Nguyên vån chæ Hán cüa kinh Viên Giác chï có h½n m߶i ba ngàn chæ mà bao g°m t¤t cä giáo pháp ð¯n ti®m cüa thßþng cån và hÕ cån. Ph§t dùng ðü thÑ phß½ng ti®n giäng rö các pháp tu chÑng và thi«n b®nh, ðµc giä theo ðó tu hành thì chÆng ðoÕ tà kiªn.

Vì d¸ch giä là ng߶i nß¾c Kª Tân, ð¯i v¾i vån phÕm tiªng Hán chßa thông thÕo l¡m, nên l¶i vån chßa ðßþc lßu loát, thành có nhi«u ch² t¯i nghîa nên chúng tôi phäi nh¶ trñc giäi cüa Ngài Hám S½n (ng߶i ðã kiªn tánh) thêm vào ð¬ sáng tö nghîa Kinh, g£p ch² khó hi¬u lÕi tùy vån ghi chú ho£c lßþc giäi ð¬ giúp cho ng߶i ð÷c d­ hi¬u, nhßng vçn c¯ giæ nguyên vån cüa ng߶i d¸ch tiªng PhÕn, chÆng bö sót mµt câu nào cä.

Nói tóm lÕi, chúng tôi d¸ch kinh này là mu¯n giúp cho ng߶i ð÷c hi¬u th¤u nghîa Kinh, ð¬ theo ðó tu hành cho ðªn kiªn tánh, nên chÆng chú tr÷ng sñ trau chu¯t l¶i vån, có th¬ còn nhi«u khuyªt ðiem, xin ðµc giä hoan hÖ chï giáo cho.(Thích duy Lñc)

Tôi nghe nhß v¥y: Mµt thu· Ph§t nh§p ð¸nh Th¥n Thông ÐÕi quang minh TÕng, là n½i trø trì Th߶ng T¸ch quang trang Nghiêm cüa t¤t cä Nhß Lai, cûng là giác ð¸a v¯n trong sÕch cüa t¤t cä chúng sanh, t¤t cä thánh phàm ð«u tùy thu§n bän th¬ bình ðÆng b¤t nh¸ cüa tñ tánh ð¥y kh¡p m߶i phß½ng không gian và th¶i gian, thân tâm t¸ch di®t mà hi®n cänh b¤t nh¸ n½i các cõi t¸nh ðµ, cùng v¾i m߶i vÕn ÐÕi B° Tát, b§c thßþng thü là: Vån Thù Sß Lþi B° Tát, Ph± Hi«n B° Tát, Ph± Nhãn B° Tát, di L£c B° Tát, kim cang TÕng B° Tát, thanh T¸nh Hu® B° Tát, oai ÐÑc Tñ TÕi B° Tát, Bi®n Âm B° Tát, T¸nh Chß Nghi®p Chß¾ng B° Tát, Ph± Giác B° Tát, Viên Giác B° Tát, Hi«n Thi®n Thü B° Tát, v.v... cùng các môn ð° ð«u nh§p chánh ð¸nh, ð°ng dñ pháp hµi bình ðÆng cüa Nhß Lai.

B¤y gi¶ Vån Thù Sß Lþi B° Tát trong ðÕi chúng t× ch² ng°i ðÑng d§y, ði nhi­u quanh Ph§t ba vòng, ðänh l­ chân Ph§t, ch¡p tay qùy g¯i bÕch Ph§t r¢ng:

-Xin ÐÕi bi Thª Tôn vì pháp chúng dñ hµi này giäng v« nhân ð¸a phát tâm trong sÕch cüa Nhß lai phäi dña theo pháp nào, tu theo hÕnh gì mà ðßþc thành Ph§t. Và nhæng ÐÕi Th×a B° Tát ðã phát tâm trong sÕch nguy®n ðµ chúng sanh thành Ph§t, nhßng chÆng biªt døng tâm tu hành nhß thª nào m¾i ðßþc chánh tri kiªn, xa lìa các thi«n b®nh, khiªn cho mÕt pháp chúng sanh ð¶i v¸ lai c¥u pháp ðÕi th×a chÆng ð÷a tà kiªn".

Ngài Vån Thù B° Tát nói xong, nåm vóc gieo sát ð¤t, ðänh l­ thßa thïnh ba l¥n nhß v§y.

B¤y gi¶ Ph§t bäo Vån Thù B° Tát r¢ng:

-Lành thay! Lành thay! Thi®n nam tØ! Ngß½i khéo vì các B° Tát höi v« nhân ð¸a phát tâm cüa Nhß lai dña theo pháp nào, tu hÕnh gì, lÕi vì t¤t cä chúng sanh ð¶i mÕt pháp c¥u pháp ðÕi th×a ðßþc trø n½i chánh pháp, chÆng ð÷a tà kiªn. nay ngß½i hãy l¡ng nghe, ta s¨ vì ngß½i mà thuyªt.

Lúc ¤y Vån Thù B° Tát và ðÕi chúng hoan hÖ vâng l¶i Ph§t dÕy, im l£ng mà nghe.

-Thi®n nam tØ! Có pháp môn T±ng trì cüa Vô Thßþng Pháp Vß½ng g÷i là Viên Giác. T× pháp này kiªn l§p t¤t cä thanh t¸nh, Ch½n Nhß, B° Ы, Niªt Bàn và ba la M§t ð¬ dÕy B° Tát và chúng sanh v« nhân ð¸a phát tâm cüa t¤t cä Nhß Lai, ð«u nên y theo giác tß¾ng trong sÕch chiªu soi ð¥y ðü, dÑt hÆn vô minh m¾i thành Ph§t ðÕo.

Thi®n nam tØ! Thª nào là vô minh? T¤t cä chúng sanh t× vô thï ðªn nay ðü thÑ ðiên ðäo, ví nhß kë lÕc ð߶ng nh§n l¥m phß½ng nam thành phß½ng b¡c, v÷ng cho tÑ ðÕi là thân tß¾ng th§t cüa mình, cho v÷ng tâm tÕo huy­n änh thành løc tr¥n là tâm tß¾ng th§t cüa mình, ví nhß kë b¸ nh£m th¤y hoa ð¯m trên không và th¤y m£t trång thÑ hai.

Thi®n nam tØ! Hß không v¯n chÆng hoa ð¯m, vì b®nh nh£m v÷ng ch¤p thành có. do v÷ng ch¤p ¤y, chÆng nhæng không biªt tánh hß không, lÕi còn l¥m nh§n ch² sanh ra hoa ð¯m là th§t. T× cái v÷ng này thành có sanh tØ luân h°i, nên g÷i là vô minh.

Thi®n nam tØ! Vô minh này chÆng có th§t th¬, nhß ng߶i trong mµng lúc chiêm bao thì có, ðªn khi thÑc tïnh thì chÆng còn gì cä. Cûng nhß hoa ð¯m di®t n½i hß không, chÆng th¬ nói nh¤t ð¸nh có ch² di®t. TÕi sao? Vì chÆng có ch² sanh v§y.

T¤t cä chúng sanh · n½i pháp vô sanh v÷ng th¤y có sñ sanh di®t, cho nên g÷i là sanh tØ luân h°i.

Thi®n nam tØ! Nhß lai n½i nhân ð¸a tu theo tñ tánh Viên Giác, chiªu soi bän th¬ cüa tñ tánh v¯n t¸ch di®t, biªt rõ thân tâm thª gi¾i nhß hoa ð¯m trên không, v§y thì thân tâm v¯n không, l¤y gì ð¬ th÷ sanh tØ luân h°i? Cái KHÔNG này là vì bän tánh v¯n không, chÆng phäi do tÕo tác thành không. Cái biªt ðó ví nhß hß không, kë biªt nhß hß không ðó tÑc là tß¾ng hoa ð¯m cûng chÆng th¬ nói không có tánh tri giác, CÓ v¾i KHÔNG ð«u lìa, ¤y m¾i g÷i là tùy thu§n giác tánh trong sÕch.

TÕi sao? Vì tánh hß không th߶ng trø chÆng ðµng. trong Nhß lai TÕng v¯n chÆng có sñ sanh di®t nên chÆng có sñ tri kiªn sanh di®t trong ðó, cûng nhß pháp gi¾i tánh, r¯t ráo viên mãn ð¥y kh¡p m߶i phß½ng không gian và gi¶ gian, ¤y m¾i g÷i là nhân ð¸a phát tâm theo chánh pháp, tu hành theo chánh hÕnh.

B° Tát vì thª · n½i ðÕi th×a phát tâm trong sÕch, chúng sanh trong ð¶i mÕt pháp theo ðó tu hành chÆng ð÷a tà kiªn.

Lúc ¤y Thª Tôn mu¯n giäng lÕi nghîa này mà thuyªt k® r¢ng:

-Vån Thù ngß½i nên biªt,

Khi ¤y Ph± Hi«n B° Tát · trong ðÕi chúng t× ch² ng°i ðÑng d§y, ði nhi­u quanh Ph§t ba vòng, ðänh l­ chân Ph§t, ch¤p tay quÏ g¯i bÕch Ph§t r¢ng:

-Xin ðÕi bi Thª Tôn vì các B° Tát trong hµi này và t¤t cä chúng sanh ð¶i mÕt pháp, ng߶i tu ðÕi th×a khai th¸ cänh gi¾i trong sÕch cüa Viên Giác này nên tu hành nhß thª nào? BÕch Thª Tôn! Nªu chúng sanh ¤y ðã biªt thª gi¾i nhß huy­n, thân tâm cûng huy­n, tÕi sao lÕi dùng huy­n ð¬ tu huy­n?

Nªu các tánh huy­n ð«u di®t hªt thì chÆng có tâm, v§y còn ai tu hành? TÕi sao lÕi nói tu hành nhß huy­n?

Nªu nhæng chúng sanh v¯n chÆng tu hành th߶ng ch¸u sanh tØ n½i huy­n hoá, thì chÆng biªt ¤y là cänh gi¾i nhß huy­n, làm sao khiªn tâm v÷ng tß·ng ðßþc giäi thoát?

Xin Thª Tôn vì t¤t cä chúng sanh ð¶i mÕt pháp chï dÕy nên dùng phß½ng ti®n nào ð¬ tu t§p theo thÑ l¾p, lìa hÆn các huy­n.

Ngài Ph± Hi«n B° Tát nói xong, nåm vóc gieo sát ð¤t, ðänh l­ thßa thïnh ba l¥n nhß v§y.

B¤y gi¶ Ph§t bäo Ph± Hi«n B° Tát r¢ng:

-Lành thay! Lành thay! Thi®n nam tØ! Ngß½i kheó vì các B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp, höi Nhß lai v« phß½ng ti®n và thÑ l¾p tu t§p chánh ð¸nh nhß huy­n cüa B° Tát, khiªn cho chúng sanh ðßþc lìa các huy­n. nay ngß½i hãy l¡ng nghe, ta s¨ vì ngß½i mà thuyªt .

Lúc ¤y Ph± Hi«n B° Tát và ðÕi chúng hoan hÖ vâng l¶i Ph§t dÕy, im l£ng mà nghe.

-Thi®n nam tØ! T¤t cä chúng sanh ðü thÑ huy­n hoá ð«u sanh n½i di®u tâm Viên Giác cüa Nhß Lai, ví nhß hoa ð¯m t× hß không mà có, hoa ð¯m dù di®t, tánh hß không chÆng hoÕi, huy­n tâm cüa chúng sanh dù theo huy­n di®t, các huy­n di®t hªt, bän giác chÆng ðµng. do HUYN nói GIÁC, giác cûng là huy­n, nªu nói CÓ GIÁC vçn chßa lìa huy­n, nói không CÓ GIÁC thì cûng nhß thª, nên nói các huy­n di®t hªt g÷i là bän giác chÆng ðµng.

Thi®n nam tØ! T¤t cä B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp nên xa lìa t¤t cä huy­n hoá, nhæng cänh gi¾i hß v÷ng do v÷ng tâm c¯ ch¤p mà sanh. nay xa lìa v÷ng tâm, cái tâm nång lìa cûng là huy­n, cûng phäi xa lìa. Có sñ xa lìa cûng là huy­n cûng phäi xa lìa. Có sñ xa lìa ð¬ lìa vçn là huy­n, cûng phäi lìa luôn, lìa r°i lÕi lìa næa, ðªn ch² chÆng có s· lìa m¾i dÑt hÆn các huy­n. Ví nhß dùi cây l¤y lØa, hai cây chà xát vào nhau, lØa ra thì cây cháy thành tro, khói di®t tro bay, ð¤t ch² n½i ð¯t v¯n chÆng ðµng; v§y dùng huy­n tu huy­n cûng nhß thª, các huy­n di®t hªt nhßng chÆng phäi ðoÕn di®t.

Thi®n nam tØ! Biªt huy­n tÑc là lìa, chÆng l§p phß½ng ti®n; lìa huy­n tÑc là giác, cûng chÆng thÑ l¾p. T¤t cä B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp theo ðó tu hành, nhß thª m¾i ðßþc lìa hÆn các huy­n .

Lúc ¤y Thª Tôn mu¯n giäng lÕi nghîa này mà thuyªt k® r¢ng:

Ph± Hi«n ngß½i nên biªt,

Khi ¤y Ph± Nhãn B° Tát · trong ðÕi chúng t× ch² ng°i ðÑng d§y, ði nhi­u quanh Ph§t ba vòng, ðänh l­ chân ph§t, ch¤p tay quÏ g¯i bÕch Ph§t r¢ng:

-Xin ðÕi bi Thª Tôn vì các B° Tát trong hµi này và t¤t cä chúng sanh ð¶i mÕt pháp giäng v« sñ tu hành theo thÑ l¾p cüa B° Tát, nên quán nhß thª nào? an trø tâm nhß thª nào? Nhæng chúng sanh chßa ngµ, dùng phß½ng ti®n gì khiªn ð«u ðßþc khai ngµ? BÕch Thª Tôn! Nªu nhæng chúng sanh ¤y chÆng biªt phß½ng ti®n và thi«n quán cüa Chánh Pháp, nghe Ph§t thuyªt chánh ð¸nh này tâm sanh mê muµi, thì · n½i Viên Giác chÆng th¬ ngµ nh§p. xin Ph§t t× bi vì chúng con và chúng sanh ð¶i mÕt pháp giä thiªt phß½ng ti®n ð¬ ðßþc vào cØa tu hành.

