. ´t có ai mà ta thÃy kh° do bŒnh-hoån, mà bŒnh có kh° không nào? BŒnh dï nhiên là kh° ch§ gì? Giä sº Çau bøng thì Çau bøng thôi. Tôi nh§ có lÀn tôi Çau bøng, tôi kh° vô cùng, tôi muÓn bÕ chùa Çi, tôi Ç°i cái thân khác ch£ng hån. sau Çó tôi m§i s¿c nh§ trª låi, là mình Çau bøng, sª dï kh° là trong lúc ngÒi Çau bøng nh§ ngày hôm qua Çau rÒi, nay Çau n»a, mai Çau n»a; rÒi ngÒi tính t§i tính lui thành ra kh°. NhÜng mà lúc Çó, khi mình Çau, mình chÌ Çau thôi ch§ ÇØng nghï, ÇØng tܪng n»a; ÇØng tܪng-tÜ®ng vë v©i thêm n»a thì mình chÌ chÎu Ç¿ng cÖn Çau cûa thân mà tâm không Çau. Quš vÎ thÃy không, cái tܪng này nó Çóng góp, nó làm håi mình d» l¡m!

4- Bây gi© qua cái Hành. Cái Hành này thÜ©ng thÜ©ng mình g†i là Çi, nhÜng mà ª Çây là s¿ diÍn-ti‰n liên-tøc cûa tâm-thÙc, nó mau ljn n‡i mình tܪng nó là liên-tøc. Quš vÎ ÇÓt m¶t cây nhang, nó chÌ ÇÓt m¶t ÇÀu cháy ÇÕ chút xíu thôi; mình quay m¶t vòng thì thÃy có m¶t vòng tròn, mình tܪng nhÜ có m¶t vòng lºa. NhÜng tình thÆt qua nh»ng ÇÓm lºa quay liên-tøc, nó nÓi liŠn nhau thành m¶t cái vòng. Ho¥c thí dø m¶t tháp nܧc Çang chäy, ho¥c vòi nܧc phông-tên, mình thÃy nó chäy m¶t dòng th‰ này, lúc nào cÛng có m¶t l¢n th£ng. Th¿c ra chÌ có nh»ng gi†t nܧc nÓi v§i nhau, mau ljn Ç°i mình thÃy có m¶t ÇÜ©ng liên-tøc.

Ÿ Çây cÛng vÆy, cái chúng ta g†i là cái tâm cûa mình nó gÒm có m¶t cái l¢n nhÜ th‰ này, ÇÜ®c nÓi bªi nh»ng tâm-niŒm, mà bây gi© mình nghï. Ví dø, quš vÎ nghe tôi nh¡c ljn vø ÇÌa, thì ngay khi nghe nh¡c t§i ÇÌa tÙc thì quš vÎ b¡t ÇÀu nh§ "à, mình làm ru¶ng ª Bình-dÜÖng cÛng có ÇÌa". ngay lúc Çó thì quš vÎ b¡t ÇÀu Çi vŠ ru¶ng "Không bi‰t tr©i ª trên Çó có mÜa hay không, ru¶ng có nܧc hay không, mÜa hay là n¡ng; mình vŠ tát nܧc hay räi phân. à, rÒi ti‰p theo mình së mua phân ª Çâu nè? NgÜ©i bán phân cho mình h† bán phân giä hay thiŒt nè? NgÜ©i này là Çàn bà hay Çàn ông, dÍ thÜÖng hay dÍ ghét nè?" NhÜ vÆy quš vÎ thÃy gÒm toàn nh»ng cái niŒm, là nh»ng ÇÀu Ngô mình Sª nÓi v§i nhau liên-tøc nhÜ th‰ Çó, mà mình tܪng là cái giòng suy-tÜ måch låc, nhÜng th¿c ra ch¥t nó ra tØng khúc thì thÃy là ÇÀu Ngô mình Sª.

Thành ra khi mình n¢m ngû, quš vÎ thÃy, n¢m mÖ Çang ÇÙng ª Çây, lát v†t ra ch‡ kia, nó hoàn toàn không måch låc gì h‰t vì Çó là bi‹u-hiŒn nh»ng diÍn-bi‰n cûa tâm-thÙc nó bi‹u-hiŒn qua giÃc m¶ng; nhÜ khi thÃy thân heo mà ÇÀu ng¿a ch£ng hån, quš vÎ ch§ th¡c m¡c gì vì mình luôn luôn Çem hình änh nÀy nÓi qua hình änh kia, và chính nh»ng cái này diÍn-ti‰n mau quá cho ljn Ç°i mình thÃy cái tâm mình là m¶t cái gì ÇÒng-nhÃt, bÃt-bi‰n.

Khi nào quš vÎ bÕ ra th©i-gian chØng næm phút, nhìn trª låi thÃy hoàn toàn nó không có gì là måch låc h‰t. NhÜng mà cái không måch låc Çó chúng ta låi tܪng là cái tâm cûa mình. ThÆt ra nó chÌ là s¿ diÍn-bi‰n ti‰p nÓi tØng hình änh v§i nhau thôi. NhÜ vÆy cái Hành này chÌ là s¿ diÍn-bi‰n cûa tâm-thÙc, nó Çi mau ljn Ç°i chúng ta tܪng là nó ÇÒng-nhÃt, nó bÃt-bi‰n, nhÜng thÆt ra nó bi‰n Ç°i trong tØng niŒm. NiŒm là khoäng tâm thÙc ng¡n chØng m¶t giây ÇÒng hÒ thôi.

NhÜ vÆy thì thÃy rõ nhÜ th‰ Çó g†i là "chi‰u ki‰n", là "chánh-ki‰n", là thÃy Çúng cái xác thân này thay Ç°i, thÃy cäm-th† thay Ç°i, thÃy tܪng-tÜ®ng thay Ç°i, thÃy hành thay Ç°i, tÙc là s¿ diÍn-bi‰n tâm-thÙc Ç°i quá mau.

5- Bây gi© là y‰u-tÓ thÙ tÜ, là ThÙc Çó.

ThÙc ª Çây là nhÆn bi‰t các giác-quan ÇÓi v§i cänh hiŒn-tåi. Thí dø tôi ÇÙng Çây, tôi nhìn thÃy, ThÙc ª Çây là cái bi‰t cûa con m¡t, cái bi‰t cûa tai, cái bi‰t cûa mÛi, cái bi‰t cûa lÜ«i, cái bi‰t cûa thân; tåm chia ra nhÜ vÆy. CÛng nhÜ quš vÎ tåm chia ra m¶t tuÀn làm bäy ngày. Chúng ta Ç¥t ra là thÙ hai, thÙ ba, thÙ tÜ v.v... nhÜng thÆt ra các ngày Çó Çâu có gåch nÓi v§i nhau, Çâu có cái dÙt khoát gi»a ngày này qua ngày kia. CÛng nhÜ nhÜ mình chia ra m¶t ngày mÜ©i hai gi© gì Çó, thì nh»ng gi© Çó tåm chia ra nó là m¶t giòng liên-tøc.

Ÿ Çây mình thÃy ngÜ©i ƒn-Ƕ chia ra thân này làm næm thành phÀn. Thành phÀn xác thân g†i là s¡c, phÀn tâm g†i là th†, tܪng, hành, nhÜng thÆt ra th†, tܪng, hành, thÙc này nó liên-k‰t v§i nhau ch§ không bao gi© nó hiŒn-diŒn tØng cái m¶t. Tܪng-tÜ®ng xong là thÃy kh°. ThÃy kh° xong tính m¶t hÖi thì Çó là hành. do tính m¶t hÖi mà ta nhÆn bi‰t nh»ng s¿ kiŒn hiŒn-diŒn, nhÆn bi‰t trܧc m¡t mình thành sai lÀm h‰t g†i là ThÙc.

Ch‡ này, m¶t vÎ thiŠn-sÜ có ngÜ©i ljn hÕi ông ta:
"Nghe nói ngài Çã ng rÒi, xin ngài chÌ cho con là ngài ng¶ ki‹u nào?"
Ngài m§i chÌ m¶t chÃm tr¡ng trong bÙc tÜ©ng này và hÕi:
"Ông thÃy chÃm này hay không?" NgÜ©i Çó nói:
"ThÃy!" Ông ta nói:
"Ông thÃy! Tôi thÃy! Tåi sao nói ông mê, tôi ng¶?"

mt vÎ khác ljn nhà, ông ta chÌ gõ vào bäng kêu c†c c†c th‰ này hÕi:
"Nghe không?" ñÜ®c trä l©i:
"Nghe!"
"Ông nghe, tôi cÛng nghe; nhÜng sao ông ng¶ tôi mê?"

NhÜ vÆy, thÃy nghe hi‹u bi‰t chúng ta NJu giÓng hŒt các ngÜ©i Çã Çåi ng¶? Có ÇiŠu là do s¿ diÍn-bi‰n cûa th†, tܪng, hành và cái sai lÀm nào không bi‰t chúng ta thành mê.

Ÿ Çây khi mà nhÆn rõ s¡c là xác thân, th† là cäm-giác tܪng là tܪng-tÜ®ng quá-khÙ ho¥c là tÜÖng-lai, hành là s¿ diÍn-bi‰n liên-tøc cûa tâm-thÙc. ThÙc là nh»ng s¿ nhÆn bi‰t trong hiŒn-tåi. ñiŠu thÃy rÃt là vô-thÜ©ng, không có cái nào là bŠn, thì cái Çó ÇÜ®c g†i là "chi‰u-ki‰n ngÛ uÄn giai không", thÃy rõ næm uÄn là không.

NhÜ vÆy, bây gi© ª Çây mình phäi hi‹u "Không" không có nghïa là không có hoàn toàn, mà có nghïa là nó bÃt-ÇÎnh, tùy theo cái duyên bên ngoài mà thay Ç°i.