Ngài Ph± Nhãn B° Tát nói xong, nåm vóc gieo sát ð¤t, ðänh l­ thßa thïnh ba l¥n nhß v§y.

B¤y gi¶ Ph§t bäo Ph± Nhãn B° Tát r¢ng:

-Lành thay! Lành thay! Thi®n nam tØ! Ngß½i khéo vì các B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp höi Nhß lai v« thi«n quán và an trø tâm nhß thª nào, phäi nên theo thÑ l¾p tu hành nhß thª nào, cho ðªn giä thuyªt ðü thÑ phß½ng ti®n. nay ngß½i häy l¡ng nghe, ta s¨ vì ngß½i mà thuyªt.

Lúc ¤y, Ph± Nhãn B° Tát và ðÕi chúng hoan hÖ vâng l¶i Ph§t dÕy, im l£ng mà nghe.

Thi®n nam tØ! Nhæng B° Tát s½ h÷c và chúng sanh ð¶i mÕt pháp mu¯n c¥u tâm Viên Giác trong sÕch cüa Nhß Lai, nên dùng chánh ni®m ð¬ xa lìa các huy­n.

Lßþc giäi:

Chánh ni®m tÑc là vô ni®m, vô ni®m tÑc là lìa ni®m, lìa ni®m tÑc là lìa huy­n, lìa huy­n tÑc là tùy thu§n bän giác trong sÕch, phàm có kh·i tâm ðµng ni®m, n½i bän th¬ Viên Giác ð«u thuµc v« huy­n hoá. Ý Ph§t · ðây là: Ngoài bän ni®m ra chÆng sanh mµt ni®m nào thì các huy­n tñ di®t, nên nói: "Xa lìa các huy­n ".

(Lßþc giäi hªt.)

Mu¯n giæ chánh ni®m, trß¾c tiên phäi nß½ng theo hÕnh sa ma tha (b¢ng nhß chï quán) cüa Nhß Lai, kiên trì gi¾i c¤m, cho ð° chúng an cß, tînh t÷a trong t¸nh th¤t. Hành giä trß¾c tiên hãy quán tâm này do tÑ ðÕi hoà hþp, nhæng thÑ tóc, lông, móng, rång, da, th¸t, gân, xß½ng, tüy, não, ch¤t b¦n ð«u thuµc v« ð¸a ðÕi. Nß¾c m¡t, nß¾c mûi, m° hôi, mÞ, máu, mü, ð¶m, dãi, ti¬u ti®n, v.v... ð«u thuµc v« thüy ðÕi. H½i ¤m là hoä ðÕi, h½i th· là phong ðÕi. Nªu tÑ ðÕi lìa nhau thì thân này · ðâu? Nªu quán xét nhß thª thì biªt thân này v¯n chÆng co tñ th¬, do hoà hþp thành có tß¾ng, th§t ra ð°ng nhß huy­n hoá. Vì b¯n duyên giä hþp m¾i v÷ng có løc cån, t× tÑ ðÕi sanh kh·i løc cån, cån tr¥n hoà hþp sanh kh·i løc thÑc, do løc thÑc phân bi®t løc tr¥n, ghi nh¾ tích tø bên trong, tña nhß có tß¾ng nhân duyên hi®n ra nên giä g÷i là tâm.

Thi®n nam tØ! Cái v÷ng tâm này nªu chÆng có løc tr¥n thì chÆng th¬ có, tÑ ðÕi tan rã thì cänh tr¥n cûng không còn. Nhân duyên cån tr¥n ð«u tñ tiêu tán, r¯t cuµc cûng chÆng th¤y có gì là tâm phan duyên.

Thi®n nam tØ! Nhæng chúng sanh ¤y nªu huy­n thân di®t huy­n tâm cûng di®t, huy­n tâm di®t r°i huy­n tr¥n cûng di®t, huy­n tr¥n di®t r°i huy­n di®t cûng di®t, cái biªt huy­n di®t di®t r°i thì phi huy­n (bän giác) chÆng di®t, ví nhß chùi gß½ng, bøi sÕch gß½ng sáng.

Thi®n nam tØ! Phäi biªt thân tâm ð«u là c¤u b¦n cüa huy­n, tß¾ng c¤u b¦n di®t hÆn thì m߶i phß½ng trong sÕch (bän giác trong sÕch kh¡p m߶i phß½ng không gian và th¶i gian).

Thi®n nam tØ! Ví nhß hÕt châu ma Ni, bän th¬ trong sÕch v¯n chÆng màu s¡c, tùy theo màu s¡c bên ngoài mà hi®n ra màu s¡c ¤y, kë mê chÆng biªt, th¤y hÕt châu ma ni th§t có màu s¡c.

Thi®n nam tØ! Tánh trong sÕch cüa Viên Giác (bän giác) cûng nhß thª, tùy loÕi cäm Ñng hi®n ra thân tâm, kë mê chÆng biªt, lÕi cho bän th¬ Viên Giác th§t có thân tâm s¡c tß¾ng, ch¤p thành tñ tß¾ng cûng nhß v§y. Chúng sanh do ðó chÆng th¬ xa lìa huy­n hoá, nên ta nói thân tâm là c¤u b¦n cüa huy­n hoá. Яi v¾i ng߶i ðã lìa ðßþc c¤u b¦n cüa huy­n hoá g÷i là B° Tát. C¤u b¦n là s· lìa, B° Tát là nång lìa, c¤u b¦n sÕch (s· lìa hªt), ð¯i ðãi tr× (nång lìa hªt), v§y tÑc chÆng còn nång s· tß½ng ð¯i ð¬ lìa c¤u b¦n và tên g÷i ng߶i nång lìa ( B° Tát ).

Thi®n nam tØ! B° Tát n¥y v¾i chúng sanh ði mÕt pháp, do quán xét di®t ðßþc nhæng bóng hình cüa v÷ng tâm tÕo ra thì chÑng ðßþc các pháp ð«u huy­n. Lúc ¤y li«n th¤y m߶i phß½ng trong sÕch, vô biên hß không là bän giác s· hi®n, bän giác tròn ð¥y sáng tö, hi¬n hi®n ch½n tâm trong sÕch. Vì tâm trong sÕch nên kiªn tr¥n trong sÕch (có nång th¤y tÑc là tr¥n, chÆng phäi s¡c tr¥n). Kiªn trong sÕch (chÆng còn nång kiªn s· kiªn) nên nhän cån trong sÕch, nhãn cån trong sÕch nên nhãn thÑc trong sÕch, do nhãn thÑc trong sÕch nên vån tr¥n trong sÕch (có nång vån tÑc là tr¥n), vån trong sÕch nên nhî cån trong sÕch, nhî cån trong sÕch nên nhî thÑc trong sÕch, do nhî thÑc trong sÕch nên giác tr¥n trong sÕch (có nång giác tÑc là tr¥n), nhß thª cho ðªn tÖ, thi®t, thân, ý ð«u cûng trong sÕch nhß v§y.

Thi®n nam tØ! do løc cån trong sÕch nên s¡c tr¥n trong sÕch, s¡c tr¥n trong sÕch nên thanh tr¥n trong sÕch, cho ðªn hß½ng, v¸, xúc pháp ð«u trong sÕch nhß thª.

Thi®n nam tØ! do løc tr¥n trong sÕch nên ð¸a ðÕi trong sÕch, ð¸a ðÕi trong sÕch nên thüy ðÕi trong sÕch, höa ðÕi, phong ðÕi cûng ð«u trong sÕch nhß thª.

Thi®n nam tØ! do tÑ ðÕi trong sÕch nên th§p nh¸ xÑ, th§p bát gi¾i, cho ðªn nh¸ th§p ngû hæu (g°m døc gi¾i, s¡c gi¾i, vô s¡c gi¾i, tÑc là tam gi¾i) ð«u trong sÕch.

Vì các pháp thª gian cüa løc phàm trong sÕch nên các pháp xu¤t thª gian cüa tÑ thánh nhß: Th§p lñc, tÑ vô s· úy, tÑ vô ngÕi trí, m߶i tám pháp b¤t cµng cüa Ph§t, ba mß½i bäy ph¦m trþ ðÕo, v.v... ð«u trong sÕch. Nhß thª cho ðªn tám mß½i b¯n ngàn pháp môn t±ng trì, t¤t cä ð«u trong sÕch.

Thi®n nam tØ! Nói tóm lÕi t¤t cä pháp ð«u là tß¾ng, tánh v¯n trong sÕch. V§y thì mµt thân trong sÕch nên nhi«u thân trong sÕch; vì nhi«u thân trong sÕch nhß thª cho ðªn m߶i phß½ng chúng sanh Viên Giác trong sÕch.

Thi®n nam tØ! theo sñ trong sÕch k¬ trên, do mµt thª gi¾i trong sÕch nên nhi«u thª gi¾i trong sÕch, vì nhi«u thª gi¾i trong sÕch nhß thª cho ðªn kh¡p không gian và th¶i gian, t¤t cä bình ðÆng trong sÕch chÆng ðµng.

Thi®n nam tØ! Vì hß không bình ðÆng chÆng ðµng nên biªt giác tánh bình ðÆng chÆng ðµng; vì tÑ ðÕi bình ðÆng chÆng ðµng nên biªt giác tánh bình ðÆng chÆng ðµng, nhß thª cho ðªn tám mß½i b¯n ngàn pháp môn t±ng trì bình ðÆng chÆng ðµng, nên biªt giác tánh bình ðÆng chÆng ðµng.

Thi®n nam tØ! Giác tánh cùng kh¡p, trong sÕch chÆng ðµng, tròn ð¥y chÆng có ng¢n mé. Nên biªt løc cån cùng kh¡p pháp gi¾i, cån cùng kh¡p nên biªt løc tr¥n cùng kh¡p pháp gi¾i, tr¥n cùng kh¡p nên biªt tÑ ðÕi cùng kh¡p pháp gi¾i, nhß thª cho ðªn pháp môn t±ng trì ð«u cùng kh¡p pháp gi¾i.

Thi®n nam tØ! do di®u giác ¤y tánh v¯n cùng kh¡p, nên tánh cån tánh tr¥n chÆng hoÕi chÆng nhi­m. Vì cån tr¥n chÆng hoÕi chÆng nhi­m, nhß thª cho ðªn pháp môn t±ng trì chÆng hoÕi chÆng nhi­m, nhß ánh sáng cüa tråm ngàn ng÷n ðèn chiªu trong mµt phòng, ánh sáng ¤y cùng kh¡p, chÆng hoÕi chÆng nhi­m.

Thi®n nam tØ! Vì bän giác v¯n thành tñu, nên biªt B° Tát chÆng b¸ pháp trói buµc, chÆng c¥n pháp giäi thoát, chÆng chán sanh tØ, chÆng ßa Niªt Bàn, chÆng kính trì gi¾i, chÆng ghét phá gi¾i, chÆng tr÷ng tu lâu, chÆng khinh s½ h÷c. TÕo sao? Vì t¤t cä ð«u · trong bän giác, ví nhß con m¡t sáng tö, th¤y rõ cänh tßþng trß¾c m¡t, ánh sáng ¤y viên mãn chÆng sanh yêu ghét. TÕi sao? Vì bän th¬ ánh sáng b¤t nh¸ nên chÆng sanh yêu ghét v§y.

Thi®n nam tØ! B° Tát này và chúng sanh ð¶i mÕt pháp tu t§p tâm này ð«u ðßþc thành tñu. Vì bän giác v¯n ð¥y ðü, dù nói tu t§p thành tñu, th§t v¯n vô tu, cûng vô thành tñu. Vì Viên Giác ph± biªn chiªu soi, t¸ch di®t b¤t nh¸, trong ðó bao g°m tråm ngàn muôn Ñc a tång kÏ b¤t khä thuyªt vô s¯ h¢ng sa thª gi¾i cüa chß Ph§t, ví nhß hoa ð¯m hi®n trên hß không, kh·i di®t lång xång, chÆng hþp chÆng lìa, chÆng trói buµc, chÆng giäi thoát, vì thª m¾i biªt chúng sanh b±n lai thành Ph§t, sanh tØ Niªt Bàn ð«u nhß vi®c trong mµng.

Thi®n nam tØ! do các pháp nhß vi®c trong mµng, nên biªt sanh tØ và Niªt Bàn chÆng sanh chÆng di®t, chÆng khÑ chÆng lai, nhæng s· chÑng ¤y chÆng ð¡c chÆng th¤t, chÆng thü chÆng xä, nhæng nång chÑng kia vô tác vô chï vô nh§m vô di®t, n½i pháp chÑng này r¯t cuµc vô nång chÑng vô s· chÑng, t¤t cä pháp tánh ð«u bình ðÆng chÆng hoÕi.

Thi®n nam tØ! Nhæng B° Tát ¤y nên tu hành nhß thª, theo thÑ l¾p nhß thª, quán tß·ng nhß thª, an trø tâm nhß thª, phß½ng ti®n nhß thª, khai ngµ nhß thª, c¥u pháp nhß thª, t¤t cä thñc hành ðúng theo chánh pháp chánh hÕnh nhß thª thì tâm chÆng mê muµi.

Lúc ¤y Thª Tôn mu¯n giäng lÕi nghîa này mà thuyªt k® r¢ng:

Ph± nhän ngß½i nên biªt,

Khi ¤y kim cang TÕng B° Tát · trong ðÕi chúng t× ch² ng°i ðÑng d§y, ði nhi­u quanh Ph§t ba vòng, ðänh l­ chân ph§t, ch¤p tay quÏ g¯i bÕch Ph§t r¢ng:

-ÐÕi bi Thª Tôn! Khéo vì t¤t cä B° Tát giäng dÕy viên giác trong sÕch ðÕi t±ng trì v« nhân ð¸a phát tâm ðúng theo chánh pháp, và phß½ng ti®n thÑ l¾p tu theo chánh hÕnh cüa Nhß Lai, khai phá ám muµi cho chúng sanh, pháp chúng trong hµi nh¶ sñ t× bi chï dÕy cüa Ph§t, ðßþc trí hu® trong sÕch, m¡t nh£m sáng tö.

1. BÕch Thª Tôn! Nªu các chúng sanh b±n lai thành Ph§t, tÕi sao lÕi có t¤t cä vô minh?

2. Nªu nhæng vô minh chúng sanh sÇn có, do nhân duyên gì Nhß lai lÕi nói b±n lai thành Ph§t?

3. Nªu m߶i phß½ng chúng sanh b±n lai thành Ph§t, r°i sau m¾i kh·i vô minh, v§y t¤t cä Nhß lai ðªn lúc nào sanh lÕi t¤t cä phi«n não?