Ch£ng hån quš vÎ thÃy tôi ngÒi ª Çây mÆp, thì cái mÆp này không cÓ-ÇÎnh. LÀn sau quš vÎ xuÓng, có th‹ là tôi träi qua m¶t trÆn bŒnh ho¥c là tôi æn không ÇÜ®c thì tôi së Óm, ho¥c là tôi æn nhiŠu tôi së mÆp hÖn. NhÜ vÆy cái mÆp cûa xác thân này cÛng không cÓ-ÇÎnh. Thí dø kÿ này quš vÎ thÃy tôi Çen nhÜng th©i-gian sau quš vÎ thÃy tôi læn b¶t tr¡ng hÖn ch£ng hån; thì nhÜ vÆy rõ ràng cái Çen cái mÆp, cái Óm, cái tr¡ng v.v... tÃt cä cái gì thu¶c vŠ thân và tâm này cÛng tùy duyên ch§ không có cái gì cÓ-ÇÎnh. ThÃy rõ cái Çó g†i là hi‹u lš "Không". NhÜ vÆy cái "Không" này dÍ hi‹u ch§? ñiŠu này mình có th‹ thÃy rõ ràng ch§! NhÜng mà chÌ kËt m¶t chút cho nên mình ÇÜÖng ng¶ trª thành mê Çó.

Cái kËt này là ª ch‡ nào? Nói xác thân, PhÆt cÛng có xác thân, thÀy mình có xác thân, mình cÛng có xác thân. ThÀy thÃy nghe hi‹u bi‰t ra sao, mình cÛng thÃy nghe hi‹u bi‰t nhÜ vÆy, mà mình có th‹ còn giÕi hÖn thÀy n»a! ThÀy Çâu bi‰t ti‰ng Anh, ti‰ng Pháp. Mình bi‰t ti‰ng Anh, ti‰ng Pháp. Ông thÀy Çâu có bi‰t lái xe Honda. Mình còn bi‰t Çi xe honda n»a. Nh»ng thú vui nhÜ coi hát, coi tivi, nghe cassette, thÀy Çâu có nh»ng thú vui Çó; mà sao mình phiŠn-não, ông thÀy không có phiŠn-não? NhÜ vÆy cái bí-quy‰t nó khác nhau ª ch‡ nào? Tìm ra cái bí-quy‰t Çó là giäi-Çáp ÇÜ®c câu hÕi, tÙc là chuy‹n mê khai ng¶.

Ch‡ này s¿ trình-bày cái "Không" mình tܪng Çâu là xa xôi, th¿c ra nhìn nó nó Çúng nhÜ nó hiŒn-diŒn. Xác thân và tâm chúng ta thay Ç°i vô thÜ©ng tùy duyên. Cái Çó ÇÜ®c g†i là hi‹u ÇÜ®c lš không. Thành ra ngÜ©i mê nhÆn bi‰t cái thÙc này có rÃt quan trong. NgÜ©i mê së thÃy cái gì?

Ch£ng hån, ví dø m¶t ngÜ©i Çang n¢m mÖ, ông ta nghe ti‰ng con ong bay vù vù. con ong bay bên ngoài nhÜng ông ta thÃy có chi‰c máy bay bay qua. Lát sau, ông ta ngû ông ta làm sao cái ly ª bên cånh bÎ b‹. Ông ta n¢m mÖ thÃy máy bay làm r§t xuÓng trái bom n°. Bây gi©, chân ông ta bÎ mu‡i c¡n, ông ta n¢m mÖ thÃy liŠn bom n°, mänh bom væng mi‹ng làm ông ta gãy chân. Quš vÎ thÃy bên ngoài là ong bay, ly b‹, mu‡i c¡n. Mà bên trong máy bay, d¶i bom, mänh bom trúng ông ta gãy chây, ông ta Çi bŒnh-viŒn, ông ta kh° vô cùng. Cänh ª ngoài không æn thua gì h‰t mà cänh bên trong rÃt kh°, khi ông ta thÙc dÆy, máy bay bi‰n thành con ong, trái bom n° bi‰n thành cái ly b‹, và chân gãy chÌ là m¶t v‰t mu‡i c¡n. Có phäi ông ta h‰t kh° là vì ông ta thÃy s¿ thÆt không?

Trª låi mình, quš vÎ có nghe nói "Ça-nghi nhÜ Tào-tháo" không? Tåi sao ngÜ©i ta nói câu Çó?

Bªi vì ông Tào-tháo Çi Çánh trÆn thua; ông Çi ngang qua m¶t trang tråi. khi Çi qua trang tråi Çó, ngÜ©i chû tråi m§i sai con Çi mua rÜ®u, ông chû tråi Çích thân Çi mài dao làm heo Çãi Tào-tháo. Ông Tào-tháo nghe ti‰ng nhåc ng¿a Çi mua rÜ®u thì ông ta suy nghï ra liŠn, r¢ng ngÜ©i này Çi báo quan Nj b¡t mình. Ông ta nghe ti‰ng mài dao, nghï r¢ng ngÜ©i ta mài dao Nj gi‰t mình. nghe ti‰ng ngÜ©i ta thÙc dÆy nhôn nhao và nghe ngÜ©i ÇÀy t§ hÕi "Gi‰t m¶t hay là gi‰t h‰t?" ông chû nhà bäo "Gi‰t h‰t m§i Çû".

Th‰ là Tào-tháo nghï "RÒi, h† s¡p ra tay!" thành ra Tào-tháo kêu quan quân thÙc dÆy, gi‰t h‰t cä nhà cûa ngÜ©i chû trang tråi Çó. Và rÜ®t theo gi‰t th¢ng con n»a. Lát sau m§i khám phá ra ngÜ©i ta mua rÜ®u gi‰t heo là Nj Çãi Tào-tháo mà ông låi gi‰t h‰t cä nhà ngÜ©i ta.

Thành ra gi‰t xong và bi‰t ÇÜ®c t¿ s¿ Tào-tháo m§i than m¶t câu th‰ này: "Ch£ng thà ta phø các ông còn hÖn Nj các ông phø ta."

NhÜ vÆy giÃc mÖ này mình thÃy rõ là nh¡m m¡t, và giÃc mÖ Tào-tháo là mª m¡t. Nghïa là ông ta ngÒi rõ ràng nhÜng mà cái tâm rÃt Ça-nghi. Tào-tháo là gian-hùng hay håi ngÜ©i khác l¡m. Thành ra nghe và suy gÅm các hành-Ƕng chung quanh và ông ta cho là håi ông ta, nên ông ta làm lÀm nhÜ th‰ Çó. CÛng nhÜ giÃc mÖ ch§ gì? Và do Çó là do cái mê cûa Tào-tháo mà gi‰t lÀm nh»ng ngÜ©i nÀy.

M§i Çây tôi nghe m¶t cô PhÆt-tº ljn lÍ PhÆt và k‹ tôi nghe m¶t câu chuyŒn.

Cô ta ª chung v§i m¶t ngÜ©i bån, hai ngÜ©i cùng là PhÆt-tº và cä hai cùng tu. Cô ta thÃy mình ränh th©i-gian, cô ta m§i h†c nghi-thÙc. H†c nghi-thÙc nhÜng cô ta già quá không nh§, cho nên cô ta m§i ghi lên tÃm bäng ª ÇÀu giÜ©ng, ª ch‡ cái tû.
Cô ta ghi ch» cuÓng có nghïa là dÓi gåt. CuÓng: dÓi gåt, Çåo-ÇÙc giä. Sang: bÕn xÈn v.v... Nj cho cô ta nh§ danh-tØ nghi-thÙc. Cô ta ghi Nj h†c vÆy thôi.

NgÜ©i bån cô ta m§i diÍn dÎch ra là cô Ãy ghi Nj chºi xéo, thành ra chºi cô ta quá chØng!

NhÜ vÆy quš vÎ thÃy, do cái suy gÅm cûa mình mà mình trúng pháp bi‰n thành trÆt h‰t. Thành ra tình bån cûa hai ngÜ©i sÙt mÈ là vì ngÜ©i bån cô ta quá Ça-nghi! NgÜ©i bån cô Ãy nghï là cô ta muÓn chºi xéo b¢ng cách ghi cái ch» Çåo-ÇÙc giä là muÓn chºi ngÜ©i bån ª chung. Mà thÆt ra là cô ta ghi Nj cô ta h†c cái danh-tØ nghi-thÙc mà thôi.

NhÜ vÆy, cái ThÙc này là cái bi‰t Çó, mình g†i là có chánh-ki‰n, là mình nhÆn Çúng; nhÜng thÆt ra luôn luôn nhÆn qua cái suy gÅm cûa mình thôi.

Giä sº mình Çi qua bøi mãng-cÀu nào Çó, thÃy hai ngÜ©i bån Çang nói chuyŒn v§i nhau; mình Çi ch© t§i, mình thÃy h† làm thinh; h† làm thinh nên mình không bi‰t h† làm cái gì, và luôn luôn mình suy gÅm th‰ này: "Ch¡c h† Çang nói lén mình thành ra mình Çi qua h† làm thinh!" thành ra h† bÎ ghi m¶t Çi‹m. Hôm sau n»a, mình qua sàng nܧc rºa chén, h† Çang nói xôn xao, h† thÃy mình t§i cái là h† làm thinh; th‰ là mình nói: "Hai lÀn h† nói lén mình!" và lÀn thÙ ba, lÀn thÙ tÜ, và rÒi mình ljn mình gây l¶n v§i ngÜ©i ta. Mà thÆt ra không có gì h‰t! hai ngÜ©i Çang tính chuyŒn Çi chÖi, thÃy mình t§i h† s® mình mét thành ra h† nín; và mình suy gÅm ra h† nói lén mình. NhÜ vÆy, cái ThÙc này là cái nhÆn bi‰t nh»ng cänh sai lÀm là do s¿ tܪng-tÜ®ng cûa mình.

do Çó chúng ta cÛng có cái thân và tâm mình cÛng nhÜ bao nhiêu ngÜ©i khác, nhÜng mà nh»ng cái thân và tâm Çó ta sº døng cái tâm cûa ta ra sao không bi‰t mà chÌ làm kh° mình và kh° ngÜ©i. Mà riêng mÃy bà là rÃt sª-trÜ©ng vŠ cái tܪng tÜ®ng này. Tôi thÃy m¶t træm gia-Çình sª dï tan v«, không hånh-phúc, là tåi vì ngÜ©i v® hay ngÜ©i chÒng tܪng-tÜ®ng nhiŠu quá thành ra phát ghen, mà chính cái ghen này Çó nó làm Ç° v« ch§ gì?