Xin Ph§t rü lòng ðÕi t×, vì nhæng B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp khi giäng pháp tÕng bí m§t, khiªn ng߶i nghe ðßþc pháp môn li­u nghîa cüa kinh này dÑt hÆn tâm nghi ng¶ .

Ngài kim cang TÕng B° Tát nói xong, nåm vóc gieo sát ð¤t, ðänh l­ thßa thïnh ba l¥n nhß v§y.

B¤y gi¶ Ph§t bäo kim cang TÕng B° Tát r¢ng:

-Lành thay! Lành thay! Thi®n nam tØ! Ngß½i khéo vì các B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp höi Nhß lai v« pháp thâm sâu bí m§t, phß½ng ti®n r¯t ráo cüa Ph§t, ¤y là sñ chï dÕy t¯i cao cüa ðÕi th×a lieu nghîa cho các B° Tát, hay khiªn m߶i phß½ng B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp ð¯i v¾i sñ tu h÷c ðßþc lòng tin quyªt ð¸nh, dÑt hÆn tâm nghi ng¶. nay ngß½i hãy l¡ng nghe, ta s¨ vì ngß½i mà thuyªt ".

Lúc ¤y kim cang TÕng B° Tát và ðÕi chúng hoan hÖ vâng l¶i Ph§t dÕy, im l£ng mà nghe:

-Thi®n nam tØ! T¤t cä thª gi¾i nhæng sñ thüy, chung, sanh, di®t, trß¾c, sau, có, không, tø, tán, kh·i, d×ng, cho ðªn ðü thÑ thü xä ð«u là ð¯i ðãi, xoay v¥n tß½ng sanh v¾i nhau, ni®m ni®m tß½ng tøc, ð«u là luân h°i. Kë chßa ra khöi luân h°i mà phân bi®t Viên Giác thì tánh Viên Giác kia cûng ð°ng nhß luân h°i, v§y mu¯n khöi b¸ luân h°i thì chÆng có ch² ðúng. Ví nhß m¡t nháy th¤y nß¾c l£ng dþn sóng, m¡t ngó hÆn mµt ch² th¤y vòng lØa xoay tròn, do mây bay mau th¤y m£t trång ði nhanh, do thuy«n ði th¤y b¶ trôi thì cûng nhß thª.

Thi®n nam tØ! Sñ xoay vòng chßa d×ng mà mu¯n cänh v§t d×ng trß¾c còn chÆng th¬ ðßþc, hu¯ng là tâm c¤u b¦n chßa t×ng trong sÕch, còn · trong sanh tØ luân h°i mà mu¯n quán Viên Giác cüa Ph§t chÆng xoay v¥n thì làm sao ðßþc! Vì thª các ngß½i m¾i sanh ba ði«u nghi ho£c k¬ trên.

Thi®n nam tØ! Ví nhß b®nh nh£m v÷ng th¤y hoa ð¯m hi®n trên hß không, nªu b®nh nh£m tr×, chÆng th¬ nói r¢ng nh£m nay ðã di®t, v§y ðªn lúc nào t¤t cä b®nh nh£m m¾i sanh tr· lÕi. TÕi sao? Vì hai pháp b®nh nh£m và hoa ð¯m chÆng phäi ð¯i ðãi sanh nhau, cûng nhß hoa ð¯m di®t n½i hß không r°i, chÆng th¬ nói r¢ng hß không lúc nào sanh lÕi hoa ð¯m næa. TÕi sao? Hß không v¯n chÆng hoa ð¯m nên chÆng có sñ sanh di®t. sanh tØ Niªt Bàn ð°ng nhß hoa ð¯m sanh di®t, nªu di®u giác hi®n ra tròn ð¥y chiªu kh¡p thì hoa ð¯m và b®nh nh£m ð«u tñ lìa hÆn.

Thi®n nam tØ! Phäi biªt hß không chÆng phäi tÕm có, cûng chÆng tÕm không, hu¯ng là bän tánh bình ðÆng cüa hß không là tùy thu§n Viên Giác cüa Nhß Lai, làm sao có th¬ dung nÕp nhæng ð¯i ðãi nhß: có, không, sanh, di®t, trß¾c, sau, v.v... · trong ðó!

Thi®n nam tØ! Nhß luy®n qu£ng vàng, vàng chÆng phäi do luy®n mà có, khi ðã thành vàng ròng thì dù träi qua vô lßþng kiªp tánh vàng chÆng hoÕi, chÆng th¬ tr· lÕi làm qu£ng næa; v§y chÆng nên nói r¢ng vàng ròng v¯n chÆng thành tñu, Viên Giác cüa Nhß lai cûng là nhß thª.

Thi®n nam tØ! Di®u tâm Viên Giác cüa t¤t cä Nhß lai v¯n chÆng B° Ы và Niªt Bàn, cûng chÆng só sñ thành Ph§t hay chÆng thành Ph§t, cûng chÆng có v÷ng luân h°i và phi luân h°i.

Thi®n nam tØ! theo cänh gi¾i s· chÑng cüa hàng thanh Vån, thân tâm ngôn ngæ ð«u ðã ðoÕn di®t còn chÆng th¬ ðªn ch² Niªt Bàn cüa tñ mình chÑng, hu¯ng là dùng tâm suy tß ð¬ ðo l߶ng cänh gi¾i Viên Giác cüa Nhß Lai; ví nhß l¤y lØa ðom ðóm ð¬ ð¯t núi tu di thì làm sao cháy ðßþc! nay dùng tâm luân h°i, sanh tri kiªn luân h°i mà mu¯n vào bi¬n ÐÕi T¸ch Di®t cüa Nhß lai thì làm sao ðªn ðßþc! cho nên ta nói t¤t cä B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp, trß¾c tiên phäi ðoÕn dÑt cµi g¯c luân h°i t× vô thï.

Thi®n nam tØ! Nhæng tác ý suy tß do có tâm mà sanh kh·i, ¤y ð«u là løc tr¥n, là nhân duyên cüa v÷ng tß·ng, chÆng phäi bän th¬ th§t cüa ch½n tâm, nên nói nhß hoa ð¯m; v§y nªu dùng tâm suy tß này ð¬ phân bi®t cänh gi¾i cüa Ph§t, cûng nhß trông mong hoa ð¯m lÕi kªt thành quä hß không, ¤y ð«u là do v÷ng tß·ng xoay v¥n, th§t ra chÆng có ch² ðúng.

Thi®n nam tØ! V÷ng tâm trôi n±i sanh nhi«u khiªn ch¤p xäo trá, nên chÆng th¬ thành tñu phß½ng ti®n cüa Viên Giác, sñ thßa höi cüa ngß½i là do v÷ng tâm phân bi®t nhß thª. Th§t chÆng phäi là câu höi ðúng theo chánh kiªn.

Lúc ¤y Thª Tôn mu¯n giäng lÕi nghîa này mà thuyªt k® r¢ng:

Kim cang TÕng nên biªt,

Khi ¤y di L£c B° Tát · trong ðÕi chúng t× ch² ng°i ðÑng d§y, ði nhi­u quanh Ph§t ba vòng, ðänh l­ chân ph§t, ch¤p tay quÏ g¯i bÕch Ph§t r¢ng:

-ÐÕi bi Thª Tôn! Ðã vì B° Tát khai th¸ pháp tÕng bí m§t, khiªn ðÕi chúng th¤u ngµ lý luân h°i, phân bi®t ðßþc tà chánh, hay b¯ thí cho chúng sanh ð¶i mÕt pháp ðßþc ðÕo nhãn vô úy, ð¯i v¾i ÐÕi Niªt Bàn sanh lòng tin quyªt ð¸nh, chÆng còn tùy theo cänh gi¾i luân h°i mà sanh kh·i tri kiªn luân h°i.

1. BÕch Thª Tôn! Nªu các B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp mu¯n vào bi¬n ÐÕi T¸ch Di®t cüa Nhß Lai, nên dÑt cµi g¯c luân h°i nhß thª nào?

2. N½i các luân h°i có bao nhiêu chüng tánh?

3. Ng߶i tu ðªn B° Ы cüa Ph§t có m¤y b§c sai bi®t?

4. B° Tát tr· vào tr¥n lao nên thiªt l§p m¤y thÑ phß½ng ti®n ð¬ giáo hoá chúng sanh?

Xin Ph§t rû lòng t× bi cÑu thª, khiªn t¤t cä B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp theo ðó tu hành, ðßþc hu® nhãn trong sÕch, tâm gß½ng sáng tö, viên mãn ngµ nh§p vô thßþng tri kiªn cüa Nhß lai .

Ngài di L£c B° Tát nói xong, nåm vóc gieo sát ð¤t, ðänh l­ thßa thïnh ba l¥n nhß v§y.

B¤y gi Ph§t bäo di L£c B° Tát r¢ng:

-Lành thay! Lành thay! Thi®n nam tØ! Ngß½i khéo vì các B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp, höi Nhß lai v« nhæng nghîa lý vi di®u, thâm sâu bí m§t cüa chß Ph§t, khiªn các B° Tát hu® nhãn trong sÕch, và t¤t cä chúng sanh ð¶i mÕt pháp dÑt hÆn luân h°i, tâm ngµ th§t tß¾ng, chÑng vô sanh pháp nhçn. nay ngß½i hãy l¡ng nghe, ta s¨ vì ngß½i mà thuyªt .

Lúc ¤y di L£c B° Tát và ðÕi chúng hoan hÖ vâng l¶i Ph§t dÕy, im l£ng mà nghe.

-Thi®n nam tØ! T¤t cä chúng sanh t× vô thï ðªn nay do có ðü thÑ tham døc ân ái nên có luân h°i. T¤t cä chüng tánh n½i các thª gi¾i nhß noãn sanh, thai sanh, th¤p sanh, hoá sanh, ð«u l¤y dâm døc làm chánh nhân m¾i thành có sinh mÕng, nên biªt ái døc là cµi g¯c cüa luân h°i. do có các døc làm trþ duyên, phát kh·i tánh ân ái, vì thª khiªn chúng sanh có sanh tØ tß½ng tøc.

Døc do ái mà sanh, mÕng do døc m¾i có, chúng sanh tham ái thân mÕng là dña theo cµi g¯c tham døc, v§y tham døc là nhân, tham ái thân mÕng là quä. do n½i cänh døc mà sanh tâm yêu ghét; cänh thu§n v¾i tâm ta thì yêu, cänh ngh¸ch v¾i tâm ta thì ghét, nên theo ðó tÕo ðü thÑ ác nghi®p thì sanh vào ðÕo ð¸a ngøc, ngÕ qüy.

Nªu bö ác mà ham thi®n thì sanh vào cöi tr¶i cõi ng߶i.

LÕi næa, nªu biªt nhàm chán nhæng tham ái, ßa xä bö tham ái, nhßng cái ßa ¤y v¦n là g¯c cüa tham ái, nên hi®n tång thßþng (tång thêm) thi®n quä, ðó ð«u là pháp hæu vi, nên còn phäi ch¸u luân h°i, chÆng thành thánh quä. cho nên chúng sanh mu¯n giäi thoát sanh tØ luân h°i, trß¾c tiên phäi ðoÕn dÑt tham døc và tr× bö ân ái.

Thi®n nam tØ! B° Tát th¸ hi®n ðü thÑ biªn hoá n½i thª gian chÆng t× cµi g¯c cüa tham ái, chï dùng tâm t× bi giä làm tham døc ð¬ vào sanh tØ khiªn chúng sanh xä bö ân ái. Nªu t¤t cä chúng sanh ð¶i mÕt pháp ch¸u xä bö tham døc và tr× sÕch yêu ghét thì ðßþc dÑt hÆn luân h°i, n½i tâm trong sÕch, r°i c¥u cänh gi¾i Viên Giác cüa Nhß lai m¾i ðßþc khai ngµ.

Thi®n nam tØ! T¤t cä chúng sanh do cµi g¯c tham døc phát kh·i vô minh; sanh ra nåm thÑ chüng tánh khác nhau, vô minh nß½ng theo hai thÑ chß¾ng mà hi¬n hi®n sâu cÕn.

Thª nào là hai thÑ chß¾ng?

Mµt là lý chß¾ng; làm chß¾ng ngÕi chánh tri kiªn; hai là sñ chß¾ng; do chß¾ng này làm cho sanh tØ tß½ng tøc.

Lñ½c giäi:

Hai thÑ chß¾ng: Pháp không sanh không di®t thuµc v« pháp vô vi, g÷i là Lý; t¤t cä pháp do nhân duyên sanh kh·i ð«u thuµc v« pháp hæu vi, g÷i là Sñ.

Tñ tánh b¤t nh¸ chÆng có ð¯i ðãi, nên hæu vi vô vi ð«u tuy®t. Nªu kiªn l§p ch½n lý thì phäi có sñ hþp lý và b¤t hþp lý; hþp v¾i b¤t hþp là nh¸, chÆng phäi bän th¬ b¤t nh¸ cüa tñ tánh, nên nói Chß¾ng NgÕi Chánh tri Kiªn, g÷i là lý chß¾ng. Vì chánh tri kiªn là tri kiªn b¤t nh¸, tÑc là chÆng l§p tri kiªn gì cä.

Sñ là sñ tß¾ng thñc hành, b¤t cÑ thñc hành ðúng lý hay không ðúng lý ð«u g÷i là sñ chß¾ng. TÕi sao? Nªu ch¤p th§t ðúng v¾i ch½n lý thì làm cho biªn d¸ch sanh tØ tß½ng tøc; nªu thñc hành không ðúng lý thì làm cho ph¥n ðoÕn sanh tØ tß½ng tøc, hai thÑ sanh tØ này cùng g÷i là sanh tØ tß½ng tøc.

Lßþc giäi hªt.

Thi®n nam tØ! Thª nào là nåm thÑ chüng tánh?

1. Phàm phu chüng tánh: Nªu hai thÑ chß¾ng k¬ trên chßa ðßþc ðoÕn di®t thì g÷i là chßa thành Ph§t.

2. Nh¸ th×a chüng tánh: Nªu nhæng chúng sanh bö hÆn tham døc, ðã tr× ðßþc sñ chß¾ng chßa dÑt lý chß¾ng thì chï có th¬ ngµ nh§p hàng thanh Vån hay Duyên Giác, chßa th¬ trø n½i cänh gi¾i B° Tát.