Thành ra quš vΠljn chùa quš vÎ thÃy vui vÈ, và nói ª nhà mình buÒn, cái buÒn Çó là do mình Çóng góp m¶t phÀn. Mà ngÜ©i Çóng góp Çó h† không thÃy rõ, chính h† phá v« hånh-phúc gia-Çình cûa chính h†.

Ch£ng hån có m¶t chuyŒn giän-dÎ.

NgÜ©i chÒng ljn than v§i tôi nhÜ th‰ này. Ông ta Çi ra ÇÜ©ng thÃy có ngÜ©i b¢ng tác cûa v® mình, m¥c b¶ ÇÒ ÇËp, may ki‹u ÇËp. VŠ nhà, ông Ãy m§i nói v§i v®:

"à, anh ra ÇÜ©ng thÃy có ngÜ©i Çó m¥c b¶ ÇÒ màu Çó, ÇËp l¡m. Thành ra anh thÃy em nên may ki‹u Çó!"

Bà v® nghe khoái l¡m, Çi ch® mua väi may liŠn. B»a sau, bà ta m§i suy diÍn ra:

"Anh ra anh thÃy ai, thÃy hÒi nào? Nhìn ª Çâu, ª Çâu mà bi‰t ngÜ©i ta ÇËp, bÆn ki‹u nÀy? anh phäi ngÒi gÀn m§i nhìn bi‰t ÇÜ®c. con nhÕ Çó ª Çâu, anh nói cho tôi nghe!"

Ông chÒng tØ Çó vŠ sau h‰t dám nói.

Ông ta chÌ cÀn nói Çi ljn nhà ai, thÃy pha cà-phê ngon vŠ nhà bày cho v®; ho¥c là thÃy ai æn ngon cái gì, vŠ nhà bày cho bà v® là bÎ v® chøp hÕi "RÒi æn sao? Vô nhà ch‡ nào uÓng cà phê? Tåi sao hÒi nào gi© không sanh tÆt chê khen, mà bây gi© khen chê là có cái gì rÒi!" và Çay nghi‰n nhÙc nhÓi cä Çêm dài.

Nh»ng cái kh° này, nhÜ vÆy là do mình tåo ra ch§ Çâu có phäi là bên ngoài. Ch‡ này tôi chÌ gi§i-thiŒu bài kinh ÇÀu tiên thôi. Có m¶t vÎ BÒ-tát, vÎ này không bi‰t là nam hay n», tæng hay tøc, chÌ bi‰t tên là Quán-t¿-tåi. Ngài dùng trí-tuŒ soi thÃy næm uÄn là không thì Ngài vÜ®t qua tÃt cä kh°.

Bây gi© ñÙc PhÆt m§i gi§i-thiŒu dÀn, nói mình cÛng phäi tu nhÜ Ngài thì chúng ta cÛng së vÜ®t qua kh°.

Nãy gi© tôi gi§i-thiŒu næm uÄn cho quš vÎ thì thÃy r¢ng mình Çã kh° nhiŠu rÒi. Kh° thân không ai thoát ÇÜ®c. HÍ có thân là có bŒnh có kh°. NhÜng mà cái kh° tâm thì chúng ta có th‹ sºa ÇÜ®c. do Çó, trong kinh-Çi‹n Çåi-thØa m§i NJ-nghÎ mình bi‰n phiŠn-não thành bÒ-NJ, bi‰n ta-bà thành tÎnh-Ƕ. Còn n‰u mà không khéo thì cái cänh ta-bà coi nhÜ tÎnh-Ƕ mình së bi‰n thành ta-bà, cái cänh thanh-tÎnh mình së bi‰n thành phiŠn-não.

NhÜ bà v® mà tôi Çã gi§i-thiŒu, bà Ãy quÆy ri‰t hoài ông chÒng mŒt mÕi quá, ª sª làm Çã mŒt, vŠ nhà còn bÎ Çay nghi‰n thì t¿-nhiên ông ta phäi ghé ch‡ nào Çó êm Ãm hÖn ch§ gì? Quš vÎ thÃy ÇiŠu này? Hi‹u rõ ÇiŠu này, chúng ta áp-døng làm sao ª trong cänh kh° thì chúng ta nên giúp cho nhau sÓng an-låc m¶t chút ch§ ÇØng tܪng-tÜ®ng quá mà làm kh° mình và kh° ngÜ©i.

Quš vÎ thÃy næm uÄn là không Çó, Çâu phäi gì là cao xa, mình nhìn thÃy nó rõ là nó thÜ©ng bi‰n-Ç°i, không bao gi© có m¶t giá-trÎ cÓ-ÇÎnh cÙng ch¡c h‰t. Thân này thay Ç°i và tâm thay Ç°i, cäm-giác thay Ç°i, nhÆn bi‰t cÛng thay Ç°i. Cùng là s¿ kiŒn Çó mà khi vui mình thÃy khác, khi buÒn mình thÃy khác. CÛng nhÜ cái bông này là ÇËp khi quš vÎ vui, thÃy nó ÇËp, và khi n°i quåo thì thÃy nó xÃu. NhÜ vÆy thì luôn luôn là tùy duyên thôi. do Çó mà hi‹u rõ cái š tùy duyên này, do nhân-duyên mà nó tåo thành cänh vui, cänh buÒn, cänh thÜÖng, cänh ghét, cänh giÆn, cänh h©n, th‰ này th‰ khác v.v... Hi‹u ÇÜ®c cái Çó g†i là hi‹u lš không.

NhÜ vÆy lš không là không khó phäi không?

Và PhÆt dåy ti‰p:
PhÆt m§i g†i ngài Xá-l®i-tº, tÙc là ngài Xá-l®i-phÃt Çó, ThÎ chÜ pháp không tܧng. K‰ Çó,

"Xá-l®i-tº, s¡c bÃt dÎ không, không bÃt dÎ s¡c, s¡c tÙc thÎ không, không tÙc thÎ s¡c, th†, tܪng, hành, thÙc, diŒc phøc nhÜ thÎ."

TÙc là Ngài nói nhÜ vÆy thì cái s¡c này nó cÛng bi‰n Ç°i tùy duyên. Cái th†, tܪng, hành, thÙc nó cÛng NJu không h‰t, có nghïa là nó không cÓ-ÇÎnh. Cái tܪng tÜ®ng, cái cäm-giác cûa thân và tâm hoàn toàn nó không có cÓ ÇÎnh. Cái nhÆn bi‰t cÛng không có giá-trÎ thÆt s¿ n»a. Hi‹u ÇÜ®c nhÜ th‰ Çó tÙc là hi‹u ÇÜ®c cái lš không, và bây gi©, PhÆt nói ti‰p:

"Này Xá-l®i-tº, cái không tܧng không cûa các pháp Çó nó không sanh, không diŒt, không dÖ, không såch, không tæng, không giäm."

Mà bây gi© mình m§i thÃy nè, Nh»ng cái mình luôn luôn nói là cái sinh, cái diŒt, cái dÖ, cái såch, cái tæng, cái giäm là khi chúng ta nói ljn m¶t cái giá-trÎ coi nhÜ không bi‰n Ç°i, nhÜng mà ª Çây ÇÜa ra n‰u mà ngÜ©i hi‹u ÇÜ®c cái lš không rÒi thì thÃy không có cái gì trên th‰-gian này mà có cái giá-trÎ bÃt-ÇÎnh h‰t, cÓ-ÇÎnh h‰t, mà nó luôn luôn thay Ç°i.

Ch£ng hån mình nói cái ngon nhÙt trên th‰-gian này là sÃu riêng thì - ÇiŠu này xin l‡i - có ngÜ©i h† chÎu không n°i cái mùi cûa nó Çâu! Có nh»ng cô trong chùa mà chúng tôi Çem trái sÀu riêng vô cúng, cô ta bäo cô ta không có tøng kinh, vì cô ta nghe mùi cô ta nhÙc ÇÀu, chÎu không n°i.

Ch£ng hån thÙ ª ngoài th‰-gian ngÜ©i ta thích nhÙt là cà phê, thuÓc lá, rÜ®u, thì ba thÙ này, tôi chÎu không n°i rÒi!

NhÜ vÆy thì quš vÎ thÃy nh»ng cái mình cho nó có m¶t cái giá-trÎ cÓ-ÇÎnh, th¿c ra nó không cÓ-ÇÎnh mà nó tùy duyên, bªi vì ngÜ©i này thích nên cho là Çúng, và ngÜ©i kia không thích cho nên h† thÃy là sai. Thành ra mình phäi thÃy nh»ng s¿ thiŒn ác, phäi quÃy, tÓt xÃu... Nh»ng cái Çó nó không có cÓ-ÇÎnh. ThÃy Nj ÇØng có chÃp.