3. B° Tát chüng tánh: Thi®n nam tØ! Nªu t¤t cä chúng sanh ð¶i mÕt pháp mu¯n vào bi¬n ÐÕi Viên Giác cüa Nhß Lai, trß¾c tiên phäi phát nguy®n siêng nång dÑt tr× hai chß¾ng, nªu hai chß¾ng ðã hàng phøc thì ðßþc ngµ nh§p cänh gi¾i B° Tát. Nªu hai chß¾ng dÑt hÆn thì ðßþc ðªn ch² ÐÕi Niªt Bàn, B° Ы ð¥y ðü, thÆng vào Viên Giác vi di®u cüa Nhß Lai.

4. B¤t ð¸nh chüng tánh: Thi®n nam tØ! T¤t cä chúng sanh ð«u chÑng Viên Giác, ðßþc g£p thi®n tri thÑc, tùy n½i nhân ð¸a tñ tu pháp gì hÕnh gì cüa m²i thi®n tri thÑc ð¬ dÕy bäo môn ð°, ng߶i theo ðó tu t§p bèn có chüng tánh ð¯n ti®m khác nhau. Nªu g£p ð߶ng l¯i tu ðúng chánh hÕnh, thÆng ðªn vô thßþng B° Ы cüa Nhß lai thì chÆng k¬ cån c½ l¾n nhö, ð«u thành quä Ph§t.

5. NgoÕi ðÕo chüng tánh: Nªu nhæng chúng sanh mu¯n c¥u chánh pháp mà lÕi g£p th¥y bÕn tà kiªn thì tu hành chÆng ðßþc chánh ngµ, ðây g÷i là chüng tánh ngoÕi ðÕo, ¤y là l²i cüa tà sß, chÆng phäi l²i cüa chúng sanh.

Nhæng chüng tánh k¬ trên g÷i chung là ngû tánh sai bi®t cüa chúng sanh.

Thi®n nam tØ! B° Tát chï vì tâm ðÕi bi, tùy sñ phß½ng ti®n vào các cõi thª gian, khai th¸ cho kë chßa ngµ, cho ðªn th¸ hi®n ðü thÑ hình tß¾ng, tùy theo cänh gi¾i thu§n ngh¸ch cµng sñ v¾i h÷, giáo hoá cho ðªn thành Ph§t ¤y ð«u nß½ng theo nguy®n lñc trong sÕch ðã sÇn t× vô thï.

Nªu t¤t cä chúng sanh ð¶i mÕt pháp kh·i tâm tång thßþng n½i ÐÕi Viên Giác, nên phát ðÕi nguy®n trong sÕch cüa B° Tát r¢ng:

"Nay ta phát nguy®n trø n½i Viên Giác cüa Ph§t, c¥u thi®n tri thÑc, ch¾ g£p ngoÕi ðÕo và nh¸ th×a, theo nguy®n tu hành, các chß¾ng dÑt d¥n, chß¾ng dÑt sÕch thì nguy®n thoä mãn, bß¾c lên pháp ði®n trong sÕch giäi thoát, ðªn cõi di®u trang nghiêm, chÑng ÐÕi Viên Giác ".

Lúc ¤y Thª Tôn mu¯n giäng lÕi nghîa này mà thuyªt k® r¢ng:

Di L£c ngß½i nên biªt,

Khi ¤y thanh T¸nh Hu® B° Tát · trong ðÕi chúng t× ch² ng°i ðÑng d§y, ði nhi­u quanh Ph§t ba vòng, ðänh l­ chân ph§t, ch¤p tay quÏ g¯i bÕch Ph§t r¢ng:

-ÐÕi bi Thª Tôn! Vì chúng con giäng rõ pháp b¤t tß nghì nhß thª, v¯n là vi®c chßa t×ng th¤y nghe, nay chúng con nh¶ Ph§t dÕy d² khéo léo, ðßþc lþi ích l¾n, cäm th¤y thân tâm thß thái. xin Ph§t vì t¤t cä pháp chúng · ðây giäng lÕi giác tánh viên mãn cüa Pháp Vß½ng: nhæng s· chÑng s· ð¡c cüa t¤t cä chúng sanh, B° Tát và Nhß lai sai bi®t nhß thª nào, khiªn chúng sanh ði mÕt pháp nghe thánh giáo này, tùy thu§n cån c½ tu theo thÑ l¾p mà ðßþc khai ngµ".

Ngài thanh T¸nh Hu® B° Tát nói xong, nåm vóc gieo sát ð¤t, ðänh l­ thßa thïnh ba l¥n nhß v§y.

B¤y gi¶ Ph§t bäo thanh T¸nh Hu® B° Tát r¢ng:

-Lành thay! Lành thay! Thi®n nam tØ! Ngß½i khéo vì các B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp höi Nhß lai v« pháp tu hành theo thÑ l¾p và sai bi®t. nay ngß½i hãy l¡ng nghe, ta s¨ vì ngß½i mà thuyªt.

Lúc ¤y thanh T¸nh Hu® B° Tát và ðÕi chúng hoan hÖ vâng l¶i Ph§t dÕy, im l£ng mà nghe.

-Thi®n nam tØ! Tñ tánh cüa Viên Giác vô s· trø (phi tánh tánh hæu), chÆng trø n½i CÓ và KHÔNG, chï tùy theo tánh nhân duyên sanh kh·i, chÆng thü chÆng chÑng. — trong th§t tß¾ng, th§t chÆng có B° Tát và nhæng chúng sanh. TÕi sao? Vì B° Tát chúng sanh ð«u là huy­n hoá, nªu huy­n hoá di®t thì chÆng có kë thü chÑng. Ví nhß nhãn cån chÆng tñ th¤y nhãn, pháp tánh v¯n bình ðÆng mà chÆng có kë bình ðÆng.

Lßþc giäi:

Tñ tánh cüa Viên Giác vô s· trø (phi tánh tánh hæu): Nói phi Tánh vì chÆng ch¤p tñ tánh là th§t, tÑc là chÆng trø n½i có; nói Tánh Hæu vì thánh phàm ð«u sÇn ð¥y ðü tÑc là chÆng trø n½i không.

(Lßþc giäi hªt)

Chúng sanh mê muµi, chßa th¬ di®t tr× t¤t cä huy­n hoá, lúc ðang døng công di®t tr×, mu¯n di®t mà chßa di®t thì hi®n ra sai bi®t. Nªu ðßþc tùy thu§n bän tánh t¸ch di®t cüa Nhß Lai, r¯t cuµc chÆng có sñ t¸ch di®t và kë t¸ch di®t.

Thi®n nam tØ! T¤t cä chúng sanh tØ vô thï ðªn nay, do mê giác tánh thành v÷ng tß·ng, ch¤p nhân ngû u¦n là ngã, và ngã kiªn kiên c¯, thành kë ái luyªn ngã mà chÆng tñ biªt v÷ng tâm ni®m ni®m sanh di®t, chìm ð¡m ngû døc nên sanh kh·i lòng yêu ghét.

Nªu g£p th¥y bÕn tu chánh pháp giáo hoá, khiªn cho khai ngµ giác tánh trong sÕch tròn ð¥y, ðßþc th¤u rõ ngu°n g¯c cüa sñ sanh di®t m¾i biªt sanh này v¯n vô sanh, thì tâm tr¥n lao cûng là tñ tánh v§y.

LÕi nªu có ng߶i dÑt hÆn tr¥n lao, ðßþc pháp gi¾i trong sÕch, ngay cái kiªn giäi trong sÕch ¤y tñ làm chß¾ng ngÕi cho mình, nên · n½i Viên Giác chÆng ðßþc tñ tÕi, ðây g÷i là tùy thu§n giác tánh cüa phàm phu.

Thi®n nam tØ! T¤t cä B° Tát do kiªn giác chiªu soi, biªt kiªn giäi là chß¾ng ngÕi, dù ðoÕn ðßþc chß¾ng ngÕi cüa kién giäi (s· chiªu) nhßng kiªn giác (nång chiªu) vçn còn, trø n½i kiªn giác cûng thành chß¾ng ngÕi mà chÆng th¬ tñ tÕi, ðây g÷i là tùy thu§n giác tánh cüa nhæng B° Tát chßa vào s½ ð¸a.

Thi®n nam tØ! Có chiªu soi có kiªn giác ð«u g÷i là chß¾ng ngÕi, cho nên th߶ng giác cüa B° Tát chÆng trø nång s·, nång chiªu và s· chiªu ð°ng th¶i t¸ch di®t. Ví nhß có ngßi tñ ch£t ð¥u mình, khi ð¥u ðã ch£t ðÑt thì chÆng còn kë nång ch£t. V§y dùng tâm chß¾ng ngÕi tñ di®t các chß¾ng ngÕi, nªu chß¾ng ngÕi ðã ðoÕn di®t thì chÆng có kë nång di®t chß¾ng ngÕi.

Kinh giác li­u nghîa cüa Ph§t nhß ngón tay chï m£t trång, nªu th¤y ðßþc m£t trång thì biªt ngón tay chÆng phäi m£t trång, ðü thÑ ngôn thuyªt cüa t¤t cä Nhß lai ð¬ khai th¸ cho B° Tát cûng là nhß thª, ðây g÷i là tùy thu§n giác tánh cüa nhæng B° Tát ðã vào s½ ð¸a.

Thi®n nam tØ! T¤t cä chß¾ng ngÕi cûng là cÑu cánh giác, ð¡c ni®m th¤t ni®m ð«u là giäi thoát; pháp thành tñu, pháp phá hoÕi ð«u g÷i là Niªt Bàn; trí hu®, ngu si cùng là Bát Nhã, pháp thành tñu cüa B° Tát và ngoÕi ðÕo ð°ng là B° Ы; vô minh v¾i Ch½n Nhß cänh gi¾i chÆng khác, nhæng gi¾i ð¸nh hu® và tham sân si ð«u là thanh t¸nh hÕnh, cõi chúng sanh và cõi Ph§t ð°ng mµt pháp tánh, ð¸a ngøc, thiên cung ð«u là t¸nh ðµ, hæu tánh vô tánh cùng nhau thành Ph§t, t¤t cä phi«n não tÑc giäi thoát. Dùng trí hu® bi¬n giác chiªu soi các tß¾ng trong pháp gi¾i ð«u nhß hß không bình ðÆng b¤t nh¸, ðây g÷i là tùy thu§n giác tánh cüa Nhß Lai.

Thi®n nam tØ! Nhæng B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp phäi an trø tâm nhß thª này: B¤t cÑ lúc nào chÆng kh·i v÷ng ni®m, ð¯i v¾i v÷ng tâm cûng chÆng d×ng nghï và di®t tr×, n½i cänh v÷ng tß·ng không cho li­u tri, ð¯i v¾i sñ không li­u tri cûng chÆng phân bi®t là th§t không li­u tri.

Lßþc giäi:

B¤t cÑ lúc nào chÆng kh·i v÷ng ni®m tÑc là vô ni®m; ð¯i v¾i v÷ng tâm cûng chÆng d×ng nghï và di®t tr× tÑc là chÆng di®t v÷ng; n½i cänh v÷ng tß·ng không cho li­u tri tÑc là chÆng cho ch¤p th§t có v÷ng; ð¯i v¾i sñ không li­u tri cûng chÆng phân bi®t là th§t không li­u tri tÑc là chÆng cho ch¤p th§t không có v÷ng. tu theo nhß v§y tÑc là giæ ðßþc chánh ni®m cûng g÷i là an trø tâm v§y.

(Lßþc giäi hªt.)

Nªu nhæng chúng sanh ð¯i v¾i pháp môn khó tin khó hieu khó trì (khó thñc hành) này, nghe r°i mà chÆng sanh tâm kinh ngÕc và khiªp sþ, ¤y g÷i là tùy thu§n giác tánh.

Thi®n nam tØ! Các ngß½i nên biªt, nhæng chúng sanh này ðã t×ng cúng d߶ng tråm ngàn muôn Ñc h¢ng sa chß Ph§t và ÐÕi B° Tát, gieo tr°ng nhi«u phß¾c ðÑc thi®n cån, nên Ph§t nói ng߶i ¤y g÷i là thành tñu nh¤t thiªt chüng trí (quyªt ð¸nh s¨ thành Ph§t ).

Lúc ¤y Thª Tôn mu¯n giäng lÕi nghîa này mà thuyªt k® r¢ng:

Thanh T¸nh Hu® nên biªt,

Khi ¤y oai ÐÑc Tñ TÕi B° Tát · trong ðÕi chúng t× ch² ng°i ðÑng d§y, ði nhi­u quanh Ph§t ba vòng, ðänh l­ chân ph§t, ch¤p tay quÏ g¯i bÕch Ph§t r¢ng:

ÐÕi bi Thª Tôn! Ðã vì chúng con giäng rõ tùy thu§n giác tánh nhß thª, khiªn cho nhæng B° Tát nghe l¶ i Ph§t dÕy giác tâm sáng tö, chÆng nh¶ tu t§p mà ðßþc lþi ích l¾n.

BÕch Thª Tôn! Ví nhß thành ph¯ l¾n có b¯n cØa thành, ng߶i vào thành t× m÷i phß½ng ðªn chÆng ði cùng mµt ð߶ng, t¤t cä B° Tát trang nghiêm cõi Ph§t và thành quä B° Ы cûng chÆng thñc hành theo mµt phß½ng ti®n duy nh¤t. xin Thª Tôn vì chúng con giäng rõ t¤t cä phß½ng ti®n thÑ l¾p và ng߶i tu hành g°m có m¤y loÕi? Khiªn B° Tát trong hµi và chúng sanh ð¶i mÕt pháp, kë c¥u ðÕi th×a mau ðßþc khai ngµ, vào bi¬n ÐÕi T¸ch DI®t cüa Nhß Lai.

Ngài oai ÐÑc Tñ TÕi B° Tát nói xong, nåm vóc gieo sát ð¤t, ðänh l­ thßa thïnh ba l¥n nhß v§y.

B¤y gi¶ Ph§t bäo oai ÐÑc Tñ TÕi B° Tát r¢ng:

-Lành thay! Lành thay! Thi®n nam tØ! Ngß½i khéo vì các B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp, höi Nhß lai v« nhæng phß½ng ti®n nhß thª, nay ngß½i hãy l¡ng nghe, ta s¨ vì ngß½i mà thuyªt.

Khi ¤y oai ÐÑc Tñ TÕi B° Tát và ðÕi chúng hoan hÖ vâng l¶i Ph§t dÕy, im l£ng mà nghe.

-Thi®n nam tØ! Vô thßþng di®u giác cùng kh¡p m߶i phß½ng không gian và th¶i gian, sanh ra Nhß lai và t¤t cä pháp, bän th¬ ð°ng nhau, bình ðÆng b¤t nh¸, nên nhæng ng߶i tu hành th§t chÆng có hai. Nªu tùy thu§n phß½ng ti®n thì s¯ ¤y vô lßþng, nay qui nÕp lÕi, theo các tánh sai bi®t phäi có ba thÑ.

1. Thi®n nam tØ! Nªu các B° Tát ngµ biªt Viên Giác v¯n trong sÕch, dùng giác tâm trong sÕch ¤y phát kh·i quán chiªu, l¤y t¸nh làm hÕnh quán tâm th¬ chÆng ðµng. do l¡ng l£ng các ni®m, v÷ng tß·ng ng×ng nghï thì th¤y tß¾ng nh§p khí sanh di®t trong thÑc thÑ tám, quán lâu thì t¸nh hu® sanh kh·i, b²ng th¤y khách tr¥n lång xång cüa thân tâm t× nay di®t hÆn, trong tâm li«n cäm th¤y t¸ch t¸nh khinh an. Vì tâm ðßþc t¸ch t¸nh nên th¤y tâm cüa Nhß lai trong m߶i phß½ng thª gi¾i ð«u hi¬n hi®n trong ðó nhß hình tßþng hi®n trong gß½ng, phß½ng ti®n này g÷i là thi«n quán sa ma Tha.

2. Thi®n nam tØ! Nªu các B° Tát ngµ biªt Viên Giác v¯n trong sÕch, dùng giác tâm trong sÕch ¤y phát kh·i quán chiªu, biªt tánh cüa giác tâm và cån tr¥n ð«u do huy­n hoá mà sanh kh·i các huy­n, nay dùng huy­n trí (thï giác) di®t tr× kë huy­n (vô minh), thì hi®n thân biªn hoá nhß huy­n, khai phá vô minh ð¬ ðµ chúng huy­n. do huy­n thân hoá ðµ chúng sanh mà chÆng ch¤p tß¾ng chúng sanh nên trong tâm cäm th¤y ðÕi bi khinh an. T¤t cä B° Tát t× ðây kh·i hÕnh theo thÑ l¾p tiªn lên, cái huy­n cüa trí nång quán kia chÆng ð°ng v¾i cái huy­n cüa cänh s· quán. Trí nång quán tuy chÆng ð°ng v¾i cänh s· quán, nhßng cûng là huy­n, vì s· di®t mà nång còn; nªu ch¤p nång quán vçn chßa lìa huy­n, vì nång quán s· quán ð«u là huy­n, chÆng ð°ng v¾i kë ch¤p th§t có ng߶i ð¬ lìa hai thÑ huy­n (nång s·). S· quán ðã di®t thì nång quán cûng tiêu, cänh trí ð«u tuy®t, v§y m¾i ðßþc lìa hÆn tß¾ng huy­n.

Nhæng B° Tát này tu theo chánh hÕnh ke trên thì ðßþc di®u hÕnh viên mãn, cûng nhß m¥m Ch½n Nhß trß·ng thành n½i ð¤t pháp thân. Phß½ng ti®n này g÷i là thi«n quán tam ma Bát Ы.

3. Thi®n nam tØ! Nªu các B° Tát ngµ biªt Viên Giác v¯n trong sÕch, dùng giác tâm trong sÕch ¤y phát kh·i quán chiªu, chÆng ch¤p huy­n hoá và tß¾ng t¸nh, li­u tri thân tâm ð«u là chß¾ng ngÕi, nay chÆng ch¤p giác minh (giác minh là cµi g¯c cüa vô minh) chÆng ke chß¾ng ngÕi, thì ðßþc di®t hÆn cänh ngÕi và vô ngÕi. Sñ th÷ døng tâm thª gi¾i là tß¾ng phi«n não, Niªt Bàn · n½i phi«n não cüa cõi tr¥n cûng nhß âm thanh · n½i chuông tr¯ng, chuông tr¯ng dù nhö h©p, nhßng âm thanh vßþt ra ngoài xa, chÆng b¸ khuôn kh± cüa chuông tr¯ng chß¾ng ngÕi. Nhß thª Niªt Bàn vßþt ra ngoài tß¾ng phi«n não, cùng kh¡p pháp gi¾i, cûng chÆng b¸ phi«n não chß¾ng ngÕi v§y. tu theo thi«n quán k¬ trên thì trong tâm ðßþc t¸ch di®t khinh an, tùy thu§n cänh gi¾i t¸ch di®t cüa di®u giác thì th¤y b¯n tß¾ng ngã (tñ), nh½n (tha), chúng sanh, th÷ mÕng ð«u là v÷ng tß·ng trôi n±i, t¤t cä thân tâm ð«u chÆng th¬ ðªn ch² di®u giác. Phß½ng ti®n này g÷i là Thi«n Na.

-Thi®n nam tØ! ba thÑ pháp môn này ð«u là Viên Giác, vì m߶i phß½ng Nhß lai tu hành n½i nhân ð¸a ðßþc thân c§n tùy thuµc ba môn này, nên do ðó thành Ph§t.

Ðü thÑ phß½ng ti®n và t¤t cä ð°ng d¸ cüa m߶i phß½ng B° Tát ð«u tu hành theo ba thÑ pháp môn k¬ trên mà viên mãn chÑng nh§p, thành quä Viên Giác.

Thi®n nam tØ! Giä sØ có ng߶i tu hành thánh ðÕo, giáo hoá chúng sanh, thành tñu tråm ngàn muôn Ñc quä a la Hán và Bích chi Ph§t, chÆng b¢ng ng߶i nghe pháp môn vô ngÕi cüa Viên Giác này mà tùy thu§n tu t§p trong mµt sát na (pháp môn Viên Giác là chánh nhân thành Ph§t, nên h½n quä nhi«u quä chÑng cüa nh¸ th×a).

Lúc ¤y Thª Tôn mu¯n giäng lÕi nghîa này mà thuyªt k® r¢ng:

Oai ÐÑc ngß½i nên biªt,

Khi ¤y Bi®n Âm B° Tát · trong ðÕi chúng t× ch² ng°i ðÑng d§y, ði nhi­u quanh Ph§t ba vòng, ðänh l­ chân ph§t, ch¤p tay quÏ g¯i bÕch Ph§t r¢ng:

-ÐÕi bi Thª Tôn! Pháp môn này th§t là hy hæu. BÕch Thª Tôn! theo nhæng phß½ng ti®n ¤y, t¤t cä B° Tát mu¯n vào cØa Viên Giác phäi có m¤y thÑ tu t§p? xin Ph§t vì ðÕi chúng trong hµi và chúng sanh ð¶i mÕt pháp dùng phß½ng ti®n khi th¸, khiªn ngµ nh§p th§t tß¾ng.

Ngài Bi®n Âm B° Tát nói xong, nåm vóc gieo sát ð¤t, ðänh l­ thßa thïnh ba l¥n nhß v§y.

B¤y gi Ph§t bäo Bi®n Âm B° Tát r¢ng:

-Lành thay! Lành thay! Thi®n nam tØ! Ngß½i khéo vì ðÕi chúng và chúng sanh ð¶i mÕt pháp höi Nhß lai v« sñ tu t§p nhß thª, nay ngß½i hãy l¡ng nghe, ta s¨ vì ngß½i mà thuyªt.

Khi ¤y Bi®n Âm B° Tát và ðÕi chúng hoan hÖ vâng l¶i Ph§t dÕy, im l£ng mà nghe.

-Thi®n nam tØ! T¤t cä Nhß lai Viên Giác trong sÕch, v¯n chÆng có sñ tu t§p và kë tu t§p. T¤t cä B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp nß½ng theo tâm chßa giác, dùng huy­n lñc tu t§p, khi ¤y thì có hai mß½i låm thÑ ð¸nh luân trong sÕch:

1. Nªu nhæng B° Tát tu pháp cñc t¸nh, do sÑc t¸nh ðßþc dÑt hÆn phi«n não, thành tñu r¯t ráo nên chÆng r¶i ch² ng°i li«n vào Niªt Bàn, B° Tát này g÷i là chuyên tu thi«n quán sa ma Tha.

2. Nªu nhæng B° Tát tu pháp quán nhß huy­n, dùng sÑc Ph§t tánh biªn hoá thª gi¾i và ðü thÑ tác døng ð¬ thñc hành di®u hÕnh trong sÕch cüa B° Tát, n½i pháp t±ng trì chÆng lÕc m¤t t¸ch ni®m và t¸ch hu®, B° Tát này g÷i là chuyên tu thi«n quán tam ma Bát Ы.

3. Nªu nhæng B° Tát chuyên di®t các huy­n, chÆng c¥n tác døng mà tñ dÑt phi«n não. khi phi«n não dÑt sÕch, li«n chÑng th§t tß¾ng, B° Tát này g÷i là chuyên tu thi«n quán Thi«n Na.

4. Nªu nhæng B° Tát trß¾c tu cñc t¸nh dùng hu® tâm cüa t¸nh ð¬ chiªu soi kë huy­n (vô minh), li«n · trong ðó kh·i hÕnh B° Tát. B° Tát này g÷i là trß¾c tu thi«n quán sa ma Tha, sau tu thi«n quán tam ma Bát Ы.

5. Nªu nhæng B° Tát tu theo t¸nh hu®, chÑng ðßþc tánh cñc t¸nh, li«n dÑt phi«n não, lìa hÆn sanh tØ, B° Tát này g÷i là trß¾c tu thi«n quán sa ma Tha, sau tu thi«n quán Thi«n Na.

6. Nªu nhæng B° Tát tu theo hu® t¸ch t¸nh, lÕi hi®n sÑc huy­n hoá biªn hi®n ðü thÑ thân tß¾ng ð¬ ðµ chúng sanh, sau m¾i dÑt phi«n não mà nh§p t¸ch di®t, B° Tát này g÷i là trß¾c tu sa ma Tha, giæa tu tam ma Bát Ы, sau tu Thi«n Na.

7. Nªu nhæng B° Tát dùng sÑc cñc t¸nh, dÑt phi«n não r°i sau m¾i hành di®u hÕnh trong sÕch cüa B° Tát ð¬ ðµ chúng sanh, B° Tát này g÷i là trß¾c tu sa ma Tha, giæa tu Thi«n Na, sau tu tam ma Bát Ы.

8. Nªu nhæng B° Tát dùng sÑc cñc t¸nh, tâm dÑt phi«n não r°i lÕi ðµ chúng sanh, kiªn l§p thª gi¾i, B° Tát này g÷i là trß¾c sa ma Tha, sau ð°ng thi tu hai thi«n quán tam ma Bát Ы và Thi«n Na.

9. Nªu nhæng B° Tát dùng sÑc cñc t¸nh ð¬ sanh kh·i biªn hoá, sau m¾i dÑt phi«n não, B° Tát này g÷i là trß¾c ð°ng thi tu hai thi«n quán sa ma tha và tam ma Bát Ы, sau tu Thi«n Na.

10. Nªu nhæng B° Tát dùng sÑc cñc t¸nh ð¬ ðßa ðªn t¸ch di®t, sau lÕi kh·i tác døng biªn hoá thª gi¾i, B° Tát này g÷i là ð°ng th¶ i tu hai thi«n quán sa ma tha và Thi«n Na, sau tu tam ma Bát Ы.

11. Nªu nhæng B° Tát dùng sÑc biªn hoá tùy thu§n ðü thÑ cho ðªn cñc t¸nh, B° Tát này g÷i là trß¾c tu tam ma Bát Ы, sau tu sa ma Tha.

12. Nªu nhæng B° Tát dùng sÑc biªn hoá biªn hi®n ðü thÑ cänh gi¾i m¾i ðªn t¸ch di®t, B° Tát này g÷i là trß¾c tu tam ma Bát Ы, sau tu Thi«n Na.

13. Nªu nhæng B° Tát dùng sÑc biªn hoá ð¬ làm Ph§t sñ, an trø tâm n½i t¸ch t¸ch mà dÑt phi«n não, B° Tát này g÷i là trß¾c tu tam ma Bát Ы, giæa tu sa ma Tha, sau tu Thi«n Na.

14. Nªu nhæng B° Tát dùng sÑc biªn hoá tác døng vô ngÕi dÑt phi«n não, an trø tâm n½i cñc t¸nh, B° Tát này g÷i là trß¾c tu tam ma Bát Ы, giæa tu Thi«n Na, sau tu sa ma Tha.

15. Nªu nhæng B° Tát dùng sÑc biªn hoá tác døng phß½ng ti®n ð¬ tùy thu§n hai thi«n quán cñc t¸nh t¸ch di®t, B° Tát này g÷i là trß¾c tu tam ma Bát Ы, sau tu hai thi«n quán sa ma tha và Thi«n Na.

16. Nªu nhæng B° Tát dùng sÑc biªn hoá sanh ðü thÑ døng ð¬ ðªn cñc t¸nh, sau m¾i dÑt phi«n não, B° Tát này g÷i là trß¾c ð°ng th¶i tu hai thi«n quán tam ma Bát Ы và sa ma Tha, sau tu Thi«n Na.

17. Nªu nhæng B° Tát dùng sÑc biªn hoá ð¬ ðßa ðªn t¸ch di®t, sau an trø n½i t¸nh lñ trong sÕch vô tác, B° Tát này g÷i là trß¾c ð°ng th¶i tu hai thi«n quán tam ma Bát Ы và Thi«n Na, sau tu sa ma Tha.

18. Nªu nhæng B° Tát dùng sÑc t¸ch di®t mà sanh kh·i cñc t¸nh, trø n½i thanh t¸nh, B° tát này g÷i là trß¾c Thi«n Na, sau tu sa ma Tha.

19. Nªu nhæng B° Tát dùng sÑc t¸ch di®t mà sanh kh·i tác døng, tùy thu§n công døng t¸ch chiªu ð¬ chiªu soi t¤t cä cänh, B° Tát này g÷i là trß¾c Thi«n Na, sau tu tam ma Bát Ы.