Tôi nh§ lúc mà tôi ª Linh-chi‰u này lúc nào tôi cÛng nhìn thÃy tôi có m¶t tiêu chuÄn cÓ-ÇÎnh h‰t. Ch£ng hån nhÜ cái thùng xách nܧc mà xách xong theo š tôi tÓt nhÃt là phäi úp trª låi cho nó Ç« hÜ. Tåi vì Nj nhÜ vÆy nó nong nܧc nó së sét và mau møc. khi nào, thÃy mÃy cô xách xong nܧc Nj ngºa ra thì tôi b¿c d» l¡m, tôi nói là phí phåm. Tôi Çi ra ngoài tôi thÃy dùng chén Çá hay dao nïa quæng bØa bãi không Çem vô, tôi cÛng b¿c trong bøng. Bªi vì tiêu-chuÄn tôi nói là phäi g†n gàng, ngæn n¡p, th‰ này th‰ khác ch£ng hån.

NhÜng mà khi tôi Çi ljn nÖi khác nhÜ vŠ miŠn tây m¶t tháng tr©i, tôi trª vŠ, tôi thÃy ª Çâu ngÜ©i ta cÛng có thùng xài, ngÜ©i ta cÛng có chén Nj dùng, dao Nj dùng... ch§ ngÜ©i ta không có ch‰t, mà mình tܪng không có mình coi, không có b¿c b¶i, không có giÆn h©n thì ch¡c ngÜ©i ta h‰t ÇÒ xài, ngÜ©i ta ch‰t h‰t trÖn rÒi! Té ra ngÜ©i ta cÛng vÅn sÓng! Tôi Çi nhiŠu ch‡, ljn ch‡ nào tôi cÛng ÇÜa ra m¶t tiêu-chuÄn, mình cÙ trø trên ch‡ mình lo, rÒi mình giÆn h©n thÜÖng ghét Çû thÙ; tåi vì mình thÃy mình nghï Çúng quá, tÓt quá mà ngÜ©i khác làm sai Çi.

ñ‰n lúc Çó tôi m§i thÃy rõ r¢ng:
"Có m® thì ch® cÛng Çông
Không m® thì ch® cÛng không v¡ng ngÜ©i!"

Tôi còn cái bÎnh n»a là hÒi Çó tôi dåy vŠ vŒ-sinh, vŠ vån-vÆt h†c, dåy vŠ truyŠn-nhiÍm cûa bŒnh sán lãi Çó, thành ra tôi quen, tôi b¡t rºa rau phäi rºa ba lÀn và ngâm thuÓc tím, n‰u không thì ngâm nܧc muÓi. RÒi nܧc uÓng thì uÓng nܧc thiŒt chín, khi æn cÖm phäi rºa tay. Tôi thÃy ai sai nh»ng nguyên-t¡c Çó là tôi b¿c d» l¡m. Vì tôi nghï r¢ng n‰u không theo Çúng nguyên-t¡c vŒ-sinh, ngÜ©i Çó së bÎnh ch‰t ho¥c bøng së ÇÀy nÓc lãi Çi.

NhÜng mà sau Çó, ljn næm 2026, khi mà tôi Çi công-tác trên TrÎ-an, lên Çó suÓt m¶t tuÀn, tôi và cô Thanh-châu ch£ng t¡m, ch£ng rºa gì h‰t trÖn; ljn hÒi æn cÖm, xúc gåo Ç° nܧc vô, múc nܧc sình l¡ng trong Nj Ç° vô gåo, còn rau thì chÌ lu¶c; còn tay m¥t, chÜn c£ng thì hoàn toàn khÕi rºa gì h‰t, mà tôi thÃy trên Çó ngÜ©i ta vÅn sÓng, ch£ng ai ch‰t h‰t trÖn! VÆy mà hÒi trÜa ljn gi© mình vÅn b¿c b¶i vì nh»ng thÙ Çó.

Thành ra khi hi‹u ch‡ này, PhÆt nói dÜ©ng nhÜ chúng ta thÃy nhÜ nói vŠ cái gì Çâu: "Cái tܧng không cûa các pháp nó không sanh, không diŒt, không cÃu, không tÎnh, không tæng, không giäm ..." Mình tܪng là cái tܧng nó n¢m ª Çâu, nhÜng thÆt ra nói ª Çây, chÌ ÇÜa ra cho chúng ta thÃy các pháp nó vÓn sinh diŒt và tùy duyên, nó không có giá-trÎ nào tuyŒt-ÇÓi h‰t.

Cái th©i tôi khoäng mÜ©i bÓn, mÜ©i læm tu°i, tôi nh§ cái làm ÇËp lúc Çó nhÙt có lë là lÀn g« cái ÇÀu, rÒi Çánh rÓi xÎt keo lên, và tôi cho Çó là ÇËp nhÙt. Bây gi© Çây thì khác, tôi nh§ có lÀn tôi uÓn tóc, tôi uÓn cái ÇÀu mà ki‹u tóc nó quæn nên tôi phäi Ƕi khæn lông tôi ra ÇÜ©ng, ch§ tôi không dám bÕ khæn ra. Bây gi© tôi nhìn ki‹u tóc hÒi xÜa Çó, bây gi© h† g†i là ki‹u xù lông nhím. NhÜ vÆy cái xÃu hÒi trܧc bây gi© thành cái ÇËp, cái ÇËp bây gi© coi chØng mai mÓt thành cái xÃu.

NhÜ vÆy thì nh»ng giá-trÎ dÖ såch, phäi quÃy, tÓt xÃu, nó có là giá-trÎ vïnh-viÍn không? Hoàn toàn Çâu có giá-trÎ! cho nên mình nhìn bi‰t nó là tùy duyên, thì t¿ nhiên ta không ÇÜa ra m¶t thܧc Ço nào Nj bi‰t cu¶c Ç©i này bi‰n Ç°i cho mình h‰t. Quš vÎ có nh§ hôm trܧc tôi có k‹ câu chuyŒn tܧng cܧp Hy-låp không?

anh chàng Çó có cái giÜ©ng n¢m. anh ta Ç¥t ª gi»a ÇÜ©ng, dܧi chân núi. ai Çi qua anh cÛng b¡t leo lên cái giÜ©ng này. NgÜ©i nào dài hÖn thì anh ta ch¥t b§t m¶t khúc Çi, mà ng¡n hÖn thì anh ta kéo cho dài ra. Mà ch¥t hay là kéo ki‹u Çó thì cÛng ch‰t con ngÜ©i ta rÒi. NgÜ©i nào n¢m vØa trong cái giÜ©ng này thì anh ta thä cho vŠ; b¢ng cách quäng-cáo thì anh tܧng cܧp n°i danh ngang cái giÜ©ng này, và ai Çi ngang qua ÇÃy cÛng run h‰t trÖn. Quš vÎ m§i thÃy cái giÜ©ng này Ço theo cái tÀm cûa anh tܧng cܧp này, mà trên th‰-gian này, ngÜ©i lùn ngÜ©i cao, ch§ ai Çâu m¶t ki‹u nhÜ vÆy? Mà hÍ g¥p m¶t cái là anh b¡t leo lên. Mình có cái giÜ©ng nhÜ vÆy không?

Có ch§ sao không! ñ‹ tôi chÌ cho quš vÎ thÃy. Hôm trܧc có mÃy cô ª Çây c¢n nh¢n:

ThÀy m§i nói:
"NgÜ©i ta có tu nhÜ con Çâu mà b¡t ngÜ©i ta không ÇÜ®c tâm tình?"

Cô Çó Çã m©i quš vÎ leo lên cái giÜ©ng rÒi. Cái giÜ©ng cûa cô ta là không ÇÜ®c tâm-tình. Và mình thÃy ngÜ©i ta tâm-tình rÒi mình b¿c ch§ gì! "HÒi xÜa ai cÃm duyên bà, bây gi© bà già bà cÃm duyên tôi!"

Thành ra mình tܪng cái giÜ©ng cûa tên cܧp là chuyŒn thÀn-thoåi Hy-låp; ch§ thiŒt ra chuyŒn này nói lên m‡i chúng ta có m¶t khuôn kh° nào Çó, g¥p ngÜ©i nào là chúng ta b¡t leo lên. VØa nhìn ngÜ©i này thÃy h®p m¶t hai Çi‹m nào Çó là rÒi "A! Hèn lâu m§i g¥p tri-âm!" NhÜng mà xích låi ª gÀn mình thÃy cái tÆt cûa h†, h† së thò tay chân ra khÕi cái giÜ©ng cûa mình; th‰ là mình sùng, mình hÕi "Tåi sao bà thay Ç°i? HÒi trܧc Çây không có mà bây gi© sao tŒ quá!"

NhÜng mà cái giÜ©ng cûa ông này còn có cái thܧc Ço cÓ-ÇÎnh, vì b¢ng g‡ nó không có nª. Còn mình, hôm nay mình vui vÈ mình không có Üa nh»ng ngÜ©i có cái m¥t m¶t ÇÓng, nhìn vô thÃy nhÜ là ai æn h‰t cûa; nhÜng ngày mai mình buÒn, mình không Üa nh»ng ngÜ©i nói nhiŠu, cái miŒng tía lia nhÜ vÆy ai mà chÎu n°i! NhÜ vÆy, ngÜ©i bån mình lúc mình muÓn h† cÜ©i nói nhÜ mình, lúc thì mình muÓn h† im Ìm, mà khi Çó h† cÛng thay Ç°i nhÜ mình. H† cÛng b¡t mình theo cái khuôn cûa h†. do Çó mà chúng ta làm kh° lÅn nhau.

Thành ra ª Çây tôi ÇÜa ra cái câu này, có nghïa là phäi nhìn các pháp nó bi‰n chuy‹n, nó tùy duyên ch§ không th‹ lúc nào cÛng vÆy. Ch£ng hån nhÜ chúng ta, ª Çây áp døng cái này ª trong tu viŒn. Có nh»ng ngÜ©i m§i vô chùa thì rÃt là siêng næng, mình sai cái gì cÛng ÇÜ®c h‰t, mà h† ª ba bÓn næm mình sai không ÇÜ®c, tÙc thì mình nói sao thay Ç°i.