20. Nªu nhæng B° Tát dùng sÑc t¸ch di®t tùy ðü thÑ tánh an trø n½i t¸nh lñ mà sanh kh·i biªn hoá, B° Tát này g÷i là trß¾c tu Thi«n Na, giæa tu sa ma Tha, sau tu tam ma Bát Ы.

21. Nªu nhæng B° Tát dùng sÑc t¸ch di®t và tñ tánh vô tác n½i cänh gi¾i trong sÕch sanh kh·i tác døng r°i tr· v« t¸nh lñ, B° Tát này g÷i là trß¾c tu Thi«n Na, giæa tu tam ma Bát Ы, sau tu sa ma Tha.

22. Nªu nhæng B° Tát dùng sÑc t¸ch di®t m²i m²i thanh t¸nh trø n½i t¸nh lñ mà sanh kh·i biªn hoá, B° Tát này g÷i là trß¾c tu Thi«n Na, sau ð°ng th¶i tu hai thi«n quán sa ma tha và tam ma Bát Ы.

23. Nªu nhæng B° Tát dùng sÑc t¸ch di®t ð¬ ðßa ðªn cñc t¸nh mà sanh kh·i biªn hóa, B° Tát này g÷i là trß¾c ð°ng th¶i tu hai thi«n quán Thi«n na và sa ma Tha, sau tu tam ma Bát Ы.

24. Nªu nhæng B° Tát dùng sÑc t¸ch di®t sanh kh·i biªn hoá, ðßa ðªn cänh hu® trong sÕch sáng tö cüa cñc t¸nh, B° tát này g÷i là trß¾c ð°ng th¶i tu hai thi«n quán Thi«n na và tam ma Bát Ы, sau tu sa ma Tha.

25. Nªu nhæng B° Tát dùng trí hu® Viên Giác chiªu soi, ð¥y kh¡p t¤t cä các tánh các tß¾ng mà chÆng lìa giác tánh, B° Tát này g÷i là tùy thu§n v¯n trong sÕch cüa tñ tánh mà viên tu ba thÑ quán.

Thi®n nam tØ! Nhæng thi«n quán k¬ trên g÷i chung là hai mß½i låm ð¸nh luân cüa B° Tát, t¤t cä B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp nªu tu theo ð¸nh luân này nên thñc hành nhß thª: phäi trì phÕm hÕnh (thñc hành thanh t¸nh hÕnh), im l£ng quán tß·ng thiªt tha c¥u sám h¯i träi qua hai mß½i m¯t ngày, · n½i hai mß½i låm ð¸nh luân, m²i m²i ð«u ghi d¤u cho rõ ràng r°i thành tâm kh¦n c¥u, r°i tùy tay l¤y mµt d¤u hi®u, y theo d¤u hi®u ðã ghi li«n biªt rõ các pháp ð¯n ti®m, pháp nào thích hþp v¾i mình, nªu có mµt ni®m nghi ho£c thì chÆng th¬ thành tñu.

Lúc ¤y Thª Tôn mu¯n giäng lÕi nghîa này mà thuyªt k® r¢ng:

Bi®n Âm ngß½i nên biªt,

Khi ¤y T¸nh Chß Nghi®p Chß¾ng B° Tát · trong ðÕi chúng t× ch² ng°i ðÑng d§y, nhi­u quanh Ph§t ba vòng, ðänh l­ chân ph§t, ch¤p tay quÏ g¯i bÕch Ph§t r¢ng:

-ÐÕi bi Thª Tôn ðã vì chúng con giäng rõ nhæng hành tß¾ng b¤t khä tß nghì n½i nhân ð¸a cüa t¤t cä Nhß Lai, khiªn ðÕi chúng ðßþc pháp chßa t×ng có, th¤y nhæng cänh gi¾i siêng nång kh± tu ðã träi qua h¢ng sa kiªp cüa Ph§t, ví nhß trong mµt ni®m sát na th¤y ðü t¤t cä công døng cüa Nhß Lai, b§c B° Tát nhß chúng con th§t tñ cäm th¤y hân hÕnh biªt bao!

-BÕch Thª Tôn! Nªu giác tâm này bän tánh trong sÕch, vì sao lÕi b¸ ô nhi­m, khiªn nhæng chúng sanh mê muµi chÆng th¬ ngµ nh§p? xin Nhß lai vì chúng con khai th¸ pháp tánh, ð¬ làm ðÕo nhãn cho tß½ng lai, khiªn ðÕi chúng trong hµi này và chúng sanh ð¶i mÕt pháp d­ ðßþc ngµ nh§p.

Ngài T¸nh Chß Nghi®p Chß¾ng B° Tát nói xong, nåm vóc gieo sát ð¤t, ðänh l­ thßa thïnh ba l¥n nhß v§y.

B¤y gi¶ Thª Tôn bäo T¸nh Chß Nghi®p Chß¾ng B° Tát r¢ng:

-Lành thay! Lành thay! Thi®n nam tØ! Ngß½i khéo vì các B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp höi Nhß lai v« nhæng phß½ng ti®n nhß thª, nay ngß½i hãy l¡ng nghe, ta s¨ vì ngß½i mà thuyªt.

Khi ¤y T¸nh Chß Nghi®p Chß¾ng B° Tát và ðÕi chúng hoan hÖ vâng l¶i Ph§t dÕy, im l£ng mà nghe.

-Thi®n nam tØ! T¤t cä chúng sanh t× vô thï ðªn nay v÷ng ch¤p th§t có b¯n tß¾ng ngã, nh½n, chúng sanh và th÷ mÕng, nh§n l¥m b¯n tß¾ng ðiên ðäo này là th§t th¬ cüa mình, do ðó li«n sanh hai cänh yêu ghét, v§y n½i th¬ hß v÷ng lÕi ch¤p thêm mµt l¾p hß v÷ng næa. hai thÑ v÷ng nß½ng nhau sanh ra v÷ng nghi®p, vì có v÷ng nghi®p nên v÷ng th¤y có luân h°i; kë nhàm chán luân h°i lÕi v÷ng th¤y có Niªt Bàn, do sñ ch¤p th§t ngã tß¾ng này nên chÆng th¬ ngµ nh§p bän giác trong sÕch. ChÆng phäi bän giác ch¯ng cñ v¾i nhæng kë nång nh§p, vì có kë nång nh§p (ngã tß¾ng) thì chÆng phäi bän giác v§y. cho nên ðµng ni®m và dÑt ni®m ð«u thuµc v« mê muµi. TÕi sao? Vì có b±n kh·i vô minh ðã làm chü cho mình t× vô thï r¤t khó ðoÕn tr×, phäi có hu® nhãn m¾i tr× ðßþc. Vì t¤t cä chúng sanh sanh ra chÆng có hu® nhãn, hi®n ti«n các tánh thân tâm ð«u là vô minh, vô minh chÆng th¬ dÑt vô minh, cûng nhß ng߶i có sinh mÕng, sinh mÕng chÆng th¬ tñ dÑt sinh mÕng v§y.

V§y ngß½i nên biªt, có ng߶i yêu ta tùy thu§n v¾i ta thì tâm sanh hoan hÖ, ng߶i chÆng tùy thu§n thì li«n sanh oán ghét. Có tâm yêu ghét ð¬ nuôi dßÞng vô minh làm cho vô minh tß½ng tøc mãi, nên c¥u ðÕo chÆng th¬ thành tñu.

Thi®n nam tØ! Thª nào là ngã tß¾ng? Nhæng chúng sanh tu hành, tâm biªt có s· chÑng ð«u thuµc v« ngã tß¾ng.

Thi®n nam tØ! Ví nhß có ng߶i c½ th¬ ði«u hoà thß thái, tay chân thß giãn, b²ng quên m¤t thân ta, vì ån u¯ng th¤t thßng sanh ra b®nh hoÕn, nh¶ th¥y thu¯c châm cÑu th¤y ðau m¾i biªt có ta còn ðây, cho nên ng߶i ch¤p có s· chÑng m¾i hi®n ra ngã tß¾ng.

Thi®n nam tØ! Nªu tâm li­u tri r¯t ráo biªt có s· chÑng, dù chÑng ðªn thanh t¸nh Niªt Bàn cüa Nhß lai ð«u thuµc v« ngã tß¾ng.

Thi®n nam tØ! Thª nào là nh½n tß¾ng? Nhß nhæng chúng sanh tâm có s· chÑng, cho kë nång chÑng là ta, nay tiªn thêm mµt b§c, ngµ biªt chÑng chÆng phäi ta, ngµ này siêu vi®t t¤t cä chÑng, nhßng còn giæ tâm nång ngµ tÑc là nh½n tß¾ng.

Thi®n nam tØ! Nhæng tâm biªt có nång s· ð«u thuµc v« ngã, tâm dù chï còn chút nång ngµ ð¬ chÑng lý cùng tµt cüa Niªt Bàn ð«u g÷i là nh½n tß¾ng.

Thi®n nam tØ! Thª nào là chúng sanh tß¾ng? Ch² này là nhæng chúng sanh có tâm biªt nång chÑng nång ngµ ð«u chÆng th¬ ðªn.

Thi®n nam tØ! Ví nhß có ng߶i nói r¢ng: ta Là Chúng Sanh, thì biªt kë nói chúng sanh kia chÆng phäi ta cûng chÆng phäi ngß½i. sao nói chÆng phäi ta? Vì ta Là Chúng sanh thì chÆng phäi ta, sao nói chÆng phäi ngß½i? Vì nói ta Là Chúng sanh thì chÆng phäi ngß½i cûng chÆng phäi ta v§y.

Lñ½c giäi:

Nói ta Là Chúng sanh vì chúng sanh là nhi«u ng߶i nhi«u loài. nay nói ta chï có mµt mình ta thì chúng sanh chÆng phäi ta; nói Ngß½i cûng v§y, chï mµt mình ngß½i chÆng phäi nhi«u chúng sanh, nên nói ta Là Chúng sanh thì chÆng phäi ngß½i cûng chÆng phäi ta v§y.

(Lßþc giäi hªt.)

Thi®n nam tØ! Nªu nhæng chúng sanh có tâm biªt nång chÑng nång ngµ ð«u là ngã tß¾ng nh½n tß¾ng. nay tiªn thêm mµt b§c, li­u tri ch² này là ngã tß¾ng nh½n tß¾ng chÆng th¬ ðªn, nhßng còn có s· li­u tri, biªt có nång chÑng nång ngµ ð¬ lìa, nên g÷i là chúng sanh tß¾ng.

Thi®n nam tØ! Thª nào là th÷ mÕng tß¾ng? Nhæng chúng sanh nay tiªn thêm mµt b§c næa, tâm quán chiªu sáng tö chiªu soi tâm li­u tri cûng b¤t khä ð¡c, chï còn mµt giác th¬ trong sÕch; giác th¬ này t¤t cä nghi®p trí trong luân h°i ð«u chÆng th¬ tñ th¤y ðßþc, cûng nhß con m¡t chÆng tñ th¤y m¡t, t¤t cä t¸ch di®t. Vì trø n½i t¸ch di®t thì mÕng cån chßa dÑt, nên g÷i là th÷ mÕng tß¾ng.

Thi®n nam tØ! Nªu ta chiªu soi th¤y t¤t cä ng߶i giác tri là c¤u b¦n cüa tr¥n lao. Có nång giác s· giác là chÆng lìa ðßþc tr¥n lao. Ví nhß canh làm tan bång, canh là nång tan, bång là s· tan; khi bång ðã tan thì canh và bång ð«u thành nß¾c, nång tan (canh) s· tan (bång) ð«u di®t, nªu còn có ke biªt bång tan thì còn cái nång biªt, cái biªt ðó là ngã. Nói "còn th÷ mÕng tß¾ng" thì nghîa cûng nhß v§y.

Thi®n nam tØ! chúng sanh ð¶i mÕt pháp chÆng rõ b¯n tß¾ng không th§t, dù träi qua nhi«u kiªp siêng nång kh± hÕnh tu hành, chï g÷i là pháp hæu vi, r¯t cuµc cûng chÆng th¬ thành tñu t¤t cä thánh quä (pháp vô vi), cho nên g÷i là "Chánh pháp trong ð¶i mÕt pháp". TÕi sao? Vì l¥m nh§n t¤t cä ngã tß¾ng cho là tß¾ng Niªt Bàn; cho có chÑng có ngµ m¾i g÷i là thành tñu. Cûng nhß có ng߶i nh§n gi£c làm con thì tài sän nhà h÷ chÆng th¬ thành tñu. TÕi sao? Nhß có ng߶i ái luyªn ngã, cûng ái luyªn Niªt Bàn, ðè nén g¯c ái luyªn ngã tr· thành tß¾ng Niªt Bàn; có ng߶i chán ngã, cûng chán sanh tØ, chÆng biªt g¯c ái luyªn ¤y m¾i th§t là ch½n sanh tØ v§y. nay có tâm nhàm chán sanh tØ, nên g÷i là chÆng giäi thoát.

TÕi sao biªt ðßþc pháp ¤y chÆng giäi thoát?

Thi®n nam tØ! Chúng sanh ð¶i mÕt pháp tu t§p B° Ы, cho sñ chÑng cüa mình là tñ trong sÕch, chÑng ðßþc chút ít cho là ðü, chßa dÑt sÕch cµi g¯c cüa ngã tß¾ng nên chÆng giäi thoát. Nªu có ng߶i tán thán pháp mình thì li«n sanh tâm hoan hÖ, mu¯n cÑu ðµ h÷; nªu phï báng pháp s· ð¡c cüa mình thì li«n sanh tâm sân h§n. V§y thì biªt cái tâm ch¤p ngã tß¾ng r¤t kiên có, ti«m ¦n trong tÕng thÑc, g£p ngoÕi cänh kích thích thì phát kh·i hi®n hành n½i các cån, mãi chÆng gián ðoÕn.

Thi®n nam tØ! Ng߶i tu hành vì chÆng dÑt sÕch ngã tß¾ng nên chÆng th¬ ngµ nh§p bän giác trong sÕch.

Thi®n nam tØ! Nªu biªt ngã tß¾ng v¯n không, thì chÆng có cái bän ngã ð¬ cho h÷ tán thán và phï báng; nay th¤y "có ta thuyªt pháp" thì ngã tß¾ng chßa dÑt, nh½n tß¾ng, chúng sanh tß¾ng, th÷ mÕng tß¾ng ð«u cûng nhß thª.

Thi®n nam tØ! Chúng sanh ð¶i mÕt pháp vì chßa dÑt ngã tß¾ng, cho sñ thuyªt pháp là "do ta thuyªt", nên pháp cüa h÷ thuyªt là thuyªt cái b®nh cüa ngã tß¾ng, chÆng phäi thuyªt cái pháp cüa Niªt Bàn v§y, cho nên g÷i là kë ðáng thß½ng xót! Dù siêng nång tinh t¤n, chï tång thêm các pháp cüa b®nh, nên chÆng th¬ ngµ nh§p bän giác trong sÕch.

Thi®n nam tØ! Chúng sanh ð¶i mÕt pháp vì chÆng th¤u rõ b¯n tß¾ng k¬ trên, ch¤p ch² hành và kiªn giäi cüa Nhß lai cho là kiªn giäi cüa mình, vì chÆng phäi do tñ mình tu chÑng, nên r¯t cuµc chÆng th¬ thành tñu. Ho£c có chúng sanh chßa ð¡c nói ð¡c, chßa chÑng nói chÑng, th¤y ng߶i h½n ta thì sanh tâm ganh tÜ, ¤y là do chúng sanh ðó chßa dÑt ngã kiªn, nên chÆng th¬ ngµ nh§p bän giác trong sÕch.

Thi®n nam tØ! chúng sanh ð¶i mÕt pháp mu¯n tu thành ðÕo, ch¾ nên sanh tâm c¥u ngµ; ng߶i sanh tâm c¥u ngµ thì mu¯n h÷c rµng nghe nhi«u ð¬ hiu thêm giáo lý, v§y chï thêm ða vån, tång trß·ng ngã kiªn, chÆng phäi ng߶i ch½n tu.

Ng߶i ch½n tu chï nên tinh t¤n hàng phøc phi«n não, kh·i tâm ðÕi dûng mãnh; Niªt Bàn chßa ð¡c khiªn cho ð¡c, phi«n não chßa dÑt khiªn cho dÑt, nhæng tâm tham sân si mÕn, xiem khúc ganh tÜ ð¯i cänh chÆng sanh, ân ái giæa mình và ng߶i t¤t cä ð«u t¸ch di®t, Ph§t nói ng߶i ¤y s¨ d¥n d¥n thành tñu thánh quä. Nß½ng theo nhân ð¸a này tu hành ð¬ c¥u thi®n tri thÑc thì chÆng ðoÕ tà kiªn, nªu có s· c¥u khác v¾i nhân ð¸a phát tâm k¬ trên, lÕi sanh lòng yêu ghét thì chÆng th¬ ngµ nh§p bi¬n giác trong sÕch.

Lúc ¤y Thª Tôn mu¯n giäng lÕi nghîa này mà thuyªt k® r¢ng:

T¸nh Nghi®p Chß¾ng nên biªt,

Khi ¤y Ph± Giác B° Tát · trong ðÕi chúng t× ch² ng°i ðÑng d§y, ði nhi­u quanh Ph§t ba vòng, ðänh l­ chân ph§t, ch¤p tay quÏ g¯i bÕch Ph§t r¢ng:

-ÐÕi bi Thª Tôn! Ðã thuyªt rõ nhæng thi«n b®nh, khiªn ðÕi chúng trong hµi ðßþc pháp chßa t×ng có, t¦y sÕch nghi ng¶ trong tâm ý, ðßþc ðÕi yên ±n.

BÕch Thª Tôn! chúng sanh ð¶i mÕt pháp xa d¥n ð¶i Ph§t, b§c thánh hi«n ¦n d§t, tà pháp lÕi th¸nh thêm. V§y chúng sanh mu¯n tu hành phäi c¥u ng߶i thª nào, nß½ng theo pháp nào, hành theo hÕnh nào, tr× bö b®nh gì, phát tâm nhß thª nào khiªn cho chúng sanh mê muµi khöi ðoÕ tà kiªn?

Ngài Ph± Giác B° Tát nói xong, nåm vóc gieo sát ð¤t, ðänh l­ thßa thïnh ba l¥n nhß v§y.

B¤y gi¶ Ph§t bäo Ph± Giác B° Tát r¢ng:

- Lành thay! Lành thay! Thi®n nam tØ! Ngß½i khéo höi Nhß lai v« sñ tu hành nhß thª, hay b¯ thí ðÕo nhãn vô úy cho t¤t cä chúng sanh ð¶i mÕt pháp, khiªn chúng sanh ðßþc thành thánh ðÕo. nay ngß½i hãy l¡ng nghe, ta s¨ vì ngß½i mà thuyªt.

Khi ¤y Ph± Giác B° Tát và t¤t cä ðÕi chúng trong hµi hoan hÖ vâng l¶i Ph§t dÕy, im l£ng mà nghe.

-Thi®n nam tØ! chúng sanh ð¶i mÕt pháp ngß½i mu¯n tu hành nên phát ðÕi tâm c¥u thi®n tri thÑc, tÑc là phäi c¥u ng߶i có chánh tri kiªn, chÆng ch¤p cänh gi¾i thanh Vån Duyên Giác, tâm chÆng trø tß¾ng, dù hi®n tr¥n lao, tâm th߶ng trong sÕch, th¸ hi®n có l²i mà tán thán phÕm hÕnh (thanh t¸nh hÕnh), khiªn chúng sanh th߶ng giæ gi¾i lu§t, c¥u ng߶i nhß thª m¾i ðßþc thành tñu vô thßþng chánh ðÆng chánh giác. Chúng sanh ð¶i mÕt pháp g£p ng߶i nhß thª nên chÆng tiªc thân mÕng mà phøng sñ cúng d߶ng . Th¤y nhæng thi®n tri thÑc trong tÑ oai nghi th߶ng hi®n các hÕnh trong sÕch ¤y là thu§n ðµ; ho£c g£p B° Tát ngh¸ch ðµ, th¸ hi®n ðü thÑ tµi l²i mà tâm chÆng kiêu mÕn, dù cho B° Tát ¤y có vþ con quyªn thuµc, giæ l¤y ti«n tài cûng chÆng sanh tâm khinh bï. Nªu Thi®n nam tØ ð¯i v¾i các th¥y bÕn k¬ trên chÆng kh·i ác ni®m thì ðßþc ðªn ch² r¯t ráo thành tñu Chánh Giác, nên bän tâm sáng tö chiªu kh¡p m߶i phß½ng cõi Ph§t.

Thi®n nam tØ! Di®u pháp s· chÑng cüa thi®n tri thÑc ¤y nên lìa b¯n b®nh. Thª nào là b¯n b®nh:

-Mµt là Tác b®nh: Nªu có ng߶i nói r¢ng n½i bän tâm ta tác ðü thÑ hÕnh ð¬ c¥u Viên Giác, nhßng tánh cüa Viên Giác chÆng do tác mà c¥u ðßþc, nên g÷i là b®nh.

-Hai là Nh§m b®nh (b®nh m£c k®): Nªu có ng߶i nói r¢ng nay ta chÆng dÑt sanh tØ, chÆng c¥u Niªt Bàn, ð¯i v¾i sanh tØ Niªt Bàn chÆng có mµt ni®m kh·i hay di®t, m£c k® (nh§m) t¤t cä, ð«u tùy pháp tánh. M£c k® nhß thª mà mu¯n c¥u Viên Giác, nhßng tánh cüa Viên Giác chÆng do nh§m mà có, nên g÷i là b®nh.

-Ba là Chï b®nh (b®nh d×ng lÕi): Nªu có ng߶i nói r¢ng nay tñ tâm ta d×ng hÆn các ni®m, cho t¤t cä tánh ð«u t¸ch nhiên bình ðÆng, v§y mu¯n nh¶ Chï (dùng) ni®m ð¬ c¥u Viên Giác, nhßng tánh Viên Giác ¤y hþp v¾i Chï, nên g÷i là b®nh.

-B¯n là Di®t b®nh: Nªu có ng߶i nói r¢ng nay ta dÑt hÆn t¤t cä phi«n não, thân tâm r¯t ráo r²ng không chÆng có gì cä, hu¯ng là cänh gi¾i hß v÷ng, cån tr¥n t¤t cä di®t hÆn ð¬ c¥u Viên Giác. Nhßng tánh Viên Giác ¤y chÆng phäi tß¾ng di®t, nên g÷i là b®nh.

Ng߶i ðã lìa b¯n b®nh thì bän tri trong sÕch, theo quán chiªu này g÷i là chánh quán, nªu theo quán chiªu khác g÷i là tà quán.

Lßþc giäi:

TÁC - CHÍ - NH‡M - DIŽT:

Di®u tánh cüa Viên Giác v¯n chÆng thuµc n½i tác, chï, nh§m, di®t, nên lìa b¯n b®nh này thì tñ tánh tròn ð¥y sáng tö, v¯n chÆng thiªu sót, g÷i là trong sÕch. nay dù nói là b®nh, nhßng ð¯i v¾i ng߶i chßa ngµ ð«u thuµc v« công døng cüa sñ tu hành, thì b¯n thÑ b®nh là b¯n thÑ thu¯c. nay tùy theo tñ tánh cüa Viên Giác mà nói thì bän tánh v¯n sÇn ð¥y ðü, chÆng nh¶ công døng nên m¾i g÷i là b®nh v§y.

(Lßþc giäi hªt.)

-Thi®n nam tØ! Chúng sanh ð¶i mÕt pháp, ng߶i mu¯n tu hành nên hªt lòng cúng d߶ng th¥y bÕn chánh tu, phøng sñ thi®n tri thÑc. Nªu thi®n tri thÑc ¤y ðªn thân c§n v¾i mình, nên dÑt tâm kiêu mÕn, nªu mu¯n xa lìa mình, nên dÑt tâm sân h§n, g£p cänh thu§n ngh¸ch ð«u nhß hß không, li­u tri thân tâm r¯t ráo bình ðÆng, v¾i t¤t cä chúng sanh ð°ng th¬ chÆng khác. tu hành nhß thª m¾i ðßþc ngµ nh§p Viên Giác.

Thi®n nam tØ! chúng sanh ð¶i mÕt pháp chÆng ðßþc thành ðÕo, là do có t¤t cä chúng tØ yêu ghét giæa mình và ng߶i vô thï, nên chßa ðßþc giäi thoát. Nªu có ng߶i xem kë oán thù nhß cha m© mình, tâm chÆng có hai, li«n tr× ðßþc các b®nh n½i các pháp, sñ yêu ghét giæa mình và ng߶i thì cûng nhß v§y.

Thi®n nam tØ! chúng sanh ð¶i mÕt pháp mu¯n c¥u Viên Giác nên phát tâm nhß thª này: t¤t cä chúng sanh n½i t¤t cä hß không, ta ð«u khiªn cho ngµ nh§p Viên Giác r¯t ráo, · n½i Viên Giác chÆng có kë thü chÑng Viên Giác, dÑt tr× t¤t cä các tß¾ng nh½n ngã v.v... Phát tâm nhß thª thì chÆng ðoÕ tà kiªn.

Lúc ¤y Thª Tôn mu¯n giäng lÕi nghîa này mà thuyªt k® r¢ng:

Ph± Giác ngß½i nên biªt,

Khi ¤y Viên Giác B° Tát · trong ðÕi chúng t× ch² ng°i ðÑng d§y, ði nhi­u quanh Ph§t ba vòng, ðänh l­ chân ph§t, ch¤p tay quÏ g¯i bÕch Ph§t r¢ng:

-ÐÕi bi Thª Tôn ðã vì chúng con giäng rõ ðü thÑ phß½ng ti®n cüa Viên Giác trong sÕch, khiªn chúng sanh ð¶i mÕt pháp ðßþc lþi ích l¾n.

BÕch Thª Tôn! Chúng con nay ðã khai ngµ, sau khi Ph§t di®t ðµ, chúng sanh ð¶i mÕt pháp, ng߶i chßa ðßþc ngµ, tu theo cänh gi¾i trong sÕch cüa Viên Giác này, nên an cß nhß thª nào? N½i Viên Giác này có ba thÑ thi«n quán trong sÕch, nên b¡t ð¥u tu quán nào? xin Ph§t rü lòng ðÕi bi, vì ðÕi chúng trong hµi và chúng sanh ð¶i mÕt pháp, b¯ thí ðÕi pháp ð¬ lþi ích cho sñ tu hành.

Ngài Viên Giác B° Tát nói xong, nåm vóc gieo sát ð¤t, ðänh l­ thßa thïnh ba l¥n nhß v§y.

B¤y gi¶ Ph§t bäo Viên Giác B° Tát r¢ng:

- Lành thay! Lành thay! Thi®n nam tØ! Ngß½i khéo höi Nhß lai v« nhæng phß½ng ti®n nhß thª, c¥u lþi ích l¾n b¯ thí cho chúng sanh, nay ngß½i hãy l¡ng nghe, ta s¨ vì ngß½i mà thuyªt.

Lúc ¤y Viên Giác B° Tát và ðÕi chúng hoan hÖ vâng l¶i Ph§t dÕy, im l£ng mà nghe.

-Thi®n nam tØ! T¤t cä chúng sanh, ho£c khi Ph§t còn tÕi thª, ho£c sau khi Ph§t di®t ðµ, ho£c trong ð¶i mÕt pháp, có nhæng chúng sanh sÆn ðü tánh ðÕi th×a, tin giác tâm viên mãn bí m§t cüa Ph§t, mu¯n theo ðó tu hành; nªu có ngoÕi duyên chß¾ng ngÕi thì nên tùy theo b±n ph§n quán chiªu nhß ta ðã nói · trên. Nªu chÆng b¸ ngoÕi duyên chß¾ng ngÕi, thì nên cho ð° chúng an cß n½i Già lam (chùa chi«n), ðÕi chúng cùng tu. Kiªn l§p ðÕo tràng, thiªt l§p kÏ hÕn: dài là 120 ngày, trung bình là 100 ngày, ng¡n là 80 ngày, tùy duyên s¡p ð£t ch² ån · sÕch s¨ cho d­ nh§p ðÕo.