"NhÙt niên PhÆt tåi tiŠn, bi‰t nhÜ vÆy hÒi Çó mình không có nhÆn nó vô tu!" Mà n‰u chÌ cÀn áp-døng cái không này thôi thì mình së thông-cäm v§i ngÜ©i này. HÒi m§i vô nó khác. HÒi vô lâu nó khác. Có th‹ ª lâu ngày rÒi mŒt mÕi Çi, ho¥c là bŒnh hoån cho nên mình sai nó, nó không nhÆm lË. ñó là ÇiŠu thÙ nhÃt. ñiŠu thÙ hai n»a, giä sº ngÜ©i m§i vô m¶t mình mình sai, có th‹ ba chøc, bÓn chøc ngÜ©i sai ÇÜ®c; mà h† làm ri‰t h† cÛng ÇuÓi ch§ gì? Lâu lâu vô làm bi‹u-diÍn thì ÇÜ®c, ch§ bi‹u-diÍn ba bÓn næm tr©i có thánh hay là ngÜ©i máy cÛng phäi rã.

Thành ra cái ki‹u tùy duyên này chúng ta thông-cäm vô cùng. Không có phäi trái, tÓt xÃu nào cÓ-ÇÎnh mà là do duyên thôi. Hi‹u rõ nhÜ vÆy tÙc là hi‹u ÇÜ®c tܧng Không cûa các pháp.

Ch£ng hån nhÜ bây gi©, m¶t ông chÒng m§i cܧi ÇÜ®c m¶t cô v® thÆt ÇËp. Th©i-gian sau than: "V® tôi b»a nay bà Ãy thành khûng-long, bà ch¢ng!" NhÜng mà phäi hi‹u tåi sao m¶t cô thi‰u-n» ÇËp c« Çó mà vŠ nhà mình bây gi© bi‰n thành bà ch¢ng. Cô Ãy hÒi ª nhà v§i ba má sáng ngû t§i chín gi© dÆy rÒi bÆn ÇÒ Çi chÖi, trÜa vŠ có s¤n cÖm æn, thành ra cô ta không ÇËp nhÜ tiên sao ÇÜ®c! Mà bây gi© mÜ©i m¶t gi© khuya cô ta còn x¡t chuÓi cho heo æn, ba gi© thÙc dÆy thay tã cho con, næm gi© gi¥t ÇÒ, rÒi làm viŒc, vØa lo cho chÒng vØa lo nuôi con, vØa chæm sóc gia-Çình hai mÜÖi bÓn trên hai mÜÖi bÓn, không có m¶t gi© nghÌ ngÖi, thành ra không bi‰n thành bà ch¢ng sao ÇÜ®c!

RÒi cô v® khoe: "ChÒng em hÒi xÜa hào hoa phong-nhã, dÍ thÜÖng h‰t sÙc, mà bây gi© nhìn ông ta tôi phát chán, nhÜ ông nghiŒn vÆy!" Không nghiŒn sao ÇÜ®c! HÒi xÜa, æn ª nhà v§i ba má bÆn ÇÒ ÇËp m§i ra ÇÜ©ng chÖi, bây gi© vØa chåy gåo, vØa nuôi con, vØa nuôi v®, mà làm æn hai mÜÖi bÓn trên hai mÜÖi bÓn, không thì gi© nghÌ ngÖi, vŠ nhà bÎ v® sai t¡m heo, t¡m con n»a, Çi mua gåo n»a, thành ra ròm nhÜ ông hút xì-ke là phäi rÒi!

NhÜ vÆy, chúng ta thÃy, các pháp không bao gi© cÓ-ÇÎnh ª m¶t ch‡, không chÌ næm uÄn cûa mình thôi mà næm uÄn thân và tâm mình cÛng thay Ç°i. Hi‹u rõ Nj thÃy không bao gi© có cái gì nhÃt-ÇÎnh trong Çó, thì hi‹u nhÜ vÆy là hi‹u cái tܧng không cûa các pháp. Cái này là bi‹u mình nhìn s¿ vÆt y nhÜ nó hiŒn-diŒn, không méo mó.

NhÜ vÆy thì giä sº nhÜ mình g¥p ngÜ©i bån mình hôm qua ÇÜÖng gây l¶n, cái m¥t bà ta ÇÜÖng n°i sân mà ngày nay mình ljn mình g¥p bà ta Çang vui vÈ thì ÇØng có bao gi© Çem cái hình änh cûa ngày hôm qua gán cho ngày hôm nay. ThÜ©ng thÜ©ng giä sº mình có ngÜ©i bån nào Çó, m¶t ngày h† có bi‰t bao nhiêu tâm-niŒm, mà Çã chÌ chøp m¶t cái tâm-niŒm là sân thôi và mình k‰t t¶i cho r¢ng ngÜ©i này là cái ngÜ©i sân, và k‰t t¶i nhÜ vÆy là ngÜ©i không hi‹u lš không.

Ch£ng hån quš vÎ vô Çây, thÜ©ng thÜ©ng ª Çây m¶t tuÀn lÍ, chû nhÆt là tôi ti‰p khách cÜ-sï, còn sáu ngày kia tôi chÌ dåy các cô em tôi thôi. Quš vΠljn Çây, ngày chû nhÆt có th‹ tôi ráng tôi bi‹u-diÍn, tôi vui vÈ h‰t mình. Tåi vì tôi chÌ có bi‹u-diÍn mÜ©i hai ti‰ng ÇÒng-hÒ thôi. NhÜng mà sau Çó, quš vΠljn Çây ª, tܪng tôi lúc nào cÛng vui thì Çó là lÀm. Cái vui này cÛng tùy duyên. khi nào bi‹u-diÍn m§i vui, ch§ ngày thÜ©ng cÛng quåu d» l¡m! Hi‹u rõ cái tùy duyên này Nj chúng ta không k‰t m¶t pháp nào cÓ-ÇÎnh ª m¶t vÎ-trí nào h‰t. cho nên ª Çây m§i nói là không phäi h£n là sinh diŒt, là såch, là dÖ, là tæng, là giäm mà nh»ng cái ÇÓi Çãi hoàn toàn không cÓ-ÇÎnh. Hi‹u nhÜ vÆy là hi‹u cái tܧng không.

"Cho nên trong cái không Çó không có s¡c, th†, tܪng, hành, thÙc; không có nhãn, nhï, t›, thiŒt, thân, š không có s¡c, thanh, hÜÖng, vÎ, xúc, pháp, không có nhãn gi§i, cho ljn không có š thÙc gi§i, không có vô-minh, cÛng không có diŒt vô-minh, cho ljn không có lão-tº cÛng không có h‰t lão-tº; không có kh° tÆp diŒt Çåo, cÛng không có trí cÛng không có Ç¡c. Vì không có gì Ç¡c h‰t."

NhÜ vÆy ª Çây m§i chÌ r¢ng trong cái không Çó hoàn toàn cÛng không có nh»ng cái pháp nhÜ sau:

1-Pháp th‰-gian

a) NgÛ Ãm: s¡c, th†, tܪng, hành, thÙc. Nh§ là không có, ª Çây không có nghïa hoàn toàn không có mà chÌ tùy duyên thôi. Tùy duyên mà chúng ta có cái thân và tâm nhÜ th‰ này. mai m¶t Ç°i cái duyên khác, ta có cái thân và tâm khác.

b) Løc cæn: M¡t, tai, mÛi, lÜ«i, thân, š

c) Løc trÀn: Là nh»ng ÇÓi tÜ®ng cûa sáu cæn. Quš vÎ hi‹u sáu cæn. Ví dø con m¡t nhìn thÃy tÃm bäng thì Çây g†i là møc-trÀn, nghe ti‰ng gõ thì Çây là thinh-trÀn, hºi thÃy mùi phÃn thì mùi phÃn là hÜÖng-trÀn, r© thÃy nhám thì Çây là xúc-trÀn, le lÜ«i thÃy m¥n nhåt thì Çó là vÎ-trÀn, không nhìn thÃy tÃm bäng mà mÜ©ng tÜ®ng thÃy tÃm bäng thì Çó là pháp-trÀn.

ThÃy quš vÎ Çang ngÒi ª Çây g†i là s¡c-trÀn. nghe ti‰ng lao xao cûa quš vÎ là thinh-trÀn. Mùi mÒ hôi cûa quš vÎ g†i là hÜÖng-trÀn. Li‰m mÒ hôi m¥n g†i là vÎ-trÀn. R© thÃy quš vÎ là xúc-trÀn. Quš vÎ ra vŠ rÒi mà còn nghe ÇÜ®c mùi mÒ hôi thì Çó là pháp-trÀn. TÃt cä nh»ng cái Çó NJu tùy duyên ch§ không có gì cÓ-ÇÎnh h‰t.

d) MÜ©i tám gi§i: Sáu cæn ti‰p xúc v§i sáu trÀn së sinh ra sáu cái nhÆn bi‰t. Nh»ng cái nhÆn bi‰t nÀy cÛng vô-thÜ©ng h‰t. Ch£ng hån con m¡t nhìn vŠ cái bông này ÇËp, ngày mai buÒn tôi nói cái bông này thÃy ghê. Nh»ng cái nhÆn bi‰t Çó cÛng sai lÀm và không có giá-trÎ cÓ-ÇÎnh. MÜ©i tám gi§i bao gÒm sáu cæn, sáu trÀn, sáu thÙc. Cái này cÛng thu¶c vŠ cái không, có nghïa là không cÓ-ÇÎnh.

2- Pháp xuÃt th‰:

a) MÜ©i hai nhân-duyên
b) T٠lj

ñó là PhÆt tåm Ç¥t ra thôi ch§ thÆt ra Çâu có gì cÓ-ÇÎnh. NhÜ vÆy thì pháp th‰-gian và pháp xuÃt th‰-gian và chín cái Ç¡c này nó hoàn toàn không có m¶t giá-trÎ cÓ ÇÎnh mà chÌ tùy duyên thôi. ñó là l©i mà ñÙc PhÆt giäi thêm.