Khi Ph§t còn tÕi thª, ðßþc thân c§n Ph§t quán chi«u theo chánh pháp. sau khi Ph§t di®t ðµ thì treo bäy hình tßþng Ph§t, m¡t nhìn tßþng Ph§t, tâm nghî hÕnh Ph§t, sanh ni®m tß·ng nh¾ Chánh Pháp nhß lúc Ph§t còn tÕi thª. LÕi treo nhæng tràng phan, hß½ng, hoa, träi qua 21 ngày, ðänh l­ danh hi®u cüa m߶i phß½ng chß Ph§t, thiªt tha c¥u sám h¯i, luôn luôn nhiªp hi®n tu theo thi«n quán k¬ trên, träi qua 21 ngày, nªu g£p cänh gi¾i t¯t thì tâm ðßþc khinh an.

M²i nåm kiªt hÕ an cß ba tháng, là mu¯n cho nhæng B° Tát ðßþc · yên chuyên tu pháp ðÕi th×a trong sÕch, nên tâm phäi lìa thanh Vån. Vì mu¯n cho B° Tát tñ ti®n chuyên tu pháp quán cüa ðÕi th×a, nên chÆng nh¶ ð° chúng tieu th×a cùng nhau kiªt hÕ.

Ъn ngày an cß, nên · trß¾c tßþng Ph§t nói r¢ng: Chúng con là TÏ Kheo, TÏ kheo Ni, ¿u bà t¡c, ¿u bà di (m²i ng߶i tñ xßng tên mình), theo B° Tát th×a, tu T¸ch Di®t HÕnh, ð°ng nh§p ð°ng trø, n½i thñc tß¾ng trong sÕch, dùng ÐÕi Viên Giác làm Già lam cüa chúng con, thân tâm an cß n½i tñ tánh Niªt Bàn, tánh trí bình ðÆng, chÆng b¸ l® thuµc, nay chúng con chÆng nß½ng theo pháp thanh Vån, kính thïnh m߶i phß½ng Nhß lai và ÐÕi B° Tát cùng v¾i chúng con an cß ba tháng. Vì mu¯n chuyên tu Vô Thuþng Di®u Giác cüa B° Tát Th×a, do ðÕi nhân duyên này nên chÆng nh ð° chúng tieu th×a cùng nhau kiªt hÕ.

-Thi®n nam tØ! Ðây g÷i là th¸ hi®n an cß cüa B° Tát, qua ba th¶i kÏ kiªt hÕ, sau ngày giäi hÕ, vì B° Tát ðã dùng quán trí an tâm, nên khi ra ngoài chÆng c¥n có chúng bÕn cùng ði, tùy ý mình ði ðâu cûng chÆng ngÕi.

-Thi®n nam tØ! Nªu chúng sanh ð¶i mÕt pháp, tu hành ðÕo B° Tát, nh§p hÕ ba kÏ ðã nghe Ph§t dÕy nhæng thi«n quán và cån, tr¥n, thÑc, m²i m²i trong sÕch k¬ trên, ¤y là Chánh pháp ðÕi chúng ðã nghe, còn t¤t cä cänh gi¾i chÆng phäi s· nghe cüa ðÕi chúng thì chÆng nên ch¤p l¤y ð¬ tu.

-Thi®n nam tØ! Nªu nhæng chúng sanh tu thi«n quán sa ma Tha, trß¾c tiên dùng sÑc cñc t¸nh, chÆng kh·i mµt ni®m nào. T¸nh ðªn ch² cñc, li«n hi®n Bän Giác, ¤y là S½ T¸nh. T× n½i mµt thân cho ðªn mµt thª gi¾i ð«u cûng nhß thª.

-Thi®n nam tØ! Nªu Bän Giác cùng kh¡p mµt thª gi¾i thì trong thª gi¾i ðó có mµt chúng sanh nào tâm kh·i mµt ni®m cûng ð«u biªt cä, cho ðªn tråm ngàn thª gi¾i ði«u cûng nhß thª. Ðây là chánh quán, ðÕi chúng ðä nghe, còn t¤t cä cänh gi¾i chÆng phäi s· nghe cüa ðÕi chúng, thì chÆng nên ch¤p l¤y ð¬ tu.

-Thi®n nam tØ! Nªu các chúng sanh tu thi«n quán tam ma Bát Ы, trß¾c tiên nên tß·ng nh¾ m߶i phß½ng Nhß Lai, t¤t cä B° Tát · n½i m߶i phß½ng thª gi¾i, y theo m²i m²i pháp môn cüa Ph§t dÕy, tùy thÑ l¾p tu hành siêng nång kh± hÕnh, ðµ các chúng sanh, · n½i chánh ð¸nh phát ðÕi nguy®n, dùng Nhß Huy­n quán (Tam ma Bát Ы) tñ huân t§p thành chüng tØ Ph§t. Ðây là chánh quán ðÕi chúng nghe, còn t¤t cä cänh gi¾i chÆng phäi s· nghe cüa ðÕi chúng thì chÆng nên ch¤p l¤y ð¬ tu.

-Thi®n nam tØ! Nªu các chúng sanh tu thi«n quán Thi«n Na, trß¾c tiên quán s± tÑc, trong tâm li­u tri ng¢n mé s¯ ni®m cüa sanh, trø, di®t. Sñ li­u tri ¤y cùng kh¡p trong tÑ oai nghi, phân bi®t m²i ni®m, không mµt ni®m nào chÆng li­u tri. V§y tùy thÑ l¾p tiªn lên, cho ðªn ðßþc biªt mµt gi÷t mßa · n½i xa tråm ngàn thª gi¾i, cûng nhß ð° dùng cüa mình th¤y ngay trß¾c m¡t. Ðây là chánh quán, ðÕi chúng ðã nghe, còn t¤t cä cänh gi¾i chÆng phäi s· nghe cüa ðÕi chúng, thì chÆng nên ch¤p l¤y ð¬ tu.

Ðây g÷i là phß½ng ti®n ð¥u tiên cüa 3 thÑ thi«n quán k¬ trên. Nªu các chúng sanh lþi cån siêng nång kh± hÕnh tinh t¤n, ð°ng th¶i tu ðü ba thÑ thi«n quán, thì g÷i là Nhß lai xu¤t hi®n trên ð¶i , còn nhæng chúng sanh ðµn cån ð¶i mÕt pháp, tâm mu¯n c¥u ðÕo mà chÆng ðßþc thành tñu, là do nghi®p chß¾ng ði trß¾c, thì nên siêng nång sám h¯i, th߶ng mong ðoÕn ðÑt nhæng tâm yêu ghét, ganh tÜ, xi­m khúc, kiêu mÕn (có tâm c¥u thù th¡ng vô thßþng là tâm kiêu mÕn), ch÷n mµt thÑ trong 3 thÑ thi«n quán trong sÕch k¬ trên, tùy sÑc tu t§p mµt thÑ thi«n quán, quán n¥y tu không dßþc thì tu quán khác, tâm chÆng buông lung, tùy theo thÑ l¾p ð¬ c¥u chÑng nh§p.

Lúc ¤y Thª Tôn mu¯n giäng lÕi nghîa này mà thuyªt k® r¢ng:

Viên Giác ngß½i nên biªt,

Khi ¤y Hi«n Thi®n Thü B° Tát · trong ðÕi chúng t× ch² ng°i ðÑng d§y, ði nhi­u quanh Ph§t ba vòng, ðänh l­ chân Ph§t, ch¤p tay quÏ g¯i bÕch Ph§t r¢ng:

-ÐÕi bi Thª Tôn! Ðã vì chúng con và chúng sanh ð¶i mÕt pháp, khai th¸ vi®c b¤t khä tß nghì nhß thª.

BÕch Thª Tôn! kinh giáo ðÕi th×a này phäi ð£t tên gì? Th÷ trì nhß thª nào? Chúng sanh tu t§p ðßþc công ðÑc gì? Khiªn con hµ v® ng߶i trì kinh nhß thª nào? Ph± biªn giáo pháp này ðªn b§c ð¸a v¸ nào?

Ngài Hi«n Thi®n Thü B° Tát nói xong, nåm vóc gieo sát ð¤t, ðänh l­ thßa thïnh ba l¥n nhß v§y.

B¤y gi¶ Ph§t bäo Hi«n Thi®n Thü B° Tát r¢ng:

- Lành thay! Lành thay! Thi®n nam tØ! Ngß½i khéo vì các B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp höi Nhß lai v« v¤n ð« kinh giáo, công ðÑc, tên g÷i nhß thª, nay ngß½i hãy l¡ng nghe, ta s¨ vì ngß½i mà thuyªt.

Lúc ¤y Hi«n Thi®n Thü B° Tát và t¤t cä ðÕi chúng trong hµi hoan hÖ vâng l¶i Ph§t dÕy, im l£ng mà nghe.

-Thi®n nam tØ! kinh này là do tråm ngàn muôn Ñc h¢ng sa chß Ph§t s· thuyªt, ðßþc tam thª Nhß lai hµ trì, là ch² quy y cüa m߶i phß½ng B° Tát, là con m¡t trong sÕch cüa m߶i hai bµ Kinh, kinh này g÷i là ÐÕi Phß½ng Quäng Viên Giác T±ng Trì, cûng g÷i là Khª kinh Li­u Nghîa, cûng g÷i là Bí M§t Vß½ng tam Muµi, cûng g÷i là Cänh Gi¾i Quyªt иnh cüa Nhß Lai, cûng g÷i là Tñ Tánh sai Bi®t trong Nhß lai T€ng, ngß½i nên th÷ trì.

Thi®n nam tØ! kinh này hi¬n bày cänh gi¾i cüa Nhß Lai, chï có Ph§t Nhß lai m¾i có th¬ giäng thuyªt ðªn ch² cùng tµt. Nªu các B° Tát và chúng sanh ð¶i mÕt pháp theo ðó tu hành, tùy thÑ l¾p tiªn lên, s¨ ðªn ð¸a v¸ Ph§t.

Thi®n nam tØ! kinh này g÷i là ðÕi th×a ð¯n giáo, chúng sanh lþi cån do ðó ð¯n ngµ, lÕi cûng bao g°m pháp ti®m tu cho t¤t cä chúng sanh. Ví nhß bi¬n l¾n chÆng bö sót dòng nß¾c nhö, cho ðªn ru°i mu²i và a tu La, u¯ng nß¾c này ð«u ðßþc no ðü cä.

Thi®n nam tØ! Giä sØ có ng߶i ðem th¤t bØu ch¤t ð¥y tam thiên ðÕi thiên thª gi¾i dùng ð¬ b¯ thí, chÆng b¢ng có ng߶i nghe tên kinh này hay nghîa mµt câu trong kinh (Th¤t bØu thª gian ch¤t ð¥y cõi Ph§t ð¬ b¯ thí chï gieo ðßþc phß¾c hæu l§u, mµt l¶i nói chí lý thì s¨ chuy¬n phàm thành thánh).

Thi®n nam tØ! Giä sØ có ng߶i giáo hoá tråm ngàn h¢ng sa chúng sanh ð¡c quä a la Hán, chÆng b¢ng có ng߶i giäng thuyªt kinh này cho ng߶i nghe ðßþc hi¬u th¤u nØa bài k® trong ðó.

Thi®n nam tØ! Nªu có ng߶i nghe tên kinh này lòng tin væng ch¡c, nên biªt ng߶i ¤y ðã gieo tr°ng thi®n cån phß¾c hu® n½i h¢ng sa t¤t cä chß Ph§t, nên ðßþc nghe khinh giáo này mà tß¾ng chÆng nghi ho£c, chÑ chÆng phäi gieo tr°ng thi®n cån n½i mµt Ph§t hai Ph§t mà ðßþc nhß thª.

Thi®n nam tØ! Các ngß½i nên hµ trì ng߶i tu hành ð¶i mÕt pháp, chÆng cho ác ma và ngoÕi ðÕo nhi­u loÕn thân tâm h÷, khiªn cho lui søt.

Lúc ¤y, trong hµi có Höa Thü kim Cang, T°i Toái kim Cang, ni lam Bà kim Cang, v.v... tám vÕn kim cang v¾i quyªn thuµc h÷ ð«u t× ch² ng°i ðÑng d§y ði nhi­u quanh Ph§t ba vòng, ðänh l­ chân Ph§t mà thßa r¢ng:

-BÕch Thª Tôn! Nªu t¤t cä chúng sanh ð¶i mÕt pháp có ng߶i trì kinh này, quyªt ð¸nh tu pháp ðÕi th×a, chúng con xin gìn giæ hµ trì nhß gìn giæ con m¡t, cho ðªn b¤t cÑ ch² ðÕo tràng, ch² tu hành nào, chúng con ð«u tñ lãnh ð° chúng, ngày ðêm hµ trì khiªn khöi b¸ lui søt. cho ðªn khiªn gia ðình h÷ thoát hÆn tai chß¾ng, t§t b®nh tiêu di®t, cüa cäi phong túc, chÆng có thiªu th¯n.

Khi ¤y ÐÕi PhÕn Thiên Vß½ng, hai mß½i tám Thiên Vß½ng cùng v¾i tu di S½n Vß½ng, Hµ Qu¯c Thiên Vß½ng, v.v... ð«u t× ch² ng°i ðÑng d§y, ði nhi­u quanh Ph§t ba vòng, ðänh l­ chân Ph§t mà thßa r¢ng:

-BÕch Thª Tôn! Chúng con cûng giæ gìn hµ v® ng߶i trì kinh này, khiªn ðßþc thân tâm th߶ng yên ±n, chÆng b¸ lui søt.

Khi ¤y có ÐÕi Lñc QuÖ Vß½ng tên là Cát Bàn Trà, v¾i m߶i vÕn QuÖ Vß½ng ð«u t× ch² ng°i ðÑng d§y, ði nhi­u quanh Ph§t ba vòng, ðänh l­ chân Ph§t mà thßa r¢ng:

-BÕch Thª Tôn! Chúng con cûng ngày ðêm giæ gìn hµ v® ng߶i trì kinh này, khiªn chÆng b¸ lui søt. chung quanh mµt do tu¥n ch² ng߶i ¤y ·, nªu có quÖ th¥n nào ðó xâm phÕm, thì chúng con s¨ ðánh nát h÷ thành vi tr¥n.

Ph§t thuyªt kinh này xong, t¤t cä B° Tát, Bát bµ Thiên long qüy th¥n cùng quyªn thuµc h÷, và các Thiên Vß½ng, PhÕn Vß½ng, v.v... T¤t cä ðÕi chúng trong hµi nghe l¶i Ph§t thuyªt ð«u hoan hÖ, tín th÷ phøng hành.