Và ñÙc PhÆt k‰t luÆn b¢ng l©i khuy‰n khích nhÜ th‰ nào. Khuy‰n khích nhÜ th‰ này là:

NhÜ vÆy, bây gi© ñÙc PhÆt m§i xác ÇÎnh: ChÜ vÎ BÒ-tát do nÜÖng Bát-nhã nên có nh»ng khä-næng nhÜ sau:

1- Các ngài vô-ngåi. Ngåi và vô ngåi khác nhau. Giä sº tôi Çi ljn Çây g¥p cái bäng tôi Çi không ÇÜ®c thì g†i là cái bäng làm ngåi tôi. Cái ngåi cûa thân không nói là vÎ BÒ-tát vô ngåi ch‡ này cái ngåi cûa tâm: Ví dø Çi ra ThiŠn-chi‰u ghé mua dùm m¶t hÛ nܧc tÜÖng, quš vÎ nói không tôi không t§i Çó ÇÜ®c. Nói sao? Bäo tôi ngåi l¡m. sao ngåi, trä l©i, tôi trܧc Çây gây l¶n v§i cô bán tÜÖng ª Çó. NhÜ vÆy cái vô ngåi ª Çây ÇÜ®c chÌ: khi chúng ta còn mê lÀm thì chúng ta có nhiŠu trª ngåi l¡m. Có nhiŠu con ÇÜ©ng mình Çi qua không ÇÜ®c, không phäi ngÜ©i ta rào këm gai, mà tåi có ngÜ©i mình không Üa ÇÙng Çó. Cái Çó là cái ngåi ch§ gì? Nh»ng cái ngæn ngåi này là nh»ng cái ngåi cûa tâm-lš, khi mà chúng ta hi‹u b¢ng trí-tuŒ bát-nhã rÒi thì không có gì ngåi chúng ta trên th‰-gian này h‰t. NhÜ vÆy thì tÃt cä trª ngåi vŠ thân thì có mà trª ngåi vŠ tâm thì không.

Cái ngåi vŠ tâm thÜ©ng thÜ©ng làm mình kh°. Luôn luôn có m¶t cái gì Çó ngæn ngåi làm cho chúng ta nhìn m†i ngÜ©i không có rõ ràng. Quš vÎ thÃy, có nh»ng ngÜ©i mình ghét, mình g¥p m¥t mình ngó ch‡ khác à, không bi‰t ai cÃm mà mình nhìn không ÇÜ®c! Nói chuyŒn thì nói trên tr©i dܧi ÇÃt, nói trÕng trÕng, ch§ không nói v§i h† ÇÜ®c. Cái Çó g†i là "ngåi". Mà n‰u vܧng vào trí-tuŒ này thì chúng ta së h‰t ngåi. B¢ng cách nào? Là vì con ngÜ©i Çó, thân cÛng thay Ç°i, tâm cÛng thay Ç°i, ngày mà mình gây l¶n v§i h† là h† sân, mà b»a nay là h† h›, thì mình cÛng thay Ç°i. Và ngÜ©i khác cÛng thay Ç°i. Thì mình chÃp, mà sao chÃp ngÜ©i ta mà không chÃp mình? Hi‹u nhÜ vÆy cho nên chúng ta m§i Çåt ljn cái vô-ngåi. Là phäi quán m§i h‰t ÇÜ®c.

ChuyŒn m¶t vÎ thiŠn-sÜ là ngài Båch-Än, khi ngài tu và ÇÜ®c n°i danh là PhÆt sÓng, thiên-hå ljn quy-y và cúng ki‰n ngài bi‰t bao nhiêu mà k‹; tình c© trong làng có m¶t cô gái bÎ mang bÀu, mà cô ta không khai tác-giä cái bào thai là ai. cha mË tra khäo ri‰t rÒi cô ta m§i chÌ "ông PhÆt sÓng là tía ÇÙa nhÕ trong bøng tôi Çây!" khi Çó ngÜ©i ta m§i ÇÒn r¢ng ngài Båch-Än là "ông PhÆt ch‰t", mà ngài cÛng làm thinh, ngài không nói næng gì h‰t. B»a nó, khi cô sinh ra ÇÙa con thì bà ngoåi th¢ng bé m§i ¤m nó bÕ trܧc am ngài. Ngài Çành phäi nuôi ÇÙa con, mà không có s»a, hÖn n»a ngài sÓng theo khÃt-th¿c; m‡i b»a ôm bình-bát Çi xin cÖm thì phäi d¡t ÇÙa con nít Çó Çi vô xin bú thép.

ChuyŒn xäy ra thÆt là trái tai gai m¡t, nhÜng mà bi‰t bÕ nó cho ai. Ngài nuôi ÇÙa bé nhÜ Quan-âm ThÎ-kính nuôi vÆy Çó. Bà Quan-âm là Çàn bà, nuôi không có gì t¶i-nghiŒp nhiŠu, mà ngài là Çàn ông ngài nuôi rÃt là t¶i-nghiŒp. NgÜ©i ta k‹ r¢ng khi ngài ngÒi thiŠn, th¢ng bé nó bò l°m ng°m quanh ngài, tÙc là sæn sóc rÃt là c¿c cái th¢ng bé Çó. cho ljn khi ba thiŒt cûa nó trª vŠ thì có Çám cܧi xäy ra, và ngÜ©i ta m§i ljn xin l‡i ngài, b‰ th¢ng bé Çó Çi. khi ÇÙa bé ÇÜ®c bÒng Çi rÒi, ngÜ©i ta m§i ÇÒn ngài là "ông PhÆt sÓng" trª låi.

NhÜ vÆy, quš vÎ thÃy ngài là ông PhÆt sÓng hay PhÆt ch‰t? Là do cái dÜ-luÆn bên ngoài Ç¥t, chÙ thÆt ra ÇÓi v§i ngài, hi‹u rõ xác thân này vô-thÜ©ng, tâm cûa mình cÛng sinh diŒt vô-thÜ©ng, cho nên ngài hoàn toàn không giÆn gì h‰t. Và ngài hoàn toàn không nói, không giäi-thích, không minh-oan gì h‰t. NhÜng mình trong trÜ©ng-h®p Çó ch¡c th¡t c° t¿-vÆn quá! oan muÓn ch‰t, phäi không? Sª dï chúng ta không hi‹u ÇÜ®c nh»ng cái Çó còn ngåi, không nhÆn ÇÜ®c nh»ng cái Çó là vì chúng ta thÃy næm uÄn mình là cÓ-ÇÎnh.

Thành ra cái danh n‰u mình không có, không bi‰t làm thÖ gì h‰t mà ngÜ©i ta g†i mình là thi-sï thì mình nhÆn ÇÜ®c, nhÜng mà mình không æn c¡p ngÜ©i ta bäo mình æn c¡p thì mình không chÎu. Là vì cái danh thi-sï nó làm cho con ngÜ©i mình hào hoa phong-nhã ra, còn cái danh æn c¡p mà l« mang vào thân bÎ ngÜ©i ta chê; cho nên chúng ta chÌ nhÅn ÇÜ®c trong hoàn-cänh chúng ta không có mà nó Çem l®i l¶c, là danh ho¥c là tài, còn n‰u mà nh»ng cái gì nó làm håi mình vŠ thân vŠ tâm thì mình thÃy khó chÎu.

NhÜng mà ª Çây, vÎ BÒ-tát này hi‹u rõ ngÛ-uÄn là tùy duyên nên thÃy nó không có cái gì cÙng ch¡c cÓ-ÇÎnh trong Çó; cho nên hi‹u nhÜ vÆy rÒi, các Ngài vô-ngåi. cho nên muÓn lܧt th¡ng h‰t trª ngåi do cÀu-bÃt-Ç¡c, oán-t¡ng-h¶i Çó thì chúng ta phäi làm sao nÜÖng vào trí-tuŒ này, thÃy rõ næm uÄn cûa mình là bi‰n chuy‹n.

NgÜ©i bån mình g¥p ngày hôm qua h† sân, nhÜng b»a nay h† h›, h† Çang vui vÈ, h† cÜ©i v§i mình, thì mình cÜ©i v§i h† ch§ có gì phäi ngåi, quay m¥t Çi ch‡ khác! Các vÎ BÒ-tát, do nÜÖng vào Bát-nhã, thÃy næm uÄn là sinh diŒt, là tùy duyên, cho nên các ngài m§i Çåt ljn cái vô-ngåi.

2- do vô-ngåi nên không s®, không còn s® m¶t cái gì h‰t!

ThÜ©ng thÜ©ng mình s® cái gì? S® già, s® bŒnh, s® ch‰t, s® không thành thÆt ch£ng hån, tÙc là hi‹u rõ cái thân cûa mình là nó già thì dù có s® nó cÛng già, có s® nó cÛng ch‰t. Mà bây gi© ti‰ng khen, ti‰ng chê hoàn toàn không có mÆp béo gì thêm thì bây gi© chúng ta hi‹u rõ ÇÜ®c cái Çó rÒi chúng ta không còn s® cái gì trên th‰-gian này. Mình s® là s® xäy ra cho mình, ch§ xäy ra cho ngÜ©i khác mình chÎu n°i ch§!

Thành ra hi‹u rõ næm uÄn này là tùy duyên và không thiŒt rÒi thì chúng ta Çåt ljn cái không s®.

3- Cái ÇiŠu n»a là thÃy Çúng Ç¡n cho nên không g†i là Çiên Çäo.

ñiên-Çäo là thÃy sai lÀm Çi. NgÜ©i ta biên ch» ra là do ngÜ©i ta h†c, mà mình dÎch ra là ngÜ©i ta chºi mình, rÒi gây l¶n v§i ngÜ©i ta. Cái Çó tÙc là Çiên-Çäo chÙ gì? NgÜ©i ta gi‰t l®n, mua rÜ®u Çãi mình, mà diÍn ra là ngÜ©i ta phän mình rÒi gi‰t ngÜ©i ta, thì cái Çó là Çiên-Çäo. Ÿ Çây, thÃy Çúng, sai th¿c ra sao, mình hi‹u rõ nhÜ vÆy thì cái Çó g†i là thÃy Çúng chánh-ki‰n cho nên không Çiên-Çäo, và do Çó mà Çåt ÇÜ®c tÎch-diŒt Ni‰t-bàn, có nghïa là tâm v¡ng l¥ng không còn phiŠn-não; và Çåt ÇÜ®c vì tâm không còn phiŠn-não, do Çó phát-huy khä-næng nh§ quá-khÙ, bi‰t tÜÖng-lai, g†i là thiên-nhãn và túc-mŒnh-thông.

sau khi trình-bày nhÜ vÆy rÒi, ñÙc PhÆt gi§i-thiŒu cho mình: ThÃy rõ tánh không cûa các pháp có nghïa là bÃt cÙ s¿ viŒc gì, chúng ta cÛng bi‰t nó không có m¶t giá-trÎ cÓ-ÇÎnh, nó tùy duyên thay Ç°i. Hi‹u ÇÜ®c nhÜ vÆy rÒi, ñÙc PhÆt m§i nói: chÜ vÎ BÒ-tát NJu do nÖi Çó mà các Ngài ÇÜ®c vô-ngåi, ÇÜ®c không s® hãi và không Çiên-Çäo, Çåt ljn cái tâm an-låc. Ngài nói ti‰p:

"Ba Ç©i chÜ PhÆt cÛng nh© vào Çó mà ÇÜ®c thành Çåo."

CuÓi cùng có câu thÀn-chú; câu này n‰u ta thäo theo væn-h†c thì ljn th©i Bà-la-môn giáo phøc-hÜng thì h† xài thÀn-chú, thì h† có nh»ng chú g†i là chú Çåi-thÀn, chú Çåi-minh, và džc lên nó linh vô cùng. ñÙc PhÆt m§i nói:

"Cái trí bát-nhã này là thÀn chú l§n, minh chú l§n, là chú vô thÜ®ng chú, ta chÌ nÜÖng vào nó là vÜ®t qua ÇÜ®c tÃt cä kh°."

Thành ra trí-tuŒ Bát-nhã nó có công-næng còn hÖn mÃy thÀn-chú n»a. ñó là l©i xác-ÇÎnh Nj chúng ta v»ng niŠm tin và Nj theo truyŠn-thÓng PhÆt-giáo thì gi» nguyên câu ch» Phån không dÎch låi là:

"Y‰t lj, y‰t lj, ba la y‰t lj, ba la tæng y‰t lj, bÒ-NJ tát bà ha"

N‰u dÎch ra có nghïa là "CÓ g¡ng, cÓ g¡ng, cÓ g¡ng vÜ®t qua b© bên kia"

trong khuôn kh° th©i-gian chÌ có m¶t gi© ba mÜÖi phút, tôi chÌ cÓ g¡ng trình-bày cho quš vÎ toa thuÓc nhÜ th‰ này:

Có nh»ng ngÜ©i trܧc nhÜ mình Çã kh°, các ngài áp døng l©i PhÆt dåy mà h‰t kh°. Áp døng b¢ng cách nào? Các kh° thân này không có cách nào chúng ta tránh ÇÜ®c. Có bŒnh phäi Çi nhà thÜÖng uÓng thuÓc, nhÜng mà cái kh° chúng ta tránh ÇÜ®c ª Çây là cái kh° tâm. NhÜng thÜ©ng thÜ©ng kh° thân không làm cho chúng ta kh°, mà cái kh° tâm này nó làm cho mình kh° l¡m. NgÜ©i ta Çói, chÜa ch‰t, nhÜng m¶t cÖn buÒn có th‹ làm cho mình t¿-vÆn ch‰t liŠn.

NhÜ vÆy Nj giäi-quy‰t cái kh° tâm này cÀn m¶t ÇiŠu là thÃy cho rõ næm uÄn cûa mình là không, không có m¶t cái gì cÙng ch¡c mà luôn luôn thay Ç°i theo th©i-gian, theo không-gian. N¡m v»ng cái Çó, chúng ta Çû Nj tu rÒi. ñó ÇÜ®c g†i là quán-chi‰u bát-nhã.

Bây gi© là cách th¿c-hành. Cách th¿c-hành ª Çây ÇÜ®c chia ra làm ba loåi, và quš vÎ thÃy cách nào h®p v§i mình thì th¿c-hành:

Cách thÙ nhÙt g†i là thÆt-tܧng bát-nhã.
Cách thÙ nhì g†i là quán-chi‰u bát-nhã.
Cách thÙ ba g†i là væn-t¿ bát-nhã.

Trܧc khi hi‹u ba cách vŠ danh-tØ: ThÆt-tܧng, Quán-chi‰u, Væn-t¿, tôi xin mÜ®n ba thí-dø:

Có anh chàng Çó Çiên, do Çiên cho nên nói mË mình là kÈ thù. do thÃy bà mË là kÈ thù cho nên cÙ muÓn gi‰t bà mË thôi. MuÓn ch»a bŒnh anh chàng Çiên này, mình m§i nói th‰ này: "Bà mà anh muÓn gi‰t Çó là mË cûa anh!" ThiŒt ra bà Ãy sinh ra anh thiŒt, mà không bi‰t khùng hay sao mà anh ta thÃy bà Ãy là kÈ thù mình. Thành ra bây gi©, làm sao giúp anh ta bÕ š ÇÎnh gi‰t, anh phäi nói th‰ này: "Bà này là mË tôi, bà này là mË tôi".

Cho nên anh chàng Çiên vŠ nhà cÙ nói th‰ này "Bà này là mË tôi, bà này là mË tôi", mà tåi sao phäi nói nhÜ vÆy? Là tåi vì Çiên quá Çi, hÍ ngØng nói là anh ta gi‰t mË. Thành ra khi còn nói vÆy là còn Çiên. trong khi nói nhÜ vÆy, anh ta quán chi‰u bà này nhÜ là mË mình. NhÜng th¿c ra bà ta là mË thiŒt. Vì thÃy là kÈ thù cho nên ráng quán là bà mË mình.

Cho ljn khi anh ta h‰t Çiên rÒi, thì anh ta khÕi cÀn nói läm nhäm "Bà này là mË mình", mà cÛng không ráng coi là mË, vì thiŒt s¿ là mË rÒi. NhÜ vÆy mình thÃy s¿ thÆt Çó lúc nào chúng ta cÛng có trí-huŒ bát-nhã h‰t, mà không bi‰t sao chúng ta quá méo mó cho nên bây gi©, thÜ©ng thÜ©ng mình phäi nói là "Næm uÄn là không". Phäi nói Nj trÃn-an, n‰u không nó thành ra có. Mà còn nói läm nhäm nhÜ vÆy là còn thÃy thiŒt, còn kh°. khi nào chúng ta hoàn toàn không còn kh° n»a thì sÓng v§i thÆt-tܧng này, lúc Çó không còn có s¿ døng-công n»a.

Thành ra cái pháp thÙ nhÃt là cái pháp không có døng công mà h¢ng sÓng v§i nó g†i là vô-công døng-hånh. Là nh»ng ngÜ©i tÌnh, không cÀn quán mË mình là mË mình. CÛng nhÜ bây gi©, tôi thÃy ghét quš vÎ, tôi không cÀn nói l©i phân bua gì h‰t. Giä sº b»a nào tôi kêu bà TØ-hóa, tôi nói:

"Cô TØ-hóa låi Çây, tôi nói cho cô nghe, tôi không có chÃp nhÙt, tôi không có giÆn h©n, tôi không có nói cái gì cô h‰t!"

Thì cô TØ-hóa së hi‹u khôn r¢ng là tôi có cái gì trong bøng, tôi m§i nói ki‹u Çó. Còn tôi còn thiŒt tình, tôi không cÀn kêu nói gì h‰t. Có gì làm tôi sùng trong bøng tôi m§i nói ki‹u Çó. Còn tôi không sùng thiŒt tình, tôi không cÀn kêu nói gì h‰t.

Thành ra không còn tu, không còn døng công quán chi‰u thì ngÜ©i Çó ª trång-thái ThÆt-tܧng Bát-nhã. Hång này quš vÎ nào vô ÇÜ®c Çây? KhÕi nói! NhÜng hai hång này là cách chúng ta Çang làm Çây.

THT-TНNG BÁT-NH‚

Hôm trܧc, nói thí dø vŠ bàn tay, k‹ r¢ng có anh chàng Çó Çi ra trÆn, bÎ ngÜ©i ta b¡n gãy tay, trª vŠ, nghïa là bàn tay này không có, nghïa là còn cánh tay thôi, nhÜng không bi‰t có chÙng bŒnh ra sao, mà Çêm nào ngû, anh cÛng nhÙc ch‡ bàn tay cøt này. Bàn tay không có mà thÃy nhÙc nhÓi ch‡ bàn tay. BŒnh Çó là bŒnh tܪng ch§ gì? anh ta m§i ljn g¥p ông bác-sï. Bác-sï hÕi anh Çau làm sao? anh ta m§i rên, nói:

"ñau quá, æn không ÇÜ®c ngû không ÇÜ®c, nhÙc nhÓi quá!" Bác-sï bäo:
"NhÙc ch‡ nào, ÇÜa tôi coi ?" thì anh ta ki‰m hoài, không bi‰t sao Nj ÇÜa ch‡ nhÙc ra. anh ta m§i nói:
"Tôi nhÙc ª ch‡ tôi ÇÜa không ÇÜ®c, tôi nhÙc ª ch‡ mÃt tiêu rÒi Çó!"
Khi Çó ông bác sï m§i bäo:
"NhÜ vÆy thì tôi ch»a bŒnh cho anh rÒi!"

Tåi vì bàn tay không có thì bŒnh không có, bŒnh không có thì thuÓc không có. anh này sau khi g¥p bác-sï vŠ h‰t bŒnh luôn. TrÜ©ng h®p này là trÜ©ng h®p sÓ m¶t.

TrÜ©ng-h®p cûa t° BÒ-NJ-Çåt-ma g¥p t° HuŒ-khä, nói rên nhÜ mình nè:
"Tâm con bÃt an, xin ngài dåy con pháp an-tâm". Ngài BÒ-NJ-Çåt-ma nói:
"ñâu, ÇÜa cái tâm bÃt an cho ta coi?" Thì ngài HuŒ-khä nói:
"Då, con ki‰m không ra!"
Ngài BÒ-NJ-Çåt-ma nói:
"NhÜ vÆy thì ta Çã vì ông dåy cho pháp an-tâm rÒi!"

Xong m¶t lÀn g¥p g« thì thành t° liŠn. GiÓng nhÜ anh bŒnh Çó, ljn ki‰m không ra bàn tay Nj ÇÜa cho bác-sï khám là h‰t bŒnh.

TrÜ©ng-h®p thÙ hai, nhÜ ngài Tæng-xán ljn v§i ngài HuŒ-khä:
"ThÜa thày, con nghiŒp-chܧng n¥ng nŠ, xin thày dåy con pháp sám-hÓi!" Ngài bäo:
"ñÜa cái nghiŒp ra cho ta coi", thì Tæng-Xán bäo:
"BÄm, con tìm cái nghiŒp không ra!"
"NhÜ vÆy ta Çã vì ông dåy pháp sám-hÓi rÒi".

TrÜ©ng-h®p thÙ ba là ngài ñåo-tín. ñåo-tín ljn hÕi ngài Tæng-xán:
"Xin ngài chÌ con pháp giäi-thoát." Ngài Tæng-xán hÕi låi:
"Ai trói ông?" khi Çó ông ta xem låi, thÆt có ai trói mình Çâu!
"Då bÄm không ai trói con h‰t!"

Ngài liŠn h‰t bŒnh. N‰u chúng ta ÇÜ®c cái hång này, chúng ta rên nào tâm mình bÃt an, xao-xuy‰n, mŒt-mÕi, ngÜ©i này æn hi‰p mình, ngÜ©i kia làm phiŠn mình, nói xÃu mình; thì ông thÀy cao tay Ãn bäo: "Cái ngÜ©i Çó Çâu, chÌ cho tôi coi?" Thì thÃy mình Çi t§i chÌ có m¶t mình mình thôi, nhÜng mình vu-oan giá h†a cho không bi‰t bao nhiêu ngÜ©i. Thành ra ngay lúc thÃy rõ là do mình t¿ tåo ra, mình tܪng-tÜ®ng, mình cäm tܪng ra là mình phiŠn-não, thì ngay lúc mình thÃy rõ næm uÄn là không, th¿c ra nó Çâu có thiŒt.

Nh»ng ngÜ©i làm phiŠn mình, nh»ng cänh làm phiŠn mình, hiŒn bây gi© không có, t¿ mình tܪng-tÜ®ng ra mình kh° thôi. ngay khi khám-phá rõ ra ÇiŠu Çó rÒi, thÃy rõ næm uÄn là không rÒi, ngÜ©i Ãy h‰t bÎnh. M¶t lÀn thôi là Çû rÒi. Là hång nhÃt, khi h‰t rÒi nhÜ vÆy h† së sÓng v§i cái thÃy bi‰t cÛng nhÜ ngày xÜa, nhÜng có cái khác là không phiŠn-não. G†i là ThÆt-tܧng Bát-nhã.

QUÁN-CHIU BÁT-NH‚

TrÜ©ng h®p thÙ hai. CÛng anh bŒnh nhÜ vÆy. ñ‰n bác-sï cÛng nói b¡t måch y vÆy nhÜng không h‰t. anh nói v§i bác-sï th‰ này, tôi bŒnh bác-sï cÙ ÇÜa thuÓc cho tôi Çi. Ông bác-sï m§i ÇÜa hai gói, m¶t gói trong uÓng, m¶t gói ngoài thoa. NhÜng mà uÓng anh ta bi‰t bÕ vô miŒng ch§ gì, nhÜng mà thoa, thoa ch‡ nào? Thành ra Çem thuÓc vŠ uÓng, anh ta bÕ vô miŒng. NhÜng khi thoa anh ta tìm không ra cái ch‡ thoa. trong lúc ki‰m hoài không ra ch‡ thoa, anh m§i khám phá ra cái Çau này là giä tܪng. Vì bàn tay không có thì lÃy gì Çau? cho nên anh ta trª låi m¡c NJn ông bác-sï, b¡t trä låi tiŠn thuÓc. tay tôi không có mà bàn thuÓc xÙc tay. Bán thuÓc nhÜ vÆy là l‡i ª ông thÀy và b¡t trä låi tiŠn. ñây là trÜ©ng h®p cûa các ông ThiŠn-sÜ, sau th©i-gian døng công tu, Çåi ng¶ rÒi Çi ki‰m ông thÀy m¡c NJn. Thành ra có nh»ng vÎ ThiŠn-sÜ, khi nj-tº hÕi thÀy dåy con phép an-tâm hay tu-hành. Ông bäo: "Tao không chÌ Çâu, chÌ rÒi, mai mÓt ông ng¶, ông chºi tao ch‰t!"

Ÿ Çây, quš vÎ Çòi tu, tôi nói nhÜ vÀy: "May bÒ-Çoàn hai tÃc, s¡m m¶t tÃm t†a-cø, æn chay, lÍ bái ..." quš vÎ làm ÇÜ®c. khi xoay qua b¡t chܧc sºa Ç°i thân mình và sºa Ç°i hoàn-cänh bên ngoài, tÙc là trong uÓng thì ÇÜ®c, nhÜng cái thoa này cái kh° này b¡t nguÒn tØ ch‡ nào? trong khi loay hoay tìm cái tâm Nj thÃy cái kh° thì không có. ñó là do cái tܪng-tÜ®ng, thì mình së h‰t bÎnh nhÜ cái hång này. G†i là Quán-chi‰u Bát-nhã.

Sau th©i-gian døng công, chúng ta së Çåt ljn trång-thái quán-chi‰u.

VˆN-T BÁT-NH‚

TrÜ©ng-h®p thÙ ba này là bŒnh n¥ng, ông thÀy ÇÜa thuÓc nào cÛng không trÎ n°i. BŒnh cÙ bŒnh liên-tu bÃt tÆn, Çau bÃt k‹ ngày Çêm, lúc nào cÛng thÃy phiŠn-não h‰t trÖn. Ông thÀy m§i hÕi:
"Có lúc nào ông b§t Çau không?" Nói:
"Då, có!" HÕi:
"Lúc nào?" Nói:
"Lúc con coi video, cassette mà hay quá là con quên Çau!" CÛng nhÜ quš vÎ coi quên æn quên ngû vÆy Çó; anh bŒnh này cÛng vÆy. ThÀy m§i bäo:
"Bây gi© ta bày cho ông, vŠ nhà coi tuÒng nào thiŒt hay. anh Üa tuÒng nào?" Bäo:
"Con khoái Võ-t¡c-thiên!"

"à, vŠ mua b¶ phim Çó, khi nào thÃy Çau quá dª ra coi." anh ta giª ra coi; coi ljn Ƕ thu¶c lòng b¶ Võ-t¡c-thiên này, anh ta vØa coi vØa ngû gøc, là anh ta Çau trª låi. khi Çó ljn ông thÀy, hÕi:
"Có phim nào m§i hay không?" ThÀy bäo:
"Có phim m§i!" anh ta h‰t Çau. Mà phim thu¶c lòng cÛ rÒi thì anh ta Çau.

ñây là loåi này, Çây là lÓi tu tôi ÇÜa ra cho quš vÎ thÃy. Bây gi© lúc nào mình cÛng rên, mình kh°, mình buÒn h‰t trÖn; mà chúng-sinh thu¶c loåi này nó quÆy d» l¡m, nó Çã làm kh° nó mà còn làm kh° chung-quanh n»a. Bây gi© ông thÀy m§i ÇÜa vào:

"Con nè, Çây là cái phái quy-y; không còn tên là bà Bông n»a ngheo, mà con tên là DiŒu-hoa, nghe không?" khi mà ngÜ©i ta nh¡c là bà Bông thì có quyŠn chºi l¶n, nhÜng khi nói là bà DiŒu-hoa thì nh§ là mình tu rÒi. Nghïa là phäi có cái pháp-danh, quy-y cái Çã; Çem vŠ máng cái phái quy-y Nj dòm lên thÃy mà b§t chºi l¶n v§i ngÜ©i ta Çi.

Bây gi© khi nào mình bÆn ÇÒ thÜ©ng thì mình có th‹ gây l¶n, chºi l¶n, nhÜng bÆn áo tràng hay áo våt khách mà mình d» quá ngÜ©i ta së nói "Tu gì? tu hú!" Và nhÜ vÆy b¡t bu¶c phäi m¥c ÇÒ tu vô, Ç¥ng khi nào mình d» thì ngÜ©i ta së nói "Tu mà bÆn áo Çó, mà d» quá, không ÇÜ®c!" NhÜ vÆy thì hån-ch‰ b§t hång chúng-sinh d» này Çi.

Bây gi©, s¡m m¶t cái chuông, m¶t cái mõ, khi nào giÆn ai quá thì lÃy mõ mà gõ, cho nó hä hÖi. ñ¥t ra nh»ng cuÓn kinh Nj ngÜ©i ta vØa tøng vØa la cho nó hä hÖi m¶t lát. trong lúc tøng nhÜ th‰ Çó, tâm mình b§t tham, sân, si ... ./